Donderdag 08/12/2022

Hippe klanken van koper

Van alternatieve rockfestivals tot in Museum Middelheim: de fanfare is plots alomtegenwoordig. Vergeet de buikige trompettisten en met bierschuim omzoomde snorren, het fanfarelid 2.0 is jong, hip en vrouwelijk.

Delphi Denoo is 23, praat vlot, lacht veel. En speelt bij de Koninklijke Fanfare Sint-Cecilia De Zwaan uit Lichtervelde. Hoorn. Al vanaf haar elfde. "En ik heb er nog geen seconde aan gedacht om te stoppen", zegt ze. "Daarvoor is de fanfare veel te plezant. We doen mee aan allerlei wedstrijden in binnen- en buitenland, trekken dikwijls samen op weekend en mogen steeds vaker op feestjes spelen. Dat maakt van onze fanfare een zeer hechte groep, die ook een steeds jonger publiek aantrekt. Ik merk dat veel vriendinnen erbij willen komen, omdat ze zien hoe goed hij wij ons amuseren. Een beetje zoals een jeugdbeweging eigenlijk."

In haar enthousiasme staat Delphi niet alleen. Integendeel. Aanschouw anno 2012 een blaasorkest en voel de jeugd. In esprit, maar ook in demografie. "46 procent van onze 58.000 leden is onder de 26 jaar", zegt Jan Matthys van de Vlaamse amateurmuziekorganisatie VLAMO, de vzw waarbij momenteel 1.200 fanfares zijn ingeschreven. "Daarbij vallen twee tendenzen sterk op: een enorme verjonging en een sterke vervrouwelijking. Jonge fanfareleden zijn opnieuw fier op hun lidmaatschap, terwijl ze het vroeger verzwegen."

Van Shakira tot dubstep

Het nieuwe elan van fanfares springt dan ook fel in het oog. Trekken niet alleen meer jongeren aan, doorbreken ook gretig de eigen grenzen. Richting een eigentijdser repertoire, onder meer. De Koninklijke Fanfare Sint-Nicolaüs Kring uit het Limburgse Weelde bijvoorbeeld blaast songs van zowel The White Stripes, Shakira als AC/DC nieuw leven in.

Tegelijk schoten de nieuwe fanfares de voorbije tien jaar gretig uit de grond. Het Kortrijkse Orchestre International du Vetex bijvoorbeeld, reeds te gast op Couleur Café en het folkfestival Dranouter, dat focust op bruisende Balkanklanken. Of het Antwerp Gypsy Ska Orchestra dat dubstep, samba en drum-'n-bass omhelst. De bOOmfanfare op haar beurt verrijkt traditionele volksmelodieën met jazz- en rockinvloeden, terwijl de Fatback Brass Band zich als 'akoestisch hiphoporkest' profileert.

Ook de traditionele habitat, de Dorp-, Kerk- en Hoogstraat, wordt steeds meer verlaten. Deed de passage van het Amerikaanse hiphoporkest The Young-blood Brass Band in 2003 nog wenkbrauwen fronsen, dan omarmde het Pukkel-poppubliek in 2010 met luid gejoel de Brusselse majorettenbrigade Majorette-ketet, voortgestuwd door blaasorkest Les Fanfoireux. Twee jaar later sieren fanfares, harmonieën en brassbands menig festivalaffiche.

Die van het pas vernieuwde Middel-heimmuseum, ook. Vier ensembles - De Stille Fanfare, Den Ambrassband, De Koninklijke Fanfare 'Willen is Kunnen' en 't Schoon Vertier - palmen zaterdagmiddag het Antwerpse kunstenpark in, voor een heuse fanfareclash. Officiële omschrijving: "Fanfares luiden samen het vernieuwde museum feestelijk in. Vanuit alle hoeken van het kunstenpark komen de fanfares samen tot een echte fanfareclash!"

"Vandaag de dag kan je geen festival meer bezoeken of er staat wel een fanfare of groep met blaasorkesten geprogrammeerd", zegt Matthys. "Ook in de popmuziek is het helemaal in, Sioen bijvoorbeeld heeft voor Music For Life vorig jaar nog met een fanfare samengespeeld." Denk ook aan de indieband Beirut, die op March of the Zapotec nog een negentienkoppig Mexicaans blaasorkest inschakelde. Tel daarbij de invloed van de Balkanfanfares, plus de opkomst van zuiderse variaties zoals de Argentijnse Murga-beweging en merk dat fanfares niet meer grijs en buikig, maar frivool en kleurrijk ogen.

Stiletto's en mascara

Een opmerkelijke vooruitgang, beseft ook drumster Isolde Lasoen. Begon op vierjarige leeftijd als majorette bij de Maldegemse fanfare Nut en Vermaak, en bokste jarenlang tegen de vooroordelen op. "Ik heb me doodgeërgerd aan die reeks over landelijke fanfares in Afrit 9", vertelde ze ooit aan Humo. "Ze hadden er met opzet de onnozelste fanfares eerst uitgepikt, met alleen maar oudere mensen die van de ene kroeg in de andere doken en amper wisten hoe ze hun instrument moesten bespelen. (...). 'Ja lap, niet moeilijk dat mensen met fanfares lachen', dacht ik. Mag ik nog even benadrukken dat niet alle fanfaremuziek hoempapa is? We besteedden vrij veel aandacht aan onze choreografie, en de muziek was ook heel schoon - niet alleen de typische marsen, maar ook ouvertures en filmmuziek."

Om dat stereotiepe beeld te doorprikken, organiseerde Vlamo eerder dit jaar het allereerste Belgische Fanfarekampioenschap. In Heist-op-den-Berg, een dorp met negen fanfares, één harmonie en één brassband (zie kader, LDW). Uiteindelijk ging de Koninklijke Fanfare Onafhankelijkheid uit Wiekevorst met de bloemen lopen. Op stiletto's en kortgerokt, want ook hier meer mascara dan wimpels en vlaggen.

"35 van de 60 leden in onze fanfare zijn onder de dertig", zegt secretaris Jos Verwimp. "De helft jongens, de helft meisjes. En elk jaar komen daar zeker vier à vijf nieuwe bij." Niet uit het niets, wel uit de bloeiende jeugdwerking. "Afgelopen weekend zijn we nog op muziekkamp geweest met het jeugdorkest", zegt Verwimp. "Dertig jongeren onder de 22, die zes uur per dag repeteren: ja, je kan wel zeggen dat de fanfaremuziek hier gesmaakt wordt. Die verjonging zorgt ook duidelijk voor een nieuwe dynamiek, die we vooral in de groepssfeer voelen."

De blaaskapel 2.0 is dan ook een erg gemengd gezelschap. Arbeider naast notaris, oud naast jong. "In plaats van door politieke partijen worden de blaasorkesten nu door familiebanden gedomineerd", zegt Matthys. "Het lidmaatschap wordt vaak van vader op zoon, of van neef op nicht doorgegeven."

Samen met de populariteit schiet ook de kwaliteit de hoogte in. Matthys: "Onze fanfares halen een steeds hoger niveau", zegt hij. "Onlangs werd de Noord-Limburgse Brass Band bijvoorbeeld tweede op het Europese Brass Band Kampioenschap in Rotterdam. Dat is uitzonderlijk hoog in deze door de Britten gedomineerde categorie. Een paar jaar geleden zou dit ons nooit gelukt zijn."

Maïzena

Nochtans zit het blaasorkest diepgeworteld in de Belgische klei (zie kader, LDW). Decennialang fungerend als maïzena van dorp en land, speelt de fanfare haar rol van inspirerende muziekdrager na de Tweede Wereldoorlog kwijt. Matthys: "Het paste niet in de welig tierende jongerencultuur. En door zijn conservatie karakter vergleed het blaasorkest langzaam tot een oud, grijs mannenbastion."

Tot begin jaren tachtig. Met de zwanenzang in zicht beseffen steeds meer orkesten dat het roer dient omgegooid. Een eigen jeugdwerking, nauw verbonden met het bloeiende muziekonderwijs, ontstaat. Maar ook vrouwen komen de rangen versterken. Dan pas. "Behalve een plekje in het majorettekorps, die na Expo '58 hier en daar uit de grond gestampt werden, was er voordien geen sprake van dat vrouwen een instrument mochten bespelen", zegt Matthys. "Maar het verse bloed zorgde snel voor een nieuwe dynamiek: ook projecten met dans worden bijvoorbeeld mogelijk. Dat heeft de kiem gelegd voor de heropleving waar we vandaag de vruchten van plukken."

En, om met de woorden van Isolde Lasoen af te sluiten: "Oké, ze drinken zich af en toe strontzat, maar euh, wie niet?"

De Fanfareclash met 't Schoon Vertier, Den Ambrassband, De Stille Fanfare en De Koninklijke Fanfare 'Willen is Kunnen': zaterdag om 17u30 in het Antwerpse Middelheimpark.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234