Zondag 09/08/2020

Hier komen de Brazilianen!

Na Rusland in 2005 en China in 2009 is Brazilië al het derde BRIC-land dat het cultuurfestival Europalia hierheen haalt. Vanaf oktober zal het hart van de Zuid-Amerikaanse gigant vier maanden lang kloppen in Brussel en België. De diversiteit van Brazilië wordt het uitgangspunt voor een duizelingwekkende reeks expo's, optredens, lezingen en evenementen.

Twee jaar geleden fleurde het Chinese theehuis op de Kunstberg het Brusselse stadsbeeld op. Ook voor deze uitgave van Europalia wordt het Dynastiegebouw in een nieuw kleedje gestoken: de 'club.brasil',getooid met een miniatuurversie van het Christusbeeld in Rio, wordt een hippe tent waar de bezoeker niet alleen alle festivalinformatie zal vinden, maar zich ook aan caipirinha en andere cocktails zal kunnen laven. In het weekend staan in de club gratis concerten op het programma, die de diversiteit van Brazilië, het festivalthema, alle eer aandoen: urban music, elektronische muziek, samba, bossanova, jazz of muziek uit noordoosten, er zit een keur aan stijlen aan te komen.

Maar club.brasil is hooguit een baken en smaakmaker. Traditiegetrouw beloven de grote publiekstrekkers ook nu weer de expo's te worden. Twee daarvan worden in Bozar opgezet. De historische tentoonstelling Brazil.Brasil behandelt de Braziliaanse kunst van de vroege negentiende eeuw tot halfweg de twintigste eeuw. Centraal in het concept staat de zoektocht van kunstenaars naar de nationale identiteit. Hoe kwam die tot stand tussen zoveel diversiteit? Waarin vonden inheemse, Afro-Braziliaanse, Europese (en Japanse) invloeden elkaar? En hoe zetten de Brazilianen de stap naar het modernisme, een heuse pijler van het nationale cultuurbewustzijn?

Wisselwerking

Complementair met Brazil.Brasil wordt Art in Brazil (1950-2011), detweede expo in Bozar. Daar zal de kijker onder meer kennis maken met de avant-gardistische Grupo Ruptura, met het werk van Tarsila do Amaral, of dat van Alfredo Volpi, de man die inspiratie bood voor de modernistische affiche van Europalia.

Uitkijken wordt het ook naar Terra Brasilis, een tentoonstelling die, volgens de festivalbrochure, "de wisselwerking tussen Europa en Brazilië illustreert in de ontdekking, waardering en exploitatie van de Braziliaanse fauna en flora". De expositie, die in het ING-cultuurcentrum plaatsvindt en waarvan het parcours vierhonderd jaar geschiedenis bestrijkt, heeft onder anderen de Leuvense emeritus professor en Braziliëspecialist Eddy Stols als curator.

Boeiend belooft ook Índios no Brasil te worden, waar de kunst van de inheemse volkeren wordt belicht. De expo brengt onder andere gebruiksvoorwerpen, stoffen, vederkransen en sculpturen naar het Jubelpark. Centraal staat daar de lichamelijkheid en de verhouding tussen lichaam en persoon. Een kind wordt niet als Kayapo, Baniwa of Assurini geboren, beloven we te leren, maar verwerft die identiteit via een geritualiseerd leerproces.

Op andere expo's maken we kennis met de fotografie, design (met onder anderen de broers Campana) en architectuur (met de Paulistanen Lina Bo Bardi en Paulo Mendes da Rocha), of nog, met juweelkunst, samba, carnaval enzovoort. In het Brusselse Wiels pakt curator Annelies Vaneycken uit met Repórter sem Beiras, waarbij ze via een muurkrantproject sociale vooroordelen en stereotiepen over de favela's wil doorbreken. Het MuHKA stelt A Rua voor, een expo die focust op de rol van de straat in de hedendaagse kunst.

Voor het muzikale luik heeft het festival Benjamim Taubkin aangetrokken, pianist en muziekcurator op de jaarlijkse Cultuurmarkt van Bahia. Taubkin brengt zowel klassieke als populaire, hedendaagse als traditionele en instrumentale als orale genres naar België. Her en der in Brussel, Vlaanderen en Wallonië treden straks Braziliaanse solisten, groepen of ensembles aan. Bekende namen zijn - een losse greep uit een gigantisch aanbod - Naná Vasconcelos, Tom Zé en het Paulistaanse gezin Assad, dat zijn wortels in het Midden-Oosten heeft.

Ook podiumliefhebbers komen niet van een kale kermis thuis. In de uitgebreide categorie dans springen namen als Grupo Corpo of het Folkloristisch Ballet van Bahia eruit. Zé Celso, die mee aan de grondslag lag van het experimentele Teatro Oficina en bekendstaat om zijn wulpse en uitbundige producties, geeft As Bacantes van Euripides ten beste.

Letteren

De Braziliaanse letteren werden evenmin vergeten. Liefst 37 schrijvers, dichters en conferenciers kregen een uitnodiging. Onder meer Paulo Lins (auteur van het verfilmde City of God), Jõao Ubaldo Ribeiro (Braziliaanse monologen, Het huis van de gelukkige Boeddha's) en de onvolprezen Amazoneschrijver Milton Hatoum (Twee broers) maken hun opwachting.

Brazilië is, zoals de hymne het zegt, "een reus van nature". Met zijn 191 miljoen inwoners op een territorium dat 283 keer groter is dan het onze is het onbegonnen werk om álle cultuuraspecten te belichten. Toch overtuigt het programma door de variatie en veelheid die het ademt. Van de megapolen in het zuidoosten (Rio en São Paulo) over de modernistische hoofdstad Brasília tot de verre binnenlanden van het noordoosten of het Amazonegebied, van de favela's in de steden tot de inheemse dorpen in het regenwoud: het door Europalia hierheen gehaalde Brazilië is een sociaal-cultureel-artistieke kaleidoscoop. Wie nog niet met Brazilië vertrouwd is, zal er ongetwijfeld verklaringen in vinden voor de fenomenale dynamiek - en economische groei - die het land al anderhalf decennium in de ban heeft.

Europalia.Brasil loopt van 4 oktober 2011 tot 15 januari 2012.
Voor een overzicht van het programma: www.europalia.eu

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234