Zaterdag 19/10/2019

High? Geef uw pincode in en druk op OK

Drugs en festivals hebben nog steeds een ongemakkelijk huwelijk waar organisatoren het liefst over zwijgen. En toch: Tomorrowland profileert zich als clean, de rest - Pukkelpop op kop - voelt de hete adem van een op drugs beluste justitie in de nek. 'Eindelijk is de hypocrisie in de sector doorbroken.'

"Je drugsboete betalen met een bankkaart? Bij drugs en bankkaarten denk ik toch aan iets anders", grinnikt I Love Techno-stichter Peter Decuypere, die doelt op het in lijntjes trekken van cocaïne met een betaalkaart. Decuypere reageert op de aankondiging van het Limburgse parket, dat aan de vooravond van Pukkelpop voor het eerst uitpakt met een lik-op-stukbeleid. De meest opmerkelijke maatregel: een minnelijke schikking voor wie betrapt wordt met illegale middelen, onmiddellijk te betalen via Bancontact.

Er zijn ook gerichte controles op toegangswegen, parkings, campings en de ingang van de festivalweide. Voor gebruikers bij wie er op het laatste nippertje koud zweet uitbreekt, zijn er anonieme depositboxen. Wie het al te bont maakt, zoals dealers, riskeert een arrestatie en mag het aan de onderzoeksrechter uitleggen.

Daarmee geven parket en politie alvast aan dat hun hoofd deze week niet staat naar sex, drugs & rock-'n-roll. Dat er op een festivalweide al eens illegale middelen worden geconsumeerd, daarvan valt niemand nog achterover. Maar de tijden van Woodstock zijn voorgoed voorbij. Val een organisator niet lastig met de vraag hoe hij op zijn festivalweide omgaat met drugs. Voor hen is het d-woord vooral een vervelende pr-kwestie.

Gedaan met tolerant zijn

Veelal laten ze via hun site weten dat gebruik en bezit niet mag of dat er wordt gestreefd naar een drugsvrije muziekervaring. Maar hoe ze daar precies mee omgaan, daarover wijden ze niet graag uit. Wordt er gericht gecontroleerd aan de ingang? Onduidelijk. Misschien door de politie. Wat met een bezoeker die op de weide betrapt wordt met een joint? Geen idee. Wanneer wordt de politie erbij gehaald? Hangt ervan af. Zijn jullie voor of tegen een tolerante aanpak? Stilte. Decuypere: "Er bestaat een zekere omerta, niemand heeft zin in gezeik."

En toch lijkt er een zekere kentering op til. Tomorrowland, dat zich steeds meer profileert als de alfa en omega van de festivalwereld, trekt resoluut de anti-drugskaart en kiest openlijk voor een repressieve aanpak, met strenge controles waarbij gebruikers stante pede van het terrein worden gegooid. Sterker nog: waar het gros van de festivalweides zich subtiel hult in een lichte wietwalm, is het dancefestival erin geslaagd zijn cleane imago uit te spelen als troef en kwaliteitslabel. Drugs end all dreams, dat idee.

Ondertussen zijn initiatieven als Quality Nights, dat zich bezighoudt met veiligheid en gezondheid in het uitgaansleven - denk condooms, oordoppen en drugspreventie - in opmars. Het concept komt overgewaaid uit Wallonië en krijgt stilaan ook hier vaste voet aan de grond. "Het ijs is gebroken", meent woordvoerder Tom Evenepoel van VAD/De Drugslijn, dat het project coördineert. "Eindelijk is de hypocrisie van de sector doorbroken. Men erkent nu dat drugs aanwezig zijn in het nachtleven."

Een en ander wordt aangevoerd door de Belgische justitie, die drugsgebruik en -handel de laatste jaren steeds hoger op de agenda zet. "Vijf jaar geleden liet justitie het drugsgebruik betijen, zolang de situatie niet escaleerde. Niemand stond te springen om met man en macht festivalweides te gaan uitkammen", vertelt Brice De Ruyver, criminoloog aan de UGent en voormalig overheidsadviseur.

Maar toen voerde Nederland de wietpas in en verhuisden drugslabo's en cannabiskwekers naar onze contreien. De kinderen die vorige week in het Limburgse Zutendaal verbrand raakten nadat ze in een door drugsafval vervuilde plas speelden, zijn daar een trieste illustratie van. De Antwerpse haven werkte zich steeds meer in de kijker als internationale draaischijf voor harddrugs. Bij een ruzie over kwijtgespeelde partijen drugs werd drie jaar geleden een man op klaarlichte dag doodgeschoten aan het Crown Plaza-hotel aan de Antwerpse ring. En het was gedaan met tolerant zijn.

"Inhoudelijk is het beleid niet zo sterk veranderd", zegt De Ruyver. "Maar justitie wil wel een duidelijk signaal geven: drugsgebruik op openbare plaatsen wordt niet getolereerd." En zo krijg je mediagenieke controles op de toegangswegen naar Dour, Tomorrowland en andere festivals. De Ruyver: "De toon is gezet. Natuurlijk kunnen ze in Limburg niet achterblijven. Als ze niets doen tijdens Pukkelpop, dan lijkt het alsof daar alles zomaar kan."

Persmagistraat Dominique Renotte uit Hasselt knikt. "Drugsbestrijding is voor ons een grotere prioriteit, op Pukkelpop zullen we dit jaar nog strenger zijn. Er zal dus ook, in de mate van het mogelijke, meer politie worden ingezet. Dat is een algemene evolutie in het festivallandschap."

Braaf imago

De Ruyver vindt het niet meer dan normaal dat festivals meestappen in die evolutie. Ze voelen de hete adem van politie en parket in de nek en willen vooral zelf geen risico's lopen. "Als organisator kunnen ze niet anders dan rekening houden met het aangescherpt beleid. Ze moeten ervoor zorgen dat ze zichzelf strafrechtelijk uit de wind zetten, en mogen dus op geen enkele manier het idee geven dat ze drugsgebruik faciliteren."

Of ze kunnen, zoals Tomorrowland, kiezen voor het offensief en een streng beleid ombuigen tot kwaliteitslabel. Door het internationale karakter van het festival moeten ze volgens De Ruyver wel een extra inspanning leveren." Er zijn namelijk genoeg jonge enthousiastelingen die nauwelijks het verschil kennen tussen België en Nederland, dat nog steeds teert op zijn reputatie van het sodom en gomorra van Europa, ook al is het drugsbeleid er lang niet zo tolerant als vroeger. "Het idee leeft dat hier alles kan, dat beeld krijg je heel moeilijk gekeerd." Hetzelfde geldt voor de Franse bezoekers van Dour, die hier hopen de strenge drugswetten van hun thuisland even te ontsnappen.

Dat Tomorrowland duidelijker grenzen stelt dan zijn sectorgenoten, wijst ook op een relatief jong bedrijf in volle groei, dat volop timmert aan een internationale expansie, met edities in de VS (TomorrowWorld) en Brazilië (Tomorrowland Brasil). "De belangen zijn zo groot en het festival staat zo in de schijnwerpers, dat het zich geen enkele uitschuiver kan permitteren", meent Decuypere.

En Live Nation dan, dat de volledige Werchter-stal onder zijn hoede heeft en samenwerkt met kleppers als Pukkelpop en Graspop? Decuypere: "Die festivals gaan al decennia mee, Pukkelpop viert dit jaar zijn dertigste verjaardag. Al die jaren hebben de organisatoren drugs zien komen en gaan, hebben ze de slinger zien bewegen tussen repressief en tolerant. Ik denk dat ze daar op een heel nuchtere, volwassen manier mee omgaan en zich liever hoeden voor uitspraken in de ene of de andere richting." En toch: "Een initiatiefestival als Pukkelpop, waar jonge pubers hun eerste stapjes zetten, hebben veel belang bij een braaf imago, zodat ouders hun kroost laten gaan", zegt De Ruyver. "Dour trekt toch een meer gehard en ervaren publiek."

Wat Decuypere, die onlangs legalisering bepleitte, het meest opvalt, is dat de verantwoordelijkheid door het lik-op-stukbeleid niet meer zo stevig drukt op de organisatoren. "Er wordt nu gekeken naar de bezoeker, en daar kan ik me wel in vinden. Een deel van de mensheid gebruikt nu eenmaal drugs, dat kun je een festival dat ruim 60.000 mensen ontvangt niet verwijten."

Rebelse vrijhavens

De voorbije jaren heeft zich ook een andere maatschappelijke evolutie voltrokken: onze immer groeiende hang naar veiligheid en risicobeperking. Daar ontsnapt zelfs de popmuziek niet aan. Festivals zijn niet langer de rebelse, tegendraadse vrijhavens die ze ooit waren, meent Kurt Overbergh, artistiek directeur van de AB. "Van dranghekken tot voedselveiligheid, professionalisering en veiligheid worden nu eenmaal belangrijker. Je kunt als organisator dus ook niet anders dan uitdragen dat je drugsgebruik niet tolereert. Bovendien worden incidenten veel sneller gemediatiseerd, onder andere via sociale media."

En ook het publiek is het afgelopen decennia sterk veranderd: de voorheen uitgesproken jongerenevenementen worden vandaag druk bezocht door veertigplussers en jonge ouders met kleurrijke oorbeschermers voor het kroost. "Festivals staan niet langer buiten, maar middenin de maatschappij. Zo krijg je een andere, meer gematigde sfeer", zegt Overbergh.

De tolerantie voor drugsgebruik daalt, besluit De Ruyver. Dat betekent niet per se dat de consumptie afneemt, wel dat we er minder voor openstaan. "Onderzoeken tonen aan dat zeker oudere generaties niet openstaan voor het idee dat drugs hoort bij een bepaalde leeftijd. Ook al omdat we als maatschappij steeds meer belang hechten aan gezondheid en openlijk praten over de risico's van drugsgebruik. Vergelijk het met roken. Vroeger maakten we daar ook minder problemen van."

Overbergh kan zich overigens goed inbeelden dat drugsgebruikers voor het hoofdpodium almaar meer met de nek zullen worden aangekeken. "We zijn een van de meest tolerante landen. Dat blijft niet duren. Op een gegeven moment voel je de druk vanuit het buitenland." Overbergh merkt het nu al aan kleine dingen: "Een Amerikaanse band bijvoorbeeld, die vraagt om het een minimumleeftijd op te leggen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234