Zaterdag 06/06/2020

Buitenland

Hierover gaan de Ierse verkiezingen vandaag: ‘Ierland is rijk, maar mensen zijn arm’

Ook in het plaatsje Kells maakt de partij Sinn Féin kans, vooral dankzij haar sociaal-economische plannen. Beeld Sabine van Wechem

Vandaag kiest Ierland een nieuw parlement. Terwijl de huidige premier Leo Varadkar zijn macht hoopt te behouden met zijn partij Fine Gael, scoort de kleinere partij Sinn Féin verrassend goed in de polls. Met dank aan haar belofte om 100.000 woningen te bouwen. 

De winterzon straalt over het Bective Square in Kells, waar Steven McManus een sigaret opsteekt. Het is de opmaat van het schrijven van een dagelijkse portie sollicitatiebrieven, pogingen om uit de armetierige bijstand te raken. “Ierland is rijk”, zegt de 26-jarige Ier, “maar mensen zijn arm.” Hij kijkt ernaar uit om zaterdag zijn oordeel kenbaar te maken tijdens de verkiezingen. “Het is tijd om een eind te maken aan de macht van de gevestigde partijen. Daarom stem ik voor Sinn Féin. Laat die maar eens een kans krijgen.”

McManus blijkt niet de enige Ier te zijn die er zo overdenkt. Bij een opiniepeiling staat deze socialistische partij met 25 procent bovenaan. De opkomst kwam zo onverwacht dat leider Mary Lou McDonald afgelopen dinsdag op het laatste moment mocht aanschuiven bij het debat tussen de leiders van de traditionele partijen, Fine Gael en Fianna Fail. Haar Sinn Féin streeft van oudsher naar een herenigd Ierland, maar de populariteit, zeker onder jongeren, dankt het aan de sociaal-economische plannen.

De parlementsverkiezingen zijn uitgeschreven door Leo Varadkar, die met zijn Fine Gael-partij sinds juni 2017 een minderheidsregering leidt, leunend op gedoogsteun van Fianna Fail. Met een kabinetscrisis in aantocht wil de premier een nieuw en sterker mandaat van zijn landgenoten. Daarbij hoopt de 41-jarige Taoiseach te kunnen profiteren van de prominente rol die hij heeft gespeeld bij het brexitakkoord dat met de Britten is gesloten, een akkoord dat een grens op het Ierse eiland heeft voorkomen.

Abortus en homohuwelijk

Bovendien is Ierland onder hem een vrijer land geworden. Zo zijn, in weerwil van de rooms-katholieke kerk, abortus en het homohuwelijk gelegaliseerd. De liberaal Varadkar zelf was het uithangbord van die culturele revolutie: een homoseksueel met een Indiase vader. Probleem voor de premier: deze verkiezingen gaan over woningnood, personeelstekorten in de zorg en de omstreden verhoging van de leeftijd waarop je een werkloosheidsuitkering mag krijgen, waardoor Ieren die op hun 65ste met pensioen gaan in de toekomst tijdelijk zullen terugvallen op een leefloon.

Dit is de lange schaduw van de grote crisis van 2009, toen de Keltische Tijger een klap kreeg en onder toezicht kwam te staan van de Trojka (IMF, Europese Commissie, ECB). Onder Varadkar en zijn voorgangers van Fine Gael is er een neoliberaal beleid gevoerd. Niet zonder succes. Het bruto binnenlands product is gestegen en de werkloosheid is laag, mede door de hoge emigratie. Wie in het dure en kosmopoliet Dublin komt, ziet direct de schaduwkant van dit macro-economische succes: geen portiek zonder dakloze.

Ongelijkheid bestaat er ook tussen de hoofdstad en de rest van het land. Neem Kells, een plaats van 7.000 inwoners, 65 kilometer ten noordwesten van Dublin. Het is bekend door de abdij waar in de 9de eeuw The Book of Kells geschreven is, ’s lands oudste boek. Kells schenkt de wereld ook de Toren van Lloyd, de enige vuurtoren ter wereld die niet langs de kust staat en gebruikt werd om de vossenjacht te volgen. In de schaduw van de malle toren bevindt zich een armengraf uit de tijd van de hongersnood (1845 - 1850), een Brits-koloniale erfenis.

Vers asfalt

Dat er een vers geasfalteerde weg naar de Toren van Lloyd loopt, is te danken aan burgemeester Sean Drew. Hij heeft ook gezorgd voor een dak boven de bushalte, waar elk uur een bus naar Dublin vertrekt. Tevens vult hij wekelijks officiële paperassen in voor minder geletterde dorpsgenoten. “Aan dat soort concrete dingen hebben mensen wat”, zegt Drew, die zijn openbare functie combineert met zijn werk als accountant. “Probleem van politici is dat ze het zicht op basale taken verliezen zodra ze hogerop klimmen.”

Dat is waar zijn partij zich aan heeft bezondigd. Fianna Fail was sinds de Ierse onafhankelijkheid (1921) de natuurlijke regeringspartij, maar daar kwam een abrupt eind aan met de crisis van elf jaar geleden. Tot voor kort was deze CD&V-achtige partij de grote favoriet om elke verkiezing te winnen. Nu ze kampt met twee ‘problemen’: de wat saaie leider Micheal Martin en de gedoogsteun die het heeft gegeven aan Varadkar. “Tijdens het campagne voeren heb ik gemerkt”, zegt Drew, “dat er een behoefte bestaat aan verandering, een nieuw gezicht.”

De 50-jarige Mary Lou McDonald van Sinn Féin is een fris gezicht. Vooral haar plannen om rijke Ieren en multinationals zwaarder te belasten, roepen sympathie op. Bij de werk- en woningzoekende McManus bijvoorbeeld, “Is het zo onredelijk om wat meer belasting te vragen van iemand die meer dan 140.000 euro per jaar verdient? Of van grote bedrijven die amper belasting betalen?” Volgens critici zullen de Microsofts en Apples van deze wereld, die naar Ierland zijn gelokt door de lage vennootschapsbelasting, meteen vertrekken als er iets verandert, tienduizenden werklozen achterlatend.

Woningnood

Voornaamste probleem is de woningnood. “Fine Gael heeft die willen oplossen door de private sector vrij baan te geven, maar projectontwikkelaars hebben alleen maar gebouwd om veel geld te verdienen”, zegt Henk Blom, een Nederlander uit Kells. Zijn Ierse partner Margaret merkt de gevolgen ervan op haar werk in een blijf-van-mijn-lijfhuis. “Er zijn zo veel vrouwen en kinderen die het huis uit gevlucht zijn, maar die niet elders ondergebracht kunnen worden. De mannen kunnen gewoon in het huis blijven wonen, als de eigenaren. Zo werkt de wet hier.”

Fianna Fail wil panden die lang leegstaan onteigenen. “In Kells staan tientallen gebouwen te verkrotten, terwijl vierhonderd gezinnen op een woning wachten”, legt Drew uit. Er is echter een specifiek Iers probleem. Er is een grondwetswijziging voor nodig, en dus een referendum. Dat de onvervreemdbaarheid van woningbezit zo belangrijk is, heeft een historische reden. Katholieken mochten van de Britse heerser geen huizen bezitten. Sinn Féin wil simpelweg 100.000 nieuwe woningen bouwen, ervan uitgaande dat er genoeg bouwvakkers zijn.

Bobby Sands

De goede tijding in de opiniepeilingen leidt tot vreugde op het kantoor van Sinn Féin in Kells, waar foto’s van Bobby Sands de muren sieren, de IRA-gevangene die in 1981 overleed als gevolg van een hongerstaking. “Deze politieke strijd is onze hongerstaking”, zegt Allan, een partij-activist, met gevoel voor hyperbool. In Noord-Ierland was Sinn Féin de politieke tak van de IRA en daar deelt het nu de macht met de pro-Britse Unionisten. Maar in de Ierse Republiek was Sinn Féin sinds de onafhankelijkheid een splintergroep, het radicaal-republikeinse neefje van Fianna Fail.

Allans collega Figgy wijst aan de hand van cijfers op de gestage groei van Sinn Féin sinds de jaren 90 van de vorige eeuw. “Onze opkomst is geen hype, maar past bij de bewustwording van een onafhankelijke natie. De Ieren hebben nog nooit een linkse regering gehad, wist je dat?” Naar buiten praat Sinn Féin liever niet over het verleden. Zo houdt oud-partijleider Gerry Adams, de mentor van Mary Lou McDonald die bij de IRA gezeten zou hebben, zich stil. Een referendum over Ierse hereniging is zelfs geen voorwaarde voor regeringsdeelname.

‘Wie mag dat betalen?’

Oudere Ieren zijn sceptisch. Mick McCabe bijvoorbeeld, een schoolbuschauffeur die afstamt van de bouwer van de malle vuurtoren. Wanneer het over Sinn Féin gaat, begint de 63-jarige ‘Kellsman’ zachter te praten, ook al is de pub rumoerig. “Ik vind de partij ondoorzichtig. Wie trekt daar aan de touwtjes?” Voor een herenigd Ierland zou McGabe – die in geuren en kleuren vertelt hoe hij als kind suiker over grens smokkelde, nodig voor de wijn die zijn vader bereidde – op zich best wat voelen. “Maar wie mag dat gaan betalen? Dat geldt ook voor hun andere plannen.”

Het succes lijkt de partij ook zelf te hebben overvallen. Voor de verkiezingen van de 160 afgevaardigden hebben de ‘Shinners’ slechts 42 kandidaten. Dat lijkt nu te weinig te zijn. Begin 2018 kreeg McDonald, die de eerste vrouwelijke premier van Ierland hoopt te worden, kritiek toen ze bij haar aantreden de oude IRA-strijdkreet ‘Tiocfaidh ár lá, uitte’, ‘Onze tijd zal komen’. Twee jaar later blijkt ze niet in de gaten te hebben gehad dat de tijd aangebroken is. Of zoals een krant speels kopte ‘Tiocfaidh ár Lou.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234