Donderdag 04/06/2020

Hier komt de koning van Hawaï

Meer dan honderd jaar keken de Hawaianen machteloos toe hoe de Amerikaanse bezetter zijn zin deed. Tot in 1996 een man naar het gerechtshof stapte en zei: 'Ik ben de koning van Hawaï. Dit is mijn stamboom, ik kom onze bezittingen opeisen.' Hij heeft nog geen paleis, maar de ontvangst voelde toch een beetje aan als een audiëntie, meldt Hans Vandeweghe.

Ik, Koning Akahi Nui, Alii Nui en soeverein troonopvolger van het Koninkrijk Hawaï, de soevereine Natie van God, zal hierbij op last van de Almachtige Schepper Zijn Soevereine Natie in eer herstellen. Het Koninkrijk Hawaï heeft altijd bestaan en zal nooit verdwijnen. De grondwet van 1840 is daarom nog steeds van kracht. De machtsovername van 1893 is nooit bevestigd, en hoewel dit onrecht door de huidige president van de Verenigde Staten en de Senaat is erkend, werd nooit iets ondernomen om dit te herstellen. Hierbij meld ik u dat ik het onrecht zelf zal herstellen: ten eerste door mijn paleis opnieuw op te eisen, mijn gerechtshof en alle bezittingen van het Koninkrijk Hawaï, inclusief alle heiligdommen op alle eilanden. Alle voorgaande bewegingen die zich onrechtmatig het Koninkrijk Hawaï genoemd hebben, moeten in de toekomst van die naam afzien. Wie het hier niet mee eens is, heeft 25 dagen om te antwoorden. So be it...'

Was getekend Majesty Akahi Nui, 25 december 1996.

"Er is geen paleis om u te ontvangen. De koning komt u halen. Dinsdag om tien uur. Gelieve buiten te wachten." Na maanden mailen en bellen is de grote dag aangebroken. Ik ben de eerste buitenlander die de koning van Hawaï mag interviewen.

Het is een vreemde verzameling die zich op een doordeweekse dag aan mijn bed and breakfast op het eiland Maui meldt. Van de gemailde foto herken ik de contactpersoon Lissa. Ze stapt uit de eerste auto, kijkt schichtig om zich heen terwijl de inboorlingen uit de derde auto de straat in de gaten houden. De passagiers in de tweede auto, met een pastoor aan het stuur, blijven zitten. "Dat zijn de koning en zijn vrouw", zegt Lissa.

Na de formele begroeting gaat het naar een plaats in de bergen. "Geheim", luidt de uitleg. Dat klinkt spannender dan het is, want ook een koning zonder land of bezit weet een beetje luxe te waarderen. We stoppen in het luchtgekoelde clubhouse van een van de vele golfterreinen op Maui. Amerikaanser is niet denkbaar, maar de koning is formeel: "Deze mensen begrijpen ons. Ze staan achter onze zaak. Ik wil ze ook niet weg als we onze grond terug hebben. We hebben business nodig. Ze moeten wel weten dat ze dit land pachten en dat het nooit meer hun eigendom kan zijn." De Hawaiaanse bodyguard heeft nog een reden: "Hier in de heuvels zien we het onheil goed komen." De Hawaiaanse zaak laat zich eenvoudig samenvatten. Hawaï is destijds onrechtmatig bezet door de Amerikanen, werd later een Amerikaanse staat, ook tegen alle internationale wetten in, en nu willen de Hawaianen hun bezittingen terug. Helaas zijn de Hawaianen het onderling niet altijd over alles eens. De Free Hawaï-bewegingen kwamen in verschillende gedaantes. De vrijheidsbewegingen zijn een erfenis van de sixties. Vooral op Maui stikt het van de gepensioneerde hippies. Zij hebben de Hawaianen (officieel heet het volk Na Kanaka Maoli) op hun rechten gewezen, al ging dat niet van harte. De laatste twintig jaar leven met name op Maui de volbloed autochtonen en de Amerikaanse importblanken af en toe op gespannen voet. In de oceaan bij Ho'okipa Beach is de strijd het hevigst. Daar zijn de golven het mooist. De gemiddelde Hawaiaanse surfer ziet het zo: "Eerst pikten ze ons land en wat erop groeide, toen onze vrouwen, later onze stranden en nu ook nog onze zee."

Het paradijs Hawaï wordt stilaan een ontwrichte maatschappij zoals er zoveel zijn op het Amerikaanse vasteland. Schrijnende tegenstellingen tussen armoede en welvaart in een exotisch decor. De sociale toestand van de originele bevolking is rampzalig. Het is beter dakloos te zijn op Hawaï (altijd 30 graden) dan in pakweg Minnesota, maar daar houdt het voordeel op. De meeste autochtonen bezitten niks. Als ze geluk hebben een klein huisje, bij minder geluk een hut. Hebben ze geen geluk en dus geen baan, dan slapen ze op het strand en blowen en/of drinken zich te pletter.

Washington is zich bewust van de beladen erfenis. Honderd jaar na de coup tegen de koningin, the illegal overthrow, stemde het Congres in 1993 de 103d joint resolution 19. Samengevat: de VS excuseerden zich voor wat honderd jaar geleden gebeurde. Maar de vijf A4'tjes eindigen met: '...laat dit niet als een schuldbekentenis gelden die kan worden gebruikt om schadevergoeding te bekomen'.

Schuld is op zijn plaats. Boetedoening ook, en schaamte zeker. De bezetters weten dat. Eén keer, ergens in het begin van de twintigste eeuw, hing boven het paleis in Honolulu een Amerikaanse vlag, uit respect voor een Amerikaans schip dat voor de kust was vergaan. De Hawaianen morden niet. Maar toen democraat Ben Cayetano, de voorlaatste gouverneur na 11 september 2001 aanstalten maakte om de Stars and Stripes boven het paleis te hijsen, kwam de plaatselijke bevolking zowat in opstand. De gouverneur was woedend toen hij zelfs vanuit Washington werd teruggefloten.

Koning Akahi Nui wist dat hij een achterneef was van de laatste Hawaiaanse koningin, Queen Liliuokalani, die van de Amerikanen huisarrest kreeg. Zowat tien jaar geleden fluisterde God hem in dat het mooi was geweest was met die bezetter. In 1995 reisde hij naar een VN-bijeenkomst in Genève maar kreeg de grootst mogelijke ellende aan de grens, waar ze niet afwisten van het bestaan van een koning van Hawaï. Daar leerde hij wel Randolph Delano Muller kennen, een Nederlandse Zwitser van Molukse afkomst, met een huis in de bossen van Zeist en eentje in de bossen van Zürich, die in juwelen handelt en ook nog eens mensenrechtenactivist is. Muller trad bij de VN al op namens de Molukse zaak en de Roma-zigeuners, maar zou voortaan ook de belangen behartigen van het Koninkrijk Hawaï. Hij gaf Akahi Nui de raad om zich te laten kronen in de tuin van het koninklijk paleis op Oahu.

Zo geschiedde, en op 22 februari 1996 had Hawaï opnieuw een koning. Veel veranderde er niet: de koning van Hawaï kwam uit Haiku, een arm boerendorp op Maui. Hij is niet rijk en woont voorlopig ook niet in het koninklijk paleis. Voor het zover komt, zal er nog veel water door de Stille Oceaan vloeien. De Amerikanen vonden de koning in het begin vooral een grappig anachronisme, en het moest niet te gek worden.

Akahi Nui laat al na een paar minuten zijn koninklijke air vallen en slaat zijn gesprekpartner geregeld op de rug: "God stond op een dag naast mijn bed en zei: jij moet dat onrecht aanpakken."

Hij is erg gemotiveerd en kent zijn zaak. Zijn Engels is slecht, en vaak laat hij het woord aan zijn minister van Binnenlandse Zaken Leroy Hoopii of zijn vrouw Akahi Wahini, maar de elementen om zijn gelijk te bewijzen, kent hij uit zijn hoofd: "Ga naar het Capitool in Washington en kijk naar de vlag. Je ziet 49 sterren. Officieel zijn wij geen staat. Ga in elk gerechtshof op de eilanden en je ziet overal boven de rechter de inscriptie Kingdom of Hawaï."

De VS hebben de laatste jaren geprobeerd om de situatie te regulariseren en te ontmijnen. Ze kregen een aantal splintergroeperingen achter hun voorstel om de zogeheten Akaka Bill te laten aanvaarden. Die zou aan de Hawaianen de status van 'Nation within a Nation verlenen', zoals de indianen. Sommige actiegroepen vinden dat al een fantastische verwezenlijking, Akahi Nui en VN-zaakgelastigde Muller hebben er geen zin in. "Kijk naar de Navajo's op het vasteland. Ze wonen in reservaten op de armste gronden. De rijke blanken hebben het beste land en wonen in omheinde wijken en steden."

In de Akaka Bill liggen de reservaten voor de Hawaianen op Maui al vast: zandduinen en nog een stuk land dat bij de eerste de beste uitbarsting van de erg actieve Haleakala-vulkaan onder lava zal worden bedekt.

De koning troont mij mee naar de rand van het terras van de clubhuis. Beneden ons de fairway en de greens, maar hij wijst naar het dal. "Daar ligt de beste grond van heel Hawaï. Die zou bezit blijven van de Amerikanen. En wij mogen in de heuvels gaan wonen waar niks groeit?"

Beneden in het vruchtbare dal groeide ooit sandelhout. De bossen werden gerooid, de bomen vervangen door suikerriet. Het dal dat de twee bergketens van Maui verbindt, wordt gedomineerd door een aartslelijke fabriek die grote pluimen stoom en rook uitspuwt. "Alexander & Baldwin Sugar", fluistert de koning. "Zeer machtig maar wel compleet illegaal bezig." Landbezit is sowieso onwettelijk op Hawaï. Koning Kamahameha III vond al dat de buitenlanders te inhalig waren en verordonneerde dat alle grondbezittingen The Royal Trust toekwamen. Dat koninklijk fonds zou zorgen voor de Hawaianen. Nog steeds is alle onderwijs op Hawaï gratis voor de autochtonen, die een studiebeurs krijgen uit het koninklijk fonds. Bedrijven of gewone Amerikanen die grond wilden, konden die alleen leasen, niet kopen. Toch werd jarenlang door de Amerikaanse vastgoedontwikkelaars grond verkocht. In totaal 720.000 hectare grond is nu in Amerikaanse privé-handen. "Niet voor lang meer", beweert het koningshuis nu. Bij de laatste informatievergadering over de geweldloze vrijheidsstrijd, afgelopen september, waren de projectontwikkelaars de aandachtigste toeschouwers. Lissa Kahiamoe, de blanke onbezoldigde secretaresse van het koningshuis: "De driedelige maatpakken waren niet te tellen. Juristen vooral. We hadden alle documenten uitgestald die de Hawaianen moesten overtuigen van ons gelijk. Ze namen foto's, vroegen kopies, bleven urenlang lezen en notities nemen." CB/Richard Ellis, een van de grote projectontwikkelaars in de wereld, heeft sinds vorig jaar in de kleine lettertjes van het contract opgenomen dat de huidige waarde van het vastgoed geen garantie biedt voor de toekomst en dat de kandidaat-koper zelf de historische rechtmatigheid van zijn verworven bezit moet onderzoeken. Lissa Kahiamoe: "Waarmee ze indirect toegeven dat ze tegen de wet handelen."

Lang bleef het protest van de militante Hawaiaan beperkt tot een charmante vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid. Sommigen weigerden het Amerikaans postcodesysteem te gebruiken. De brieven kwamen uiteindelijk toch aan, soms een week te laat. Erg onhandig maar goed voor het gemoed. Of, een erger vergrijp, ze weigerden een Amerikaans kenteken met State of Hawaï aan te vragen voor hun auto. De politie schreef naarstig boetes uit.

Voor zijn koninklijke visioen liep Akahi Nui ook een paar keer tegen de lamp en dat kwam hem duur te staan. In 2001 bezocht hij het graf van een voorouder dat toevallig op het grondgebied van een rijke Amerikaan lag. In de daaropvolgende politieactie werd Akahi Nui ontzet door zijn volgelingen waaronder zijn vrouw. De koningin krabde hoogstpersoonlijk twee politieagenten, waardoor de koning kon ontsnappen, maar het mocht niet baten: twee dagen later werd Zijne Majesteit opgepakt in een shopping mall. Akahi Nui kan er nu om lachen, maar toen niet: "Ik dacht: wat overkomt mij nu? Vijf jaar kreeg ik, omdat ik een hek had opengemaakt. Ik moest naar de gevangenis in Honolulu." Dat leek een gunstmaatregel. Op Hawaï is het gevangeniswezen door de (Amerikaanse) overheid geprivatiseerd. Die heeft contracten gesloten met privé-gevangenissen op het vasteland, waardoor de meeste Hawaiaanse veroordeelden hun tijd moet uitzitten op minimaal vijf uur vliegen van de familie.

Dat geldt niet voor de moordenaars. Die komen terecht in de staatsgevangenis Halawa High Security op Oahu. De koning ook. Hij werd opgesloten in de afdeling met de gevaarlijkste misdadigers. Vanaf hier wordt het even een thriller en zijn de feiten niet meer te checken. Akahi Nui zonder enige dramatiek: "Ze wilden mij laten vermoorden, maar dat is niet gebeurd."

Lissa Kahiamoe: "Zijn Majesteit was niet eens ingeschreven in het gevangenisregister. Was er iets gebeurd, dan was er niks gebeurd, snap je?"

Het moordcomplot zou zijn beraamd door de VS in samenspraak met vreemde mogendheden, in de eerste plaats Japan, dat op elk eiland zijn yakuza-afdeling heeft. Muller bevestigt dat buitenlandse mogendheden hebben geprobeerd Akahi Nui uit te schakelen. "De CIA zat in het complot. Die hebben van bij de kroning in 1996 geprobeerd de koning te neutraliseren."

Complot of niet, er gebeurde niks en Akahi Nui stond na een paar maanden weer buiten. Zijn straf was opgeschort, na hevig protest van Amnesty International en de VN. "En de mannen in mijn blok weenden toen ik weg moest, De Amerikanen hadden gedacht: dat overleeft die koning niet, maar de moordenaars droegen mij op handen. Het waren bijna allemaal Hawaianen. En ik was hun koning."

Het voorbije jaar verliep rustig, ondanks nogal wat rechtsgangen, maar half december van vorig jaar werd een hoge Hawaiaanse ambtenaar vermoord en werd de bewaking van de koning weer verscherpt.

Randolph Muller: "Uitgerekend de man die de koning hielp met het voorbereiden van de officiële stukken voor de rechtbank wordt koelbloedig vermoord. Dat is geen toeval."

Toch lijkt Amerika het verzet te hebben opgegeven. Er is de de facto erkenning van de koning en zijn afstamming sinds de nieuwe gouverneur Linda Lingle haar brieven aan Akahi Nui begint met Your Majesty. De orders vanuit Washington zijn zonneklaar: geen geruzie, geen slapende honden wakker maken, laat dit maar overwaaien. Zelfs toen Akahi Nui en zijn vrouw op basis van historische documenten een diplomatenvisum van het Koninkrijk Hawaï lieten fabriceren, reisden ze zonder problemen op dat paspoort heen en terug naar Zwitserland.

Akahi Nui: "We kwamen aan de douane in Washington en we werden met alle egards behandeld. Ze wilden duidelijk geen internationaal schandaal."

Als het van de koning en zijn volgelingen afhangt komt alles nu in een stroomversnelling. De volgende stap zal ontegensprekelijk opnieuw de toorn van de bezetter opwekken. The Kingdom of Hawaï, Sovereign Nation of God, wil de VS laten veroordelen op basis van hun eigen wetten en bepalingen. VN-zaakgelastigde Muller werkt daarvoor samen met Amerikaanse juristen. "Kofi Annan heb ik in 1998 in de VN horen zeggen dat het tijdperk van kolonisatie voorbij was. Het wordt tijd dat ook Amerika dat beseft."

Hoewel de VS alleen de autoriteit van het Internationale Gerechtshof in Den Haag aanvaardt als de eigen winkel geen schade oploopt, zijn de signalen duidelijk. Amerika zal er alles aan doen om niet nog eens gezichtsverlies te lijden. De Amerikanen denken gebaat te zijn bij tijd rekken, weet Muller: "Ze redeneren: een koning van zestig sterft straks ook. Wat ze niet weten, is dat er in het grootste geheim op Maui al een opvolger wordt voorbereid."

Washington vond het eerst best grappig: die man uit dat arme dorp die zich tot koning uitriep. Op een infovergadering van de Hawaiaanse vrijheidsstrijders zaten er laatst echter opvallend veel gezanten van vastgoedmakelaars in de zaal. 'Juristen vooral. Ze namen foto's, vroegen kopies, bleven urenlang lezen en notities nemen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234