Donderdag 16/07/2020

InterviewCongo

Historicus Zana Etambala: ‘De brief is een eerste etappe’

De Congolees-Belgische historicus Beeld © Stefaan Temmerman

De brief van Koning Filip, waarin hij zijn spijt betuigt over het koloniale verleden, komt voor historicus Zana Etambala als een aangename verrassing. Toch is het nog maar een eerste stap. ‘Je moet ook de verantwoordelijken benoemen.’ 

Wat vindt u van de brief? 

“Ik had dit eigenlijk niet verwacht, daarom komt de brief voor mij als een aangename verrassing. Tot nu toe is het paleis altijd nogal stug en terughoudend geweest als het op het koloniale verleden aankwam. Maar nu mengt koning Filip zich zelf in het debat als staatshoofd. Zoals professor Mark Van den Wijngaert ook al heeft gezegd, is deze brief inderdaad historisch. Het is een eerste etappe, waar de koning de Congolezen en de Belgische Congolezen veel vreugde mee doet. 

“Maar Filip spreekt in zijn brief over zijn ‘diepste spijt’. Het zijn natuurlijk nog geen excuses. En ook al is er in de brief wel sprake van de gruweldaden in Congo-Vrijstaat (1885-1908), toch valt de naam Leopold II nog niet. Ik vind dat de koning de zaken en de verantwoordelijken zou moeten benoemen.” 

Wat is het verschil precies tussen excuses en spijt? 

“Je kan je spijt betuigen over iets dat gebeurd is. Maar excuses aanbieden is uiteraard nog een stap hoger. Ik vind dat België zijn excuses moet aanbieden voor de misdaden, de gruweldaden, in het volle besef dat ze verkeerd waren. Die excuses zouden kunnen leiden tot herstelbetalingen, maar ik vind niet dat we bang moeten zijn om dat debat te voeren. 

“Waar ik wel al meermaals op gewezen heb, is dat je die excuses moet aanbieden aan degenen die echt geleden hebben onder het koloniaal bewind, namelijk het gewone Congolese volk. België moet die excuses niet aanbieden aan de Congolese staat of de huidige politieke klasse die zich tegenover het volk nog steeds misdraagt. Net zoals Leopold II aan het einde van de 19de eeuw.  

“Van Tshisekedi weten we allemaal dat hij op een bedrieglijke manier president is geworden. Als er eventueel herstelbetalingen zouden komen, moeten die ook bij het volk terechtkomen. En dus niet bij de politieke leiders, die zich van het volk weinig aantrekken.” 

U zou deel gaan uitmaken van een waarheidscommissie die de excuses kan voorbereiden? 

“Dat weet ik niet. Ik heb nog geen officiële vraag gekregen. Maar het is wel zo dat mijn naam circuleert. Het is nu aan politici om de vragen voor te bereiden waarop wetenschappers in zo’n commissie de antwoorden moeten zoeken. 

Historisch zijn de feiten al gekend. Ik heb zelf ook een boek geschreven (‘Veroverd. Bezet. Gekoloniseerd. Congo 1876-1914’, YV) om daar een bijdrage aan te leveren. Ik verwacht dan ook dat dit dossier zwaar genoeg zal doorwegen dat het parlement vraagt om de procedure op te starten om de excuses aan Congo aan te bieden. Maar dat moeten we dus nog afwachten. 

Met deze brief heeft die commissie ook alvast een belangrijk document. Als Filip dit proces niet was opgestart, dan zou zijn opvolger, prinses Elisabeth, er zeker mee opgezadeld zitten. Want deze kwestie gaat echt niet meer weg. Dat Filip ervoor kiest om dit te doen, vind ik echt heel moedig. Het toont ook moed dat hij de link legt met racisme in onze samenleving. Dit is echt een goede start.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234