Donderdag 14/11/2019

Hinken op twee gedachten

Ter opwarming voor haar op handen zijnde Amerikaanse tournee en ter ondersteuning van haar nieuwe cd Amnesiac, die vanaf dit weekeinde in de winkel ligt, geeft Radiohead dezer dagen een handvol concerten in Europa. Zaterdagavond hield de groep halt in de Baskische stad Bilbao, waar ze de plaatselijke stierenvechtersarena inpalmde.

Bilbao / Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Gloednieuw kun je Amnesiac niet meer noemen: de plaat kwam immers tot stand tijdens de slopende opnamesessies waar ruim een half jaar geleden ook al Kid A uit werd gedistilleerd. De stilistische verwantschap tussen beide cd's ligt dus voor de hand. Ze zijn als twee tableaus die samen een diptiek vormen. Kid A luidde voor Radiohead een drastische muzikale koerswijziging in en ook Amnesiac staat voor een groot deel in het teken van samples, nerveus tikkende elektrobeats, achterstevoren afgespeelde tapeloops, aan Charles Mingus herinnerende blazerspartijen en brokkelige teksten die, volgens zanger Thom Yorke, volstrekt niets willen zeggen. Ondanks haar abstracte, alineaire karakter is de muziek echter verre van emotieloos. In een interview met NME liet Yorke zich onlangs ontvallen dat beide langspelers blijk geven van een ongezonde obsessie met de dood. De eerste regels van het openingsnummer van Amnesiac: "After years of waiting / Nothing Came", klinken inderdaad weinig hoopvol. Na het diepvriessfeertje van Kid A doet de nieuwe Radiohead misschien iets warmer en directer aan, maar de bizarre productie zorgt er ook nu weer voor dat de nummers, met uitzondering van de drie aangekondigde singles, op de radio wellicht geen lang leven beschoren zijn.

Of de groep daar wakker van ligt, is zeer de vraag. Het mondiale succes van OK Computer en een lawine van tour- en promotieverplichtingen waren de geestelijke gezondheid van de leden niet bepaald ten goede gekomen. Maar met het tweeluik Kid A/Amnesiac wist Radiohead genoeg vrijheid af te dwingen om de zaken fundamenteel anders aan te pakken. Het spook van de herhaling werd bekampt met een nieuwe identiteit: Yorke en Co. gingen op zoek naar nieuwe werkmethoden en artistieke uitdagingen en beslisten voortaan alleen nog hun eigen regels te gehoorzamen. Onder invloed van Naomi Kleins boek No Logo verzaakten de muzikanten aan de gebruikelijke marketing- en promotiefaciliteiten en toerden ze zelfs in een tent om hun fans een reclamevrije omgeving te kunnen garanderen. Een moedig experiment, dat blijkbaar toch niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd. Want in tegenstelling tot die van Kid A gaat de release van Amnesiac wél weer gepaard met de gebruikelijke singles, videoclips en interviews.

In de Plaza de Tores van Bilbao bleek dat Radiohead er ook op het podium moeite mee heeft een duidelijke richting te kiezen. Het decor, dat zowel deed denken aan een moderne disco als aan een nachtclub in Las Vegas, was in dat opzicht symptomatisch: de ene helft van de set stond in het teken van het recente, elektronisch georiënteerde materiaal, de andere van de panoramische gitaarsongs uit The Bends en, vooral, OK Computer. Dat resulteerde in een schizofreen, ietwat besluiteloos optreden met pieken en dalen maar zonder echte climax.

De logge, naar heavy metal lonkende riff van 'The National Anthem' zette de toon: solide fundament, chaotische constructie. 'Morning Bell', waarvoor Thom Yorke een keyboard liet aanrukken, dreef weliswaar op een intrigerend ritme, maar werd veeleer gekweeld dan gezongen. En vreemd genoeg greep Radiohead vanaf het derde nummer al terug op hits als 'Lucky' en 'My Iron Lung': songs die haaks staan op de moeizaam verworven nieuwe identiteit van de groep en die met zo weinig overtuigingskracht werden gespeeld dat ze vooral als zoethoudertjes dienst leken te doen. In ieder geval legde het vijftal opvallend meer enthousiasme en begeestering aan de dag tijdens de zeven songs uit Amnesiac en de zes uit Kid A dan tijdens 'Airbag' of het vrij geroutineerd afgehaspelde 'Paranoid Android'. Nee, dan liever 'In Limbo', een nummer als een oud-Griekse vaas die je net ontroert omdat ze vol scheuren en barsten zit, het even gedreven als grofkorrelige 'Packt Like Sardines in a Crushd Tin Box' of het met dubby bas en fuzzy klaviergeluiden gelardeerde 'Dollars & Cents'. Nog mooier werd het toen Yorke, gezeten aan een buffetpiano, 'You and Whose Army' inzette: een sobere song, waarin de geest van Billie Holiday rondwaarde en die in de laatste minuut door de band (met Colin Greenwood op contrabas) van een fraaie coda werd voorzien. De glasheldere gitaartjes van 'Knives Out' riepen dan weer visioenen wakker over Johnny Marr in de beste dagen van The Smiths.

De finale was zonder meer groots: eerst een als vuurwerk openspattend 'The Bends', dan een verbeten 'Idiotheque', dat schatplichtig was aan Underworld en Aphex Twin en Yorke tot een heuse Sint-Vitusdans bewoog, en een broeierig 'Everything In Its Right Place'. Daar straalde Radiohead de opwinding uit van een ontdekkingsreiziger die voor het eerst voet zet op onbekende bodem. Ook tijdens de bissen steeg de groep af en toe boven zichzelf uit: in het verkillende 'How to Disappear Completely' bijvoorbeeld, of het energieke, op een delta bluesriff geplante 'I Might Be Wrong.'

Van ons geen kwaad woord over crowdpleasers als 'Street Spirit' of 'Karma Police', maar achteraf werd je toch door ambivalente gevoelens overvallen. Niet omdat het een slecht concert was, al hadden we Radiohead al scherper en intenser meegemaakt, maar omdat de set, sinds vorig jaar in Werchter nauwelijks was veranderd en de groep te duidelijk op twee gedachten hinkt. Wil de ware Radiohead nu opstaan?

WIE: Radiohead WAAR EN WANNEER: Plaza de Toros, Bilbao, zaterdag 26 mei. Radiohead speelt maandag op Pinkpop in het Nederlandse Landgraaf ONS OORDEEL: Een schizofreen, ietwat besluiteloos concert met pieken en dalen maar zonder echte climax.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234