Woensdag 05/10/2022

Hier komt de toogrevolutie

Dinsdag. Dag drie van de hongerstaking van Pascal Piette (40). De cafébaas uit Hognoul, bij Luik, heeft een wazige blik en is wankel te been. “Ik ben in hongerstaking”, prevelt hij, een sigaret in de ene hand, biertje in de andere. “En dat is niet hetzelfde als een dorststaking.”

Bij de start van zijn actie kondigde Piette aan dat hij zou “doorgaan tot het bittere einde”. Na drie dagen is hij niet meer zo zeker of hij werkelijk Bobby Sands achterna wil, de legendarische Ira-hongerstaker die in 1981 overleed na 66 dagen zonder voedsel. “Ik voel me slap en leeg. Maar ik ga zeker nog door. Tot het moment waarop ik het gevoel heb dat mijn stem is gehoord. Er moet iets gebeuren. Al wat wij vragen, is dat we mogen werken. Wij worden geregeerd door een politiek-administratieve dictatuur. Weet u wat ik ga doen op 1 juli, als de wet ingaat? Ik ga alle asbakken wegnemen. Zodra iemand een sigaret opsteekt, bel ik de politie. We gaan zien hoe lang het duurt voor de politie mij vraagt om te stoppen met bellen.”

Pascal Piette verliet de school op zijn veertiende en werd beenhouwersgast. Elke maand legde hij wat geld opzij voor zijn droom, zijn eigen café. Hij wist de droom tien jaar geleden te realiseren, na de overname van dit cafeetje langs de oude baas tussen Luik en Sint-Truiden, de Boulevard d’Amour uit Rundskop.

Zijn huisdokter zit mee aan de toog. “Wij steunen Pascal in zijn strijd”, zegt die. “Ik neem af en toe zijn bloeddruk.”

HALFSLACHTIGE WETTEN

Op 30 juni om middernacht moeten alle asbakken in alle 12.000 Belgische cafés weg. Allemaal, en definitief. Ons land kent sinds 1 januari 2010 een algemeen rookverbod, maar voorzag uitzonderingen voor kansspeelzalen, discotheken en cafés ‘waar geen vers voedsel geserveerd wordt’. Daarvoor trof het verbod enkel ‘horecazaken met maximaal 30 procent omzet uit vast voedsel’, wat aanleiding gaf tot debatten en rechtszaken rond pakjes chips en portie salami-kaas.

Het waren allemaal tussenstappen in de richting van een totaal rookverbod op publieke plaatsen, zoals de Europese Commissie die in de hele Unie wil gerealiseerd zien voor 2012.

Sinds Noord-Ierland in 2004 als eerste EU-land een rookverbod invoerde voor bars en restaurants, volgde met horten en stoten het hele continent. Roken op café mag niet langer in Frankrijk, Italië, Denemarken, Noorwegen, Finland, Groot-Brittannië, Zweden, Estland, Litouwen, Malta, Slovenië, Slowakije en Roemenië. In sommige landen zoals Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Spanje en Portugal, worden er nog politieke en juridische veldslagen geleverd over hoe groot het café moet zijn of of het een verschil maakt als de baas zonder personeel werkt. Er zijn maar een paar Europese landen meer waar je de bar binnen kunt lopen en zonder aandacht voor een rood-witte sticker een sigaret kunt opsteken. Het zijn Polen, Tsjechië, Luxemburg en België.

Dat België de sprong nu toch maakt, is niet beslist door de regering, maar door het Grondwettelijk Hof. Dit vernietigde in op 15 maart de door de regering voorziene uitzonderingen. Dat hof, voorheen Arbitragehof, is een in 1980 bij de eerste grote staatshervorming in leven geroepen bijzonder rechtscollege dat toeziet op de bevoegdheidsverdeling tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten. Daarnaast gaat het hof ook over de naleving van de grondwet, zoals bijvoorbeeld het beginsel dat alle Belgen gelijk stelt voor de wet. Dat beginsel werd door de vorige wetgeving geschonden, zo oordeelde het hof op 15 maart. De tien rechters zijn bijna allemaal ex-politici (zie kader). Ze fungeren als een soort Raad van Wijzen. “Wij hebben geen knoop doorgehakt”, zegt Eric Derycke, voormalig sp.a-minister en rechter in het Grondwettelijk Hof. “We hebben gewoon wetteksten aan elkaar getoetst en de enig mogelijke conclusie getrokken.”

“Ik heb soms het gevoel dat onze politici met opzet halfslachtige tabakswetten maakten, erop speculerend dat die op een dag van tafel zouden worden geveegd”, zegt Erwin De Clerck van de Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK). “Al die wetsbepalinkjes over zakjes chips en voorverpakte bierworsten: het leek wel of men erop aanstuurde dat de uitzonderingswetten zouden worden vernietigd. Terwijl er helemaal geen discussie meer nodig is. België heeft in 2006 de Frameworkconventie van de Wereldgezondheidsorganisatie WGO ondertekend. Daarmee engageerde ons land zich om binnen de vijf jaar, tegen 2011 dus, roken te verbieden op alle publieke plaatsen. Er is ook de Europese Commissie die tegen 2012 een totaal rookverbod op openbare plaatsen wil in de hele EU. Men kan daar helemaal niet zomaar van tussen, als men al zou willen.”

Op zaterdag 23 april vertrekt aan het Noordstation in Brussel de Zwarte Mars. Het idee rijpte amper een week geleden aan de toog van café De Leeuw in het West-Vlaamse Deerlijk. Cafébaas Logino Dujardin, een 23-jarige ex-wielrenner, zegt amper nog aan het tappen van pintjes toe te komen: “Er zijn nu al meer dan zestig bussen gevuld. Er blijven zich maar collega-bazen melden die affiches willen helpen verspreiden en op zoek zijn naar bussen. De politici hebben geen idee hoe hard dit leeft, hoe kwaad de mensen zijn. De betoging zal voor mij geslaagd zijn als we tienduizend mensen op de been brengen. Als het blijft lopen zoals het nu loopt, zullen het er nog meer zijn.”

Er was discussie over het traject. Eerst zou de betoging van het Noordstation naar de Wetstraat (regering) gaan, en dan naar het Schumanplein (Europese Commissie). Uiteindelijk wordt de bestemming, even symbolisch, het Europaplein aan het Zuidstation. “Tegen wie wij betogen?” Dujardin had zich de vraag al wel eens gesteld, maar was nog niet tot een bevredigend antwoord gekomen. “Ik dacht eigenlijk dat ons dat wordt opgelegd door Europa, maar nu hoor ik dat ze in Nederland en Duitsland afwijkingen hebben toegestaan voor kleinere cafés. In Nederland zegt de wet een werkgever zijn werknemer niet mag blootstellen aan tabaksrook. Maar in kleine cafeetjes, waar de cafébaas geen personeel heeft, mag wel nog worden gerookt. Het is blijkbaar toch niet Europa dat beslist. Wat ik nog erger vind dan dat rookverbod zelf, is de betutteling. Het feit ook dat geen enkele minister zegt: dat heb ik nu eens beslist zie.”

Moet er dan niet eerder worden betoogd voor de poorten van het Grondwettelijk Hof, aan het Koningsplein? Er valt een kleine stilte. Waarop de cafébaas zegt: “Daar hebt u misschien een punt.”

‘IRRATIONEEL ALLEMAAL’

In geen van de landen waar een totaal rookverbod werd ingevoerd, werd de voorspelling van een golf van faillissementen bewaarheid. De statistieken van de FOD Economie laten zien dat het rookverbod in restaurants (1 januari 2007) zelfs geen rimpel veroorzaakte. “De cijfers lopen honderd procent parallel met die van andere sectoren”, zegt Erwin De Clerck (VLK). “Dit is gewoon een context waar je uit moet. In alle landen waar een totaal rookverbod werd ingevoerd, konden de mensen zich na een paar weken al niet meer voorstellen hoe het ooit anders was geweest. Er zullen in België vast wel koppigaards zijn die tijdelijk niet meer op café gaan. Er zullen ook mensen zijn die het vandaag niet langer dan een kwartier uithouden in een café vanwege de rook en nu weer plezier kunnen beleven aan een avondje uit. Het is irrationeel allemaal. Alle buitenlandse voorbeelden laten ons zien dat we hier allemaal alleen maar beter van worden, ook de horeca.”

Een op de vier Belgen rookt. Drie op vier Belgen doen dat niet. Toch zijn er maar weinig politici met enig gewicht die het totale rookverbod toejuichen. “De cycli zijn zoals iedereen weet kort”, zegt De Clerck. “Dit is iets waar de toppers niet op afgerekend willen worden. Het heersende idee is dat je je als politicus onmogelijk populair kunt maken met een rookverbod, dus verstopt men zich liever achter de rechters van het Grondwettelijk Hof.”

In België stierf in 2007 een op de vier mannelijke 35-plussers als gevolg van roken. Het gaat jaarlijks om meer dan 7.000 sterfgevallen of bijna 28 procent van de sterfte door ziekte bij mannen. Bij vrouwen kunnen 1.674 sterfgevallen of ruim 6 procent van de sterfte door ziekten worden toegeschreven aan het roken. Volgens de WGO sterven jaarlijks wereldwijd meer dan 600.000 mensen, onder wie 165.000 kinderen, door passief mee te roken. In België wordt dit aantal geschat op 2.000. Sigaretten zouden zo jaarlijks dubbel zoveel niet-rokers doden als er mensen sterven in het verkeer.

“Politici die zich rond dit thema profileren doen dit puur uit idealisme”, zegt De Clerck. “Ze doen het vooral niet omdat ze zich hiermee populairder denken te kunnen maken. Ik denk dat ze zich vergissen. Als een kwart van de bevolking rookt, dan is er ook driekwart die dat niet doet.”

DE LINKSE KERK

In Nederland verscheen vorig jaar het boek Lang leve de Linkse Kerk. Publicist Rob Hartmans doet uit de doeken hoe het Nederland van Geert Wilders zich maar wat graag het idee laat aanpraten van een illuster genootschap, nog geheimer en machtiger en vooral nog veel minder transparant dan het Opus Dei en de maffia samen. “Men houdt dit genootschap verantwoordelijk voor alles wat in Nederland misgaat”, legt Hartmans uit. “De groeiende criminaliteit, de bedreiging van onze identiteit, de betutteling. De term ‘Linkse Kerk’ is bedacht door Pim Fortuyn, en is een eigen leven gaan leiden. Hij dekt tegenwoordig alles wat de modale Nederlander ervaart als een bedreiging van zijn identiteit. Het is de Linkse Kerk, die de poorten opent voor de Vijfde Colonne aan moslims. Het is de Linkse Kerk die ons belastinggeld opdoet aan uitkeringen voor vluchtelingen en ons bestraft met regeltjes in. De kleine kroegen waar je niet meer mag roken. Allemaal de schuld van de Linkse Kerk.” Er is nochtans weinig links aan een rookverbod. Ook N-VA en CD&V zijn voor.

Het Grondwettelijk Hof vernietigde ook de bepaling die speelzalen vrijstelde van een rookverbod. Per 1 juli mag ook daar niet meer worden gerookt. Bingokoning Willy Michiel is samen met reclameman Wim Schamp een campagne gestart in de vorm van een persiflage op de Suske & Wiskestrip De Nerveuze Nerviërs. Het is een bijna passioneel pamflet: ‘Voor zover bekend zijn auto’s, tabak, alcohol en kansspelen nog altijd legale producten. Maar in de praktijk is daar niet veel van te merken. De gebruiker van deze producten ziet zich gebrandmerkt als beoefenaar van crimineel gedrag. De nieuwe verbodspredikers zijn hoofdzakelijk te vinden aan de extreme linkerzijde van het politieke spectrum, waar ze geen tien procent van de kiezers vertegenwoordigen.’

Heel herkenbaar, vindt Hartmans: “Wat de hele tijd terugkomt is dat vijandbeeld van onzichtbare machthebbers die ons al die betuttelende maatregelen door de strot jagen. Het is niet gezond als de vijand onzichtbaar is. De onzichtbaarheid van de vijand maakt de mensen alleen bozer.”

Wie o wie?

Donderdag. Dag vijf van de hongerstaking van Pascal Piette. De cafébaas heeft bezoek. Waals Parlementslid Jean-Philippe Goffin (MR). Hij is de ex-burgemeester van Crisnée. Hij heeft de nu toch al lichtelijk vermagerde cafébaas beloofd dat hij een poging gaat wagen om hem in audiëntie te laten ontvangen bij de Europese Commissie. Er is ook telefoon gekomen van een Duitse tv-station. Dus gaat Piette zeker nog tot de komst van de cameraploeg trachten te weerstaan aan de verleiding van een goede steak-frites.

Hij is op dreef, vandaag. Hij heeft zitten nadenken: “Het gaat om meer dan sigaretten. Uitgerekend in de oudejaarsperiode voeren ze het aantal alcoholtests op. Uitgerekend op die plekken waar je hard kan rijden zetten ze flitspalen. En zij, zij hebben dienstwagens met chauffeur! U gaat zien, het volgende wordt het vlees. Een goede steak, dat gaat ook niet meer mogen. Dat is te lekker om nog te mogen.”

We vragen ook Pascal Piette op wie hij boos is. Op wie hij, actievoerder tegen het rookverbod, een volgende keer absoluut niet meer zou stemmen. Hij kijkt ons aan, blijkbaar verwachtend dat we hem een tip gaan geven. “Laurette Onkelinx”, zegt hij. “Is zij niet minister van Volksgezondheid? Of nee, toch niet. Zij komt uit Luik. Dit kan niet haar idee geweest zijn, of toch niet van haar alleen. Het is opgelegd door de Europese Commissie. Het komt van daar, van Europa. Toen ze daar beslisten dat roken op café niet meer mag, hebben ze het aantal dagen zon geteld in Spanje en Italië. Daar zitten de mensen het hele jaar door op terrasjes. Ze zijn stomweg vergeten dat dat in België niet kan. Wat stom.”

Maar wie is hij of zij dan, of zij, die Zuid-Europese supertopminister die zich op zo stupide wijze heeft vergist? “Dat weet ik niet. Het is wel duidelijk dat wij hier in België nog slechts twee rechten hebben. Belastingen betalen en zwijgen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234