Maandag 18/11/2019

Hij moordde niet, maar zag wel alle gruwel: portret van Oskar Gröning (96), boekhouder van Auschwitz die nooit celstraf uitzat

Beeld AP

Hij moordde niet, maar telde enkel het geld van de joden die het concentratiekamp binnenkwamen. Een bureaujob dus, maar toch kreeg Oskar Gröning in 2015 vier jaar cel. Die zal hij uiteindelijk niet moeten uitzitten: 'de boekhouder van Auschwitz' overleed op 96-jarige leeftijd.

Oskar Gröning strompelt in april 2015 voor het eerst de rechtbank van Lüneburg, Duitsland, binnen. Hij wordt ondersteund door medewerkers van het Rode Kruis. Zij helpen hem met zijn rollator de trappen op- en af te dalen. Zijn grijze haren zijn netjes achterover gekamd, hij heeft een te groot wit hemd aan onder een auberginekleurige debardeur. De man is 93 - zichtbaar versleten - maar dat maakt zijn omgeving niet week: Gröning is fit genoeg bevonden om zijn proces bij te wonen. Hij wordt medeplichtig geacht aan de moord op 300.000 joden in het concentratiekamp van Auschwitz. 

Twee jaar lang ziet hij hoe zijn mede-SS'ers er kinderen met hun blote handen om het leven brengen. Ziet hij hoe de joden er hardhandig in de gaskamers worden geduwd. Ziet hij hoe de slachtoffers bestolen worden van hun bezittingen eenmaal de trein hen dropt voor de muren waarachter ze zullen sterven. De bankbiljetten en munten gaan zelfs door zíjn handen, minutieus geteld. Daarna stuurt hij ze op naar de SS-kantoren in hoofdstad Berlijn. Ook al vervult hij een kantoorbaan, Gröning maakt onherroepelijk deel uit van het systeem dat er enkel op gericht is joden te vernietigen. 

Militaire uniformen

De Duitser wordt op 10 juni 1921 geboren in het plaatsje Nienburg in Nedersaksen. Hij groeit op in een fel nationalistisch gezin. Gehoorzaamheid en discipline staan centraal in het leven. Zijn moeder overlijdt wanneer hij amper vier is. Zijn vader, werkzaam in een textielfabriek, neemt de taak van opvoeder op zich. Via hem raakt Gröning gefascineerd door militaire uniformen. Hij treedt toe tot de jongerenafdeling van de Stahlhelm of Bund der Frontsoldaten, een wijdvertakte organisatie van en voor Duitse veteranen uit de Eerste Wereldoorlog. Later wordt hij lid van de Hitlerjugend. In 1940 treedt hij toe tot de SS. 

In 1942 vertrekt Gröning op 'geheime missie' naar Auschwitz. Al snel na aankomst beseft hij dat joden er op grote schaal worden omgebracht. Decennialang houdt hij vol hij dat hijzelf tussen 1942 en 1944 geen enkel misdrijf heeft begaan. "Ik heb nooit bloed aan mijn handen gehad", spreekt hij meermaals. Liever noemt hij zich een kleine garnaal of "een klein radartje in een groter netwerk". Uiteindelijk verstrijken er vijftig jaar vooraleer Gröning mondjesmaat begint te vertellen over de gruweldaden die hij er als bewaker ziet. 

Zo tekent 'Der Spiegel' in 2005 op hoe Gröning een van zijn SS-collega's een baby ziet vermoorden. "Het huilen stoorde hem", getuigt hij "en dus sloeg hij het hoofd van de baby tegen de zijkant van een vrachtwagen tot het kind dood ging". Aan een ontkenner van de Holocaust stuurt Gröning ook een brief: "Ik heb alles gezien, de gaskamers, de crematies, het selectieproces. Anderhalf miljoen joden werden vermoord in Auschwitz. Ik was daar.”

Beeld AFP

Ardennen

Gröning heeft altijd beklemtoond dat hij geprobeerd heeft overgeplaatst te worden naar het front. "In 1943 wilden mijn verloofde en ik trouwen. We wilden ook kinderen krijgen. Maar het leek me niet verzoenbaar: een gezin stichten en in Auschwitz blijven werken. Daarom herhaalde ik tegenover mijn oversten mijn wens om getransfereerd te worden." Hij heeft altijd vermoed dat zijn aanvraag tot een overplaatsing nooit werd behandeld. In de laatste maanden van de oorlog wordt Gröning uiteindelijk toch naar België gestuurd, waar hij in de Ardennen tegen de oprukkende geallieerden vecht.

Na de oorlog zit Gröning korte tijd zelf in een concentratiekamp. Daarna leeft hij vooral een erg teruggetrokken bestaan. Over zijn oorlogservaringen spreekt hij nauwelijks. Al besluit hij na een gesprek met een collega-postzegelverzamelaar toch enkele memoires neer te schrijven. Gröning hoopt zo ontkenners van de Holocaust te overtuigen dat de genocide daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Vergiffenis

Het is een slimme truc die hem doet hopen vrijgesproken te worden. Tevergeefs. In 2014 wordt 'de boekhouder van Auschwitz' officieel aangeklaagd ondanks zijn woorden van vergiffenis. “Met spijt en onderdanigheid sta ik tegenover de slachtoffers”, laat hij optekenen. Hij geeft daarnaast toe moreel schuldig te zijn aan het werk dat hij in Auschwitz heeft verricht. Zijn spijt en berouw komen veel te laat. Het openbaar ministerie in Duitsland wil de man op 93-jarige leeftijd 3,5 jaar de cel in, ook al klagen hijzelf en zijn advocaat over zijn zwakke gezondheid. Op 15 juli 2015 wordt Gröning veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier jaar. Die straf is hij echter nooit begonnen. Hij verblijft in het ziekenhuis van Hannover wanneer hij op 9 maart sterft. Meer details zijn er nog niet.

Grönings rechtszaak werd gezien als een van de laatste grote processen rond de Holocaust, waarbij ongeveer 6 miljoen joden werden vermoord door het regime van Adolf Hitler.

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234