Donderdag 04/03/2021

'Hier laat ik traagheid toe'

Watten verraden het verschil tussen Antwerpen en Montepulciano. 'Als ik me daar ontschmink, zijn ze zwart. Hier blijven ze proper.' Hier is waar Virginie Saverys leeft en voor leeft: het wijnhuis dat Avignonesi heet. 'Dit kopen was misschien een vergissing', zegt ze. 'Maar we gaan er wereldtop van maken.'

De eerste keer dat ze "een sipje" wijn dronk, was op haar eerste communie. "Maar het was wel Vieux Château Certan", zegt Virginie Saverys. "Ik denk niet dat ik dat toen lekker vond, maar vanaf mijn twaalfde mocht ik af en toe wat proeven. En toen ik in Parijs ging studeren, kwam ik altijd met koffers vol wijn terug."

Die eerste keer was in Temse. Dat is ver van Valiano di Montepulciano, waar we net een rondleiding kregen van Letizia; de lunch werd opgediend door Evelyn en straks gaat Tamara de al eerder rondgeleide Chinese, Japanse en Amerikaanse gasten nog eens gedag zeggen. Ook de Brazilianen, maar aan die tafel zal ze iets minder lang verwijlen.

"Brazilianen mogen geenwijn invoeren in hun land. Die kopen dus niet. Tamara's rondgang is toch de sales pitch."

Wat meteen opvalt in Le Capezzine, het hoofddomein van Avignonesi, is dit: iedereen noemt haar Virginie. Niet, mooi allitererend, signora Saverys. Het is Virginie, dat schreef ze al in de tweede mail over deze dag: "Het is niet echt mijn stijl: mijnheer, mevrouw, enz... Dus ben ik zo frank genoeg om 'beste Rik' te schrijven. Ik ben dan uiteraard 'Virginie'."

"Bij de CMB (de Compagnie Maritime Belge, waar ze met haar broers Marc en Nicolas werkte tot 2006, RVP) was het 'mijnheer Marc, mijnheer Nicolas en madame Virginie'. Dat wilde ik niet. Het is negentiende-eeuws paternalistisch. En in Frankrijk is een 'madame' een bordeelhoudster."

Zo is ze, zegt ze nu, altijd met mensen omgegaan. "Ik ken ook iedereen bij de voornaam. In de wijnkelder werken Carmine en Orazio, twee broers die onafscheidelijk zijn, maar fysiek totaal niet op elkaar lijken. De vorige eigenaar wist na al die jaren nog altijd niet wie wie was. Dat begrijp ik niet. Hier werken honderd mensen en bij het laatste oogstfeest hebben we het geteld. 28 nationaliteiten waren er."

Zou het kunnen dat Virginie Saverys een uitzonderlijke vrouw is? Hoe doe je immers wat ze gedaan heeft? De liefde voor de wijn zat er blijkbaar wel in bij de familie Saverys, maar die voor de schepen was nog véél groter. Door stamboom: ergens voor Virginie neemt Boelwerfstichter Bernard Boel daarop een tak in. Een paar generaties later was ze tot 2006 zelf secretaris-generaal van de CMB. Toen nam ze ontslag.

Een jaar later kocht ze 30 procent van Avignonesi. Nog twee jaar later de volle 100 procent: dit is van haar. Als ze later voorloopt in Lodola, tien minuten verder, waar de wijn écht gemaakt wordt, weet ze van elke emmer waarvoor hij dient. Letterlijk. Ze weet alles van de druiven die in de witte Il Marzocco, de rode Grifi, Desiderio of 50&50 gaat. Ze ruikt de jaren verschil in hun Vin Santo.

"Maar dat kun je toch allemaal leren?", zegt ze. "Of je moet oerdom zijn. Ik ben enorm geholpen door een Amerikaanse die in Italië woont en die me, met de techniek van een MBA-school, door het hele proces van het wijnmaken heeft geholpen. Grond, druiven, we zijn door alle processen gegaan. Mijn filosofie was biologisch. Biodynamisch kende ik nog niet, maar in 2009 ben ik een cursus in Frankrijk gaan volgen en dat heeft me weer geholpen. En dan ben ik in Bordeaux wijnlessen gaan volgen."

Visionair

"Ze is geen zakenvrouw, ze is visionair", zegt Max de Zarobe, al jaren haar partner. Maar niet haar man. "We zijn in 1986 getrouwd," zegt Max, "maar niet met elkaar". Hij is Bask, ze leerden elkaar kennen toen hij bij de CMB kwam werken. Tien jaar later werden ze geliefden.

Max heeft twee dochters. Virginie een zoon die Basile heet en een dochter Eline. Maar over dat visionaire nu al dit. "Het klopt dat ik dingen vóél", zegt ze. "Voor dit huis begon ik in 2006 oude serviezen op de kop te tikken. Dat deed ik via eBay, dat ging makkelijk. Je moet nu eens kijken. Oude serviezen zijn zo gewild dat ik ze voor véél geld zou kunnen verkopen. Wit haar is nu in de mode. Wel: ik heb het al heel lang zo. En twintig jaar geleden zei ik dat water de olie van de 21ste eeuw zou worden. Ik denk wel dat ik het juist had."

In Le Capezzine en in Lodola, waar ze in stomende vaart naartoe is gereden, weten ze wat dat betekent. Virginie Saverys denkt vernieuwend. Zij was het die Vin Santo in flesjes van 100 ml bedacht: "Dat kan mee in de handbagage." Zij is het die de biodynamische bewerking van de gronden promootte. "Ik was bang dat dat veel duurder zou zijn. Vooral Basile en Max waren daarvan overtuigd. Tot mijn grote vreugde bleek dat niet zo. 'Yes, bingo, ik kan doorgaan.'"

Zij is het die, als ik van het toilet terugkom en zeer onnozel tegen de grond ga, voor de ogen van al die wijnliefhebbers op het terras, ijs en een dosis Arnica Montana ("voor onder je tong") laat brengen. En meteen zegt: "We moeten dat veranderen. Misschien met bloempotten aangeven waar de afstap is." Ik wed dat het vandaag al geregeld is.

Maar er zijn grenzen. "Het liefst zou ik de 850.000 flessen die we van Avignonesi produceren met een draaidop sluiten. Dat is véél beter dan met kurk. Maar de markt wil het niet en het Consorzio evenmin.

"Thuis in Temse hadden we een chique huis en een moestuin, maar die moestuin interesseerde me niet. Ik werd een stadsmus en pas door met Avignonesi bezig te zijn, is die liefde voor de natuur gegroeid. Maar dan ging het zoals altijd. Het vertrekt zoals een stoomtrein en het is niet meer te stoppen. In 2010 deden we een eerste test op een kwart van de wijngaard. Die beviel en in 2011 gingen we er volledig mee door.

"Pierre Masson, een specialist uit de Bourgogne, kwam op bezoek en hij duwde zijn riek in de grond. 'Ce sol est vivant', zei hij. Het is ook ons motto: 'De grond spreekt en wij moeten luisteren.'"

Toch was er al iets. Als kind in de jaren 60 nam haar mama haar mee naar de homeopaat. "En ik ging niet op balletles. Halfweg de jaren 60 ging ik, elke woensdagnamiddag, naar Brussel om yoga te volgen. Ik was zeven. Mijn moeder had van die periodes. Dan moesten we onze tanden poetsen met zeezout, of biergist op nuchtere maag innemen. Ik was altijd zwaar astmaticus en daarvoor werd ik door een homeopaat behandeld."

Ze was 18 toen ze voor het eerst in Italië kwam via een vriendin die ze in Engeland had leren kennen. "Elke zomer bezocht ik haar. Ik leerde Italiaans door het te spreken en door te durven. Mocht er een ander leven geweest zijn voor dit, dan denk ik dat ik Italiaanse was. De Italianen zelf ergeren me zoals de Belgen me ergeren. Maar ik houd ook van hen zoals ik van de Belgen houd. Ik wist dat ik ooit iets in Italië zou hebben."

Dat 'iets' is dit huis - we zijn drie kwartier verder - in San Giovanni d'Asso. Een ruïne op een berg was het, toen het haar meer dan tien jaar geleden getoond werd. "Ik ben niet iemand die een makelaar belt en zegt: zoek me iets. Maar op een dag in 2003 nam een vriend me mee naar hier. Het was eerst aan Guy Verhofstadt aangeboden, maar hij had toen al iets in Umbrië. Met architecte Christine Conix zijn we dat gaan verbouwen. Aanvankelijk om er een vakantiehuis van te maken. Maar het is een leefhuis geworden.

"Die vriendin, ze woonde in Rome, is ondertussen overleden. Ze was altijd mijn vriendin gebleven, toen ze trouwde was ik haar getuige. Maar toen ik hier nog niet zo lang woonde, belde ze me. 'Ik heb kanker', zei ze. Een zeer creatieve vrouw die stoffen ontwierp en schilderde en les gaf aan de Accademia del Superfluo. Je moet écht Italiaan zijn om je school zo te noemen: de 'Academie van het Overbodige'. Het was een vrouw die het niet nodig had om te werken. Ze is overleden in 2004." Ze denkt na. "Was dat vandaag niet?" En kijkt in haar gsm: "Neen, 9 juni 2004. Ik houd verjaardagen bij. Ook die van overlijdens."

Luilekkerdozen

We pikken weer in op haar uitspraak over ergernissen. Wat bedoelt ze daarmee? "Ze zijn echt anders, maar ik vind dat Belgen over het algemeen hardwerkende mensen zijn en ik vind dat van Italianen ook. Ze hebben het imago van luilekkerdozen, maar dat is echt niet zo. De mensen die voor mij werken, zwoegen met de glimlach. De werkweek duurt ook langer, in de landbouw is zaterdag werkdag.

"Ik heb daar heel hard aan gewerkt, samen met de vakbonden. Wat voor een dochter van de man die de eerste lock-out (tijdelijke werkstop naar aanleiding van een dispuut, red.) in België veroorzaakte, niet slecht is. Maar voor hen zijn wij nu een modelbedrijf.

"In alles wat je in je leven doet, is het belangrijk een win-winsituatie te hebben. Jij bent hier omdat je een fijn zomerverhaal in De Morgen wilt. En ik dacht: dat zijn zoveel pagina's publiciteit voor Avignonesi.

"Met je personeel is dat ook zo. Werknemers moeten content zijn om voor je te werken. 'Werkgevers' zijn in Italië 'datore di lavoro'. Maar Max zegt altijd: 'Neen, het is: 'compro il lavoro'; 'ik koop werk' bij die mensen. Vorig jaar werd Le Capezzine gehuurd voor het vakbondsfeest. En Max is met de vakbondsman zelfs bevriend op Facebook."

Ergernis zit in een paar dingen. Rijgedrag, bijvoorbeeld. "Pinken kennen ze niet en een stopteken is decoratie. Vooral de mannen zijn erg. Ze zijn door hun moeders op de wereld gebracht als God en gedragen zich ook als Jezus. Ze zijn opgevoed als mammone, mama's-kindjes. Met hun dochters hebben die moeders dat minder. Hier werken mannen van 45 die hun was nog altijd naar hun mama brengen. Ze helpen niet in het huishouden. Ze gedragen zich als verwende kinderen."

Dat had ze zelf ook kunnen zijn. Denk aan die stamboom. De familie Saverys behoort tot de rijkste families van het land en deze Virginie heeft - ook al nam ze ontslag bij CMB en Euronav - aandelen. Haar zoon Basile werkt in Lausanne als scheepsmakelaar, haar dochter Eline opende onlangs in Antwerpen wijnbar Avini. Er is geld en er zijn altijd zaken.

"Maar," antwoordt ze zelf op de vraag of ze met Italiaanse roots misschien zelf niet verweven had geraakt in de geschiedenis van het land van Silvio Berlusconi waar corruptie normaal was, "er zijn ook uitzonderingen in dit land. Een wijnhuis als Antinori heeft altijd een visie gehad en werkte anders dan veel anderen. Misschien ben ik ook wel zo'n uitzondering. Ik was ook niet van de belgitude."

"Een midlifecrisis", noemden mensen haar ontslag bij CMB en de aankoop van Avignonesi. Ze was 46 toen ze daar opstapte. "Misschien is het in het begin wel een mistake geweest. Ze hebben me belazerd a la grande, veel gelogen en veel dingen niét gezegd.

Ook dat is typisch Italiaans, dat leugenachtige: 'Fare il furbetto'. De slimmerik spelen, ik ga je goed hebben. Win-win? Integendeel.

"In 2007, 2008 en 2009 hebben we dat uitgezweet en ik kan er niet veel over zeggen, maar alleen: als ik niet snél een aantal zaken had rechtgezet, dan was Avignonesi overkop gegaan. Tot vandaag verdienen Max en ik hier geen geld. Maar ik heb een enorme positieve kracht en als het een stommiteit was, dan ga ik dat rechttrekken. We willen wereldtop worden in de wijn en we gaan daar raken."

Oren afzagen

De foto's op deze pagina's zijn, uitzonderlijk, niet van Diego Franssens. Dat komt omdat de drukke agenda van Virginie Saverys maar één vrije dag in juni toeliet. Diego kon niet. Maar, mailde ze: "En mocht ik mijn partner voorstellen als fotograaf? Hij neemt enkel zwart-witfoto's met een Leica, liefst met zijn oude lenzen van voor de Tweede Wereldoorlog."

De foto's zijn dus gemaakt door Max de Zarobe. Daarbij zie je haar tijdens de pluk en dat is geen show. Virginie trekt de laarzen zelf aan. Uitzonderlijk is er één in kleur bij ("zo zie je hoe mooi San Giovanni d'Asso in de winter is"), de rest is zwart-wit. Al zegt hij liever: "Gris. Ik hou meer van grijs dan van zwart of wit." De Leica kreeg hij van zijn vader toen hij zestien was. De lens die er vandaag op zit is van 1937. Avignonesi doen ze samen. "We hebben wel een afspraak: in de slaapkamer praten we niet over zaken.

"Hij is Bask én separatist", zegt Virginie. "Maar voor Vlaanderen is hij dat absoluut niet. Integendeel. Net als ik ziet hij België liever als een eenheid. Maar Max is gene normale. Alleen de traditie dat de jongste zoon van een familie naar het buitenland gaat, heeft hij gevolgd. Maar zijn route was heel anders dan de rest van zijn familie. De Basken waren wel de eersten die in Amerika kwamen. Nog voor Christoffel Columbus gingen zij er al op kabeljauw vissen.

"Hoe verder je van België weg bent, hoe meer je denkt: ochot, mannekes toch, waar zijn jullie mee bezig? Er is zoveel dat belangrijker is dan dat politieke gelul. Oké, de N-VA is nu de machtigste partij. Maar over het communautaire hoor ik ze niet meer praten. Terwijl ze jaren onze oren afgezaagd hebben over B-H-V. Étienne Davignon zit in de raad van bestuur van CMB en we hebben hem dat vaak gevraagd: leg dat nu eens uit. Na een uur was ik het al vergeten. Opvoeding, scholen, gezondheidszorg, tewerkstelling... dát is belangrijk.

"Ik denk dat het zelfs te kwantificeren valt hoeveel dat gekibbel over Vlaanderen en Wallonië al gekost heeft. Dan zijn de Zwitsers toch sterker. Mijn zoon woont er, ik heb nog altijd geen idee wie er premier is, maar de vuilnisbakken worden opgehaald en de treinen rijden stipt."

Niet dat België helemaal weg is. Een week per maand is ze er, vanuit Perugia vlieg je snel naar Antwerpen. En dit is de 21ste eeuw: via digitale kranten, Steevie en Klara blijft ze bij. "Ik mis alleen grijze garnalen en maatjes."

Ze omarmt de vernieuwingen. "In 1986 hadden we een ingenieur die vroeg of hij een Apple mocht aanschaffen. Telkens als hij er niet op zat, zat ik erop. In 1987 gaven we de mensen de kans: in plaats van een eindejaarspremie konden ze, met een opleg van 800 frank, een Apple krijgen. Vandaag droom ik van drones bij Avignonesi. Drones die tussen de wijngaarden vliegen om de gezondheid van de druiven in het oog te houden. Al is het moeilijk: je moet de blaadjes kunnen optillen. Nieuwe technologie fascineerde me altijd. Ik herinner me een James Bond-film met een auto met de gekste snufjes. Maar hij moest 'm met een sleutel openen: dat vond ik erg geestig."

"Hoor je de ree?" Plots zegt ze het. We luisteren en inderdaad: er is een beest dat roept. De geluiden zijn haar niet vreemd. Op haar wandeltochten door dit Toscaanse landschap - bij Pienza, Asciano, Montalcino, de Monte Amiata, allemaal niet zo ver van Siena - leert ze de natuur kennen. De vrouw die alle mails aan Avignonesi leest en indien nodig beantwoordt ("maar dat is het voordeel aan baas zijn, ik kan antwoorden wanneer ik wil") leerde tijd nemen.

Chance

"Doordat ik in de landbouw zit en in de grond werk, neem je afstand van de drukte. Je laat meer traagheid in je leven toe. Ik ben altijd met vijfhonderd dingen bezig, maar soms trek ik mijn stapschoenen aan. In Antwerpen deed ik dat niet. Daar ging ik naar de fitness om me op een crosstrainer af te beulen. Neen, liever dit.

"Ik heb spannende en boeiende tijden beleefd bij CMB en Euronav, maar zodra je alle verkopen en fu-sies gedaan hebt, denk je: ga ik nu mijn hele leven boten verkopen? Ik ben nog aandeelhouder en lid van de raad van bestuur, en ik ben nog altijd gedomicilieerd in België. Maar als ik me in Antwerpen ontschmink, dan zijn de watten zwart. Als ik dat hier doe, blijven ze proper."

Het wordt 2012 in dit verhaal. En ze zegt: "Ik heb veel chance gehad." Dan vertelt ze waarom en zoiets kan niemand zonder tranen vertellen. Ook Virginie Saverys niet.

"Al mijn hele leven houd ik dagboeken bij. Daarin zul je lezen dat ik me in de winter van 2011 op 2012 niet goed voelde. Ik besliste om een ayurvedakuur in India te gaan volgen, wat ik al eerder had gedaan. Normaal kwam ik dan altijd als een bom energie terug. Maar niet die keer. Dus liet ik maar eens een volledige check-up doen, ik was ook wat laat met de mammografie. Bingo. Ik herinner me dat nog heel goed. Ik stel altijd veel vragen aan de dokter, over de machines en zo, maar plots viel er een stilte. 'Je moet morgen eens naar je gynaecoloog', zei ze.

"Dat is een koude douche en de weken duren dan heel lang. Al was m'n afspraak op 18 maart en ben ik op 24 april geopereerd. Het was een bom, het leek alsof ik op de montagnes russes zat. Gelukkig kwam ik in de goede handen van dokter Phillip Blondeel. We hebben beslist de borst te laten wegnemen. Ik dacht: ik moet naar mijn lichaam luisteren. Zoals we hier naar de grond luisteren. Zonder hypochonder te worden, natuurlijk.

"Ik heb veel chance gehad", zegt ze en daarmee bedoelt ze dat met de amputatie de kanker helemaal werd weggesneden. "Er is altijd een leven voor en na", zegt ze en al had ze alles geregeld ("als ik morgen moet gaan, dan wil ik geen rommel achterlaten voor mijn kinderen"), toch zal de angst altijd blijven. Maar daarmee doet Virginie Saverys toch weer iets. Ze hielp professor Blondeel met The Beautiful After Breast Cancer Foundation.

"Mijn vader zei altijd dat de kerkhoven bezaaid liggen met mensen die onmisbaar zijn, maar al ben ik geen BV: ik moest toch iets doen voor al die vrouwen die minder mondig zijn. Nu nog krijg ik mails van vrouwen die ik niet ken. Ze hebben vaak minder geluk dan ik. Dan is er enkel hoop die ik mensen echt wil geven."

Philippe Saverys

En dan vertelt ze over haar vader. Dertien jaar geleden overleed Philippe Saverys, bij haar thuis in de slaapkamer. Ook dat kan niemand zonder tranen vertellen.

"Mijn papa had kanker. Op een bepaald moment hoorden we van de oncoloog dat hij maar drie tot vijftien dagen meer te leven had. De dokter zei: 'Hij zei altijd dat hij niet in het ziekenhuis wil sterven. Jullie mogen hem meenemen naar huis.' Mijn moeder was toen al in een vergevorderd stadium van alzheimer. Bij haar kon het dus niet. We hebben hem in onze slaapkamer geïnstalleerd en hij heeft nog twee weken geleefd. Weken van mooie momenten en van zeer zware. Ik heb geprobeerd over de dood te praten en over de mis. Maar hij wilde er niet over spreken.

"Door de medicatie had hij soms hallucinaties. Soms zag hij vlinders op tv. Maar zijn laatste glas was een Vieux Château Certan. Mijn moeder kon door die alzheimer zeer agressief zijn. Ik wist dat, ook dat het door die ziekte kwam, maar toch doet zoiets pijn. Ze krabde en sloeg me en ik ben in de kamer ernaast gegaan. Terwijl ik daar was, is hij gestorven."

De dood van haar vader maakte niet dat ze anders ging leven.

"Neen." Ook niet anders investeren. "Neen. Ik ben geen boursicoteur, ik geef beleggingen in handen van specialisten."

Nadenken deed ze altijd al. Over het leven, lezend in veertig boeken per jaar, in zes talen. Daarmee wil ze niet stoefen, maar het is gewoon zo: thuis in het Frans opgevoed, Neder-lands leerde ze op school en van de huishoudster Jenny die ze nog altijd als haar tweede mama beschouwt. Verder zijn er Duits, Engels, Spaans en Italiaans. Handig als ze, zoals ze doet, nu de wereld rondreist om Avignonesi te promoten.

Zelfs straks als ze in Noord-Korea zit. "Na mijn humaniora wilde ik naar de Sovjet-Unie om Russisch te leren en te kijken hoe het leven er ging. 'Goed', zei mijn moeder, en ze nam me mee: een week samen met een Russische vriendin van haar in Moskou.

"Mijn goesting om een jaar in Moskou te leven ging wel over.

"Nu moet ik naar China en plots zag ik daarin een ideale mogelijkheid om vijf dagen naar Noord-Ko-rea te gaan. Mijn zoon kwam jaren geleden al met dat idee. Natuurlijk is dat helemaal georganiseerd en de Lonely Planet mag je daar niet meenemen. Maar als ik de goesting te pakken krijg, wil ik het wel zien."

Zoals ze ooit een marathon wilde lopen, om te bewijzen dat je dat kunt met astma. Helaas skiede ze een knie kapot. Dan maar duiken, een bungeesprong en de Galapagos-eilanden zien. En Noord-Korea, dus.

"Ik ben altijd anders geweest", besluit ze. "Als jong meisje was het wel vervelend. Ik verhuisde naar Parijs omdat niemand mij en mijn achtergrond daar kende. En Google bestond nog niet. Ze konden me niet terugvinden. Nu wel, maar dat geeft niet. Ik heb voldoende schrammen opgelopen om karakter te kweken."


Volgende zaterdag: Paul Baeten Gronda, schrijver in Borgosesia. Vrijdagavond al te lezen op DM+, de digitale vip-omgeving voor abonnees.

Lees de vorige afleveringen op demorgen.be/derondevanitalie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234