Zondag 24/10/2021

Hij moest zo nodig een blanke zijn

Het moest een blanke man zijn, want seriemoordenaars zijn bijna altijd blanke mannen. Het moest iemand uit de buurt zijn. Hoe kon hij anders zo makkelijk wegkomen na elke aanslag? Het was een eenzaat, ongehuwd en zonder kinderen, die waarschijnlijk nog bij zijn ouders inwoonde. Nee, geen enkele van de experts die de voorbije drie weken samen honderden uren televisie hebben volgepraat, had het juist. De 'D.C. sniper' was een tweemaal gehuwde zwarte Amerikaanse man van middelbare leeftijd met een zeventienjarige 'sidekick' uit Jamaica.

GERT VAN LANGENDONCK

Veel Amerikaanse kranten amuseerden zich gisteren rot met het publiceren van citaten van tv-experts. Zoete wraak, wellicht, voor de vele onbeantwoorde vragen om interviews met experts die de voorkeur gaven aan tv-spots. Zo zelfverzekerd als ze de voorbije weken elke nieuwe ontwikkeling in het sniperverhaal becommentarieerden, zo relativerend waren ze gisteren. Gewezen FBI profiler Clinton Van Zandt, die bijna elke dag op de buis was en die een instapbedrag van 500 dollar vroeg voor een interview, gaf donderdag bescheiden toe dat "wij experts niet over dezelfde informatie beschikken als de politie. We kunnen enkel speculeren".

"De gemiddelde Amerikaan was hongerig naar informatie", verdedigde Jack Levin, een vaak geciteerde criminoloog, zich. "Als er geen nieuws is, dan maken de mensen zelf nieuws. Ze wilden weten wie de sniper was. Door zijn profiel te schetsen brachten wij troost voor de mensen."

Door het dolle heen was Bo Dietl, een gepensioneerde New Yorkse politieman en zelfverklaard expert. "Ik wist het, ik wist het!", riep hij donderdag. "Ik heb altijd gezegd dat ze met tweeën moesten zijn. Ik voel mij alsof ik het winnende team van de World Series heb voorspeld." Dat hij eerder met grote stelligheid had verkondigd dat de daders volgens hem twee tieners waren, vertelde hij er gisteren niet bij.

Het is niet bekend of John Allen Muhammad en John Lee Malvo de laatste weken veel naar televisie hebben gekeken. Maar men kan zich voorstellen dat ze enig plezier moeten hebben geschept in het gemak waarmee ze na iedere aanslag de wegversperringen passeerden. Terwijl her en der blanke mannen uit witte bestelwagens werden gesleurd, had niemand erg in een aftandse blauwe Chevrolet Caprice met twee zwarte mannen erin.

Zo op zijn gemak was Muhammad dat hij op 7 oktober een snackbar in Baltimore, Maryland, binnenwandelde en vriendelijk vroeg of de eigenaars het erg vonden als hij de nacht in zijn wagen doorbracht op hun parkeerterrein. "Ik hoop dat ik jullie niet aan het schrikken heb gebracht", zei hij met een brede glimlach. Dat was aan het eind van de dag, zo blijkt nu, waarop Muhammad in Bowie, Maryland, een dertienjarig schoolkind had neergeschoten. Een toevallig passerende politieman vond hem verdacht genoeg om zijn rijbewijs te vragen en zijn naam in de computer in te voeren, maar Muhammads strafblad kwam blanco terug.

Het lijkt erop dat Muhammad en Malvo het grootste deel van het afgelopen jaar on the road zijn geweest. Ze sliepen in hun auto en stalen wat ze nodig hadden, zegt de politie. Op 10 september waren ze in New Jersey, waar ze voor 250 dollar de Chevrolet Caprice uit 1990 op de kop tikten. Muhammad werkte een tijdje als kok in een restaurant in Camden, New Jersey. In juli waren ze in Baton Rouge, Louisiana, op familiebezoek bij Muhammads eerste vrouw Carol. Muhammad introduceerde Malvo toen als zijn zoon en de jongen sprak hem aan met 'vader'.

"Je kon zien dat de jongen bang was", zei Sheron Norman, Carols zus donderdagavond op CNN. "Hij was heel heel stil. Je kon zien dat hij niet graag zo leefde." En op 21 september, zegt de politie, waren ze in Montgomery, Alabama, waar Malvo twee mensen neerschoot tijdens een overval op een drankwinkel. Zijn vingerafdrukken werden gevonden op een bladzijde van een wapentijdschrift op het parkeerterrein van de winkel. Hoe en waarom de eenenveertigjarige Muhammad en de zeventienjarige Malvo een dodelijk snipersteam werden, is een verhaal waarvan nog maar flarden bekend zijn.

John Allen Williams wordt geboren in New Orleans op 31 december 1960, als het vierde kind van een treinkruier en een immigrante van het Caribische eiland Antigua. Van 1978 tot 1985 dient hij in de reserve van de National Guard van Lousiana, in 1985 wordt hij beroepsmilitair. Hij doet dienst bij de genietroepen en is gekazerneerd in Fort Lewis in de noordwestelijke staat Washington. Fort Lewis heeft een sniperopleiding, maar Williams doet daar niet aan mee. Wel krijgt hij de status van expert met het M16-machinegeweer. De vereiste daarvoor is dat men 36 van 40 doelwitten moet kunnen raken vanaf variërende afstanden van 50 tot 300 meter, iets wat later nog van pas zal komen.

Tijdens zijn negen jaar durende carrière in het leger is Williams behalve in Fort Lewis ook in Californië en Duitsland gestationeerd, en doet hij zoals een half miljoen andere Amerikanen mee aan Operatie Desert Storm in 1991. Na zijn vertrek uit het leger doet hij nog een jaar dienst in de National Guard van Oregon vooraleer hij in 1995 eervol wordt ontslagen en in Tacoma, Washington, een bescheiden autoreparatiebedrijfje opzet.

Williams privé-leven is ondertussen behoorlijk turbulent. Hij heeft een zoon, Lindbergh (20), met zijn eerste vrouw, Carol Williams, maar rond de periode waarin hij bij het leger gaat, is het huwelijk op de klippen gelopen. Williams verhuist dan van Louisiana naar Washington met Mildred Green, die zijn tweede vrouw wordt en met wie hij drie kinderen heeft: John jr. (12), Salena (10) en Taalibah (9).

Het is ook omstreeks 1985 dat Williams zich bekeert tot de islam. Over de reden voor die bekering is zo goed als niets bekend. Maar Johnny Campbell, die ooit in Williams garage werkte, zegt dat Williams een behoorlijk extreme islam aanhing. "Wij deelden dezelfde religie", zei Campbell donderdag in Georgia, "maar we hadden verschillende opvattingen. Ik volgde de profeet Mohammed, hij volgde Farrakhan."

Louis Farrakhan is de leider van de omstreden zwart-Amerikaanse Nation of Islam-beweging. In 1995 meldde Williams zich aan als vrijwilliger voor de interne veiligheidsdienst tijdens Farrakhans Million Man March op Washington D.C. Maar op het hoofdkwartier van Nation of Islam zei men deze week dat Williams niet bekend is bij de beweging.

Het is tijdens en na zijn tweede huwelijk dat Williams gewelddadige karaktertrekken begon te vertonen. Het huwelijk met Green eindigt in een bittere echtscheiding en een gevecht om het hoederecht over de kinderen. In februari en maart 2000 dient Mildred tot tweemaal toe klacht in wegens huiselijk geweld. "John kwam langs om mij mee te delen dat hij niet zou toelaten dat de kinderen bij mij bleven. Zijn houding is bedreigend. Ik ben bang voor hem", schreef ze in de klacht. De rechter vaardigt een permanent contactverbod uit tegen Williams.

Kort daarna komt Williams de kinderen ophalen voor een weekendbezoek, maar hij verdwijnt met de kinderen en maakt hun bankrekeningen leeg. "Ik vrees voor mijn leven en voor de veiligheid van mijn kinderen", schrijft Mildred in een nieuwe klacht. "Hij heeft ermee gedreigd mij te vermoorden."

Het zal nog negen maanden duren voor Mildred haar kinderen terugziet. Williams neemt ze mee naar Antigua, het geboorteland van zijn moeder. Daar vult hij een jobaanvraag in voor voetbalcoach op een school. Onder ervaring noteert hij 'Special Forces/Sniper School' en beweert hij les te hebben gegeven in 'urban warfare'. Maar Antigua wordt niets en in juni brengt Muhammad de kinderen terug naar Washington, waar hij ze inschrijft op de Bellingham High School. Het is daar dat ze in augustus 2001 door de politie worden opgepikt en aan hun moeder teruggegeven.

Vermoedelijk is het in Antigua geweest dat Williams voor het eerst in contact komt met John Lee Malvo (officieel Lee Boyd Malvo), een tiener die met zijn moeder uit Jamaica naar Antigua was verhuisd. Maar die informatie wordt tegengesproken door Felix Strozier, die in 1997 samen net Williams een weinig succesvol karateschooltje had opgezet. Strozier beweert dat hij Malvo vier jaar geleden al karatelessen heeft gegeven en dat Williams de jongen toen voorstelde als zijn eigen zoon. Zeker is alleen dat Malvo vorig jaar met zijn moeder in Florida opduikt, waar hij van augustus tot oktober naar school gaat. Maar in oktober pakt hij zijn koffers en trekt hij naar Bellingham, Washington, waar hij zich bij Williams vervoegt, die een paar maanden eerder zijn naam heeft laten veranderen in Muhammad.

De aard van de relatie tussen Muhammad en Malvo is een raadsel. Geborgenheid of financiële zekerheid was het zeker niet: de twee leefden in Bellingham een tijdlang in de Lighthouse Mission, een christelijk opvangtehuis voor daklozen. Muhammad deed zich voor als Malvo's stiefvader, en het had er alle schijn van dat Malvo de oudere man verafgoodde.

Tot op dat moment hebben Muhammad en Malvo nog een zeker houvast, hoe vluchtig ook, maar eind 2001 stappen ze helemaal uit de samenleving. Malvo verdwijnt zonder een woord van de Bellingham High School. Begin dit jaar verblijven ze een tijdje in een huurwoning nabij Fort Lewis, waar Malvo in de achtertuin de schietopleiding krijgt die Muhammad jaren eerder in de kazerne had gekregen. Buren zeggen dat ze in die tijd voortdurend schoten hoorden, afkomstig van een M16-machinegeweer, denken ze. En dan vertrekken Muhammad en Malvo op hun dodelijke 'road trip', die hen begin oktober in de buurt van Washington D.C. doet belanden.

Het profiel van Muhammad en Malvo, zoals het de voorbije dagen naar buiten is gekomen, geeft niet echt bevredigend antwoord op de waaromvraag. Er wordt gezegd dat Muhammad zich onheus behandeld voelde door de overheid. Volgens Felix Strozier "zei hij voortdurend dingen tegen de overheid". Politiebronnen zeggen dat Muhammad en Malvo zich na de aanslagen van 11 september lovend hebben uitgelaten over de kapers. En volgens een nicht en een buurvrouw was Muhammad niet te spreken over de Amerikaanse actie in Afghanistan. Maar, zo zeggen ze erbij, dat was gewoon een mening die hij verkondigde, niet iets waar hij zich bijzonder over opwond.

Ontnuchterend is in elk geval dat de vreemde communicatie van de voorbije week tussen de sniper en de politie niet het werk was van een hoogintelligente seriemoordenaar, zoals werd gesuggereerd, maar van een tiener die zijn inspiratie haalde uit Jamaicaanse rapmuziek. Want het lijkt het erop dat het Malvo was die de communicatie verzorgde. 'Mr. Police', de aanhef van de brieven aan de politie, is een Jamaicaanse uitdrukking.

'Our word is our bond', de zin die politiechef Charles Moose van de sniper moest uitspreken op televisie, verwijst naar de woorden 'Word is bond' die voorkomen in nummers van de Jamaicaanse rapartiesten Brand Nubian en Five Stars. De boodschappen van de sniper waren telkens ondertekend met vijf sterren om hun authenticiteit te bewijzen aan de politie.

Het was ook Malvo die zes keer naar de politie belde maar niet serieus genomen werd door de onderzoekers die de telefooncentrale bemanden. Gefrustreerd over het gebrek aan erkenning, begon Malvo op te scheppen over de schietpartij in Montgomery, Alabama, wat uiteindelijk tot hun arrestatie leidde. Een afloop die in zekere zin voorspeld werd door die andere cryptische boodschap: 'We have caught the sniper like a duck in a noose' (Wij hebben de sluipschutter gesnapt als een eend in een strop).

Die zin, die Moose woensdagavond op vraag van de sniper uitsprak, verwijst blijkbaar naar een legende van de indiaanse Cherokee-stam. Het is het verhaal van een arrogant konijn dat opschept dat het een eend kan vangen. Het konijn gooit een strop om de nek van een eend, maar de eend vliegt weg met het konijn. Het konijn moet uiteindelijk loslaten en valt in een holle boomstronk, waar het zijn eigen vel moet opeten tot het door spelende kinderen wordt bevrijd. "Het konijn brengt zichzelf in moeilijkheden en wordt uiteindelijk verwoest door zijn eigen hoogmoed", verklaarde een woordvoerster van de Cherokee-stam de legende. Hoogmoed, zeg maar, komt voor de val.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234