Zaterdag 21/09/2019

Hij was de ware Marxist

Voor wie de moderne geschiedenis wil kennen, was hij verplichte kost. De maandag overleden historicus Eric Hobsbawm liet een door vriend en vijand geprezen oeuvre na.

Generaties van historici en politici verslonden zijn boeken. Door vriend en vijand werd hij geprezen, een prestatie van formaat voor een overtuigd marxist. Eric Hobsbawm, een van de grootste historici van de 20ste eeuw, is maandag overleden. Hij is 95 jaar geworden. Zelfs de prominente conservatieve historicus Niall Ferguson beschreef Hobsbawms drieluik over 'de lange 19de eeuw' (1789-1914) als "het beste uitgangspunt voor eenieder die de moderne geschiedenis wil bestuderen".

Bijna een eeuw geleden, in 1917, werd Hobsbawm geboren in een joods gezin. Het was het jaar van de Russische Revolutie, misschien wel de belangrijkste gebeurtenis van de 'korte 20ste eeuw' (1914-1989) die Hobsbawms leven zou bepalen. Hij groeide op in Wenen en Berlijn, maar toen Hitler in 1933 aan de macht kwam vluchtte hij naar Engeland. Daar is hij zijn leven lang gebleven.

Sovjet-Unie

Hoewel Hobsbawm tot aan de val van de Muur lid bleef van de Communistische Partij, raakte hij vanaf de jaren vijftig teleurgesteld in de Sovjet-Unie. De Poolse en Hongaarse opstanden beschreef hij als "opstanden van arbeiders en intellectuelen tegen bureaucratieën en pseudo-communistische politieke systemen". Niet toevallig werden Hobsbawms boeken nooit gepubliceerd in de Sovjet-Unie. Toch bleef hij veel langer dan zijn collega's hopen dat er "een nieuwe wereld werd geboren tussen bloed, tranen en angst". Later gaf hij toe dat dit een illusie was geweest.

Tony Judt, een van de andere grote linkse historici van Engeland, oordeelde dat Hobsbawm zich nooit had kunnen losmaken van zijn positieve kijk op de Russische Revolutie. Een paar keer liet Hobsbawm zich ontvallen dat de miljoenen doden die Stalin op zijn geweten had het waard waren geweest als daarmee een communistisch utopia was gevestigd. Terwijl Hobsbawms analyse van de lange 19de eeuw door velen werd geprezen, vonden zijn criticasters dat hij een neutrale kijk op zijn eigen eeuw miste.

Traditie

In een van zijn invloedrijkste boeken, The Invention of Tradition (1983, met Terence Ranger) muntte Hobsbawm de term 'uitgevonden traditie'. Hij betoogde dat de Europese naties in de 19de eeuw waren 'uitgevonden' door hun elites. Daarbij hadden zij gebruikgemaakt van vlaggen, volksliederen en een selectieve kijk op de geschiedenis. In de periode van 1870 tot 1914 was er volgens Hobsbawm zelfs sprake van een 'massaproductie van tradities', een proces dat uitliep op de Eerste Wereldoorlog.

Hobsbawn schreef meer dan twintig boeken die breed gelezen werden, binnen en buiten de universiteit. Zijn eruditie was immens. Hobsbawms studievrienden in Cambridge grapten: "Is er eigenlijk iets wat Eric niet weet?" Terwijl collega-historici zich verder specialiseerden, zocht Hobsbawm steeds naar de combinatie van het detail met het weidse vergezicht.

In de jaren zestig en zeventig noemde bijna iedere historicus zich nog marxist, Hobsbawm bleef zijn leven lang trouw aan Marx. Zijn laatste boek, How to Change the World (2011), is een pleidooi voor de rehabilitatie van Marx' ideeën na de kredietcrisis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234