Donderdag 28/05/2020

'Hier is paars nu al versleten'

'We profiteren van een slingereffect dat de mensen wegdrijft van de sociaal-democratie. Maar je vangt die slinger enkel op als je zelf een consistent verhaal brengt'

Ruud Goossens en

Bart Eeckhout

Foto Tim Dirven

Morsdood, dat leek het Nederlandse CDA zo'n half jaar geleden. Maar toen kwam Pim Fortuyn. Om een goede week voor de verkiezingen weer te vertrekken. Het vervolg is bekend. Met een bonus van vijftien zetels werd de partij van Jan Peter Balkenende, de Haagse Harry Potter, met voorsprong de grootste in de Nederlandse Tweede Kamer. Het was alweer een tijdje geleden dat een CD&V-zusterpartij de champagneflessen nog eens mocht ontkurken. Maar is de euforie terecht? Bewijst de overwinning van het CDA dat de christen-democratie weer toekomst heeft? Of profiteerde het CDA gewoon van een toevallig driebandeffect dat een hele groep zwevende kiezers via paars over Pim naar Potter leidde? "Natuurlijk hebben de omstandigheden een rol gespeeld", geeft Stefaan De Clerck toe. "Aan de ene kant zag je paars verschrompelen, aan de andere kant ging Pim Fortuyn er voluit tegenaan. Maar aan het eind van het verhaal, bij de verkiezingen, vonden de Nederlanders de christen-democraten blijkbaar de betrouwbaarste partner. Wel, dat is hun verdienste. In zo'n positie kom je niet zomaar terecht, zo'n overwinning krijg je niet zomaar in de schoot geworpen. De zege van het CDA is geen puur afgeleid effect. Het is een beloning voor hun consequente opstelling.

"De collega's van het CDA hebben van hun achtjarige oppositiekuur gebruikgemaakt om zich te herbronnen. Ze zijn op zoek gegaan naar hun basisbeginselen en ze zijn niet afgeweken van hun lijn. Zo hebben ze de aansluiting behouden op een grondstroom die aanwezig is in de samenleving.

"Hetzelfde zie je ook op andere plaatsen, zoals in Duitsland. Het christen-democratische waardepatroon wordt opnieuw gewaardeerd. We profiteren van een slingereffect dat de mensen wegdrijft van de sociaal-democratie. Maar je vangt die slinger enkel op als je zelf een consistent verhaal brengt. Daarom vind ik de smalende commentaren die je nu in Vlaanderen ziet verschijnen over de CDA-overwinning zo misplaatst. Het klopt niet dat Jan Peter Balkenende en zijn partijgenoten hebben gewonnen 'ondanks zichzelf'. Zo simpel is het niet."

In het najaar van 2001 waren alle Nederlandse commentatoren het er nochtans over eens: door het interne geklungel stevende het CDA af op een derde verkiezingsnederlaag op een rij.

"Sluit wat de krantencommentatoren schrijven wel zo goed aan bij wat er leeft in de maatschappij? Dát is de vraag, ook in Vlaanderen. Van bij de start van de paars-groene regering in 1999 voelden wij zéér goed de onvrede aan in de maatschappij. Wel, nu is die tegenstroom een hoofdstroom geworden. Ook de krantencommentatoren zullen dat serieus moeten nemen. De mensen willen zekerheid en daarom hebben we daar op ons vernieuwingscongres van vorig jaar in Kortrijk ook onze centrale boodschap van gemaakt. We moeten een aantal essentiële waarden op een zeer concrete manier vertalen. We moeten oplossingen uitwerken voor de problemen in de zorgsector, of op het vlak van ruimtelijke ordening en veiligheid. En dan moet je ervoor zorgen dat die waarden en oplossingen op een geloofwaardige manier geïncarneerd worden door een aantal figuren. Die strategie heeft het CDA in Nederland aan de overwinning geholpen. En zo zullen wij het ook aanpakken."

Tot voor enkele weken hadden jullie nochtans niet veel op met het CDA-model.

"Dat klopt niet helemaal. Op vergaderingen van de Europese Volkspartij heb ik al een keer of vier rond de tafel gezeten met Balkenende. De verwantschap is groot."

Het lijkt ons nochtans niet echt uw type.

"Balkenende is inderdaad een vrij academische figuur, terwijl ik dat helemaal niet ben. Maar we zijn allebei authentiek. Daar draait het om. Ik ga me dus geen dikke brillenglazen aanschaffen en me als de Harry Potter van de Vlaamse politiek profileren. Zoals ik ook niet van plan ben om mijn haar af te scheren in de hoop de lokale Pim Fortuyn te worden. Serieus, Balkenende en ik vertellen in een andere context hetzelfde verhaal. Wij hebben nooit schamper gedaan over het CDA."

Sinds hun overwinning van woensdag bespeuren we eerder euforie. Phara de Aguirre zag de oren van Pieter De Crem al flapperen.

"We moeten bescheiden blijven, omdat je nooit weet welke externe factoren je verhaal op het laatste moment helemaal ondersteboven gooien. Denk maar aan de dioxinecrisis waar wij net voor de verkiezingen van 1999 mee geconfronteerd werden. Of kijk naar Nederland. Wie had daar zes maanden geleden durven voorspellen dat de paarse coalitie compleet in mekaar zou stuiken? Alles hangt af van de thermiek die zich in België aandient op één maand of één week voor de verkiezingen. Welke boodschap zal daar het best bij aansluiten?

"Op dat vlak stemt de overwinning van het CDA mij bijzonder gelukkig. Hun waarden zijn immers identiek aan de onze en ze hebben ook dezelfde thema's naar voren geschoven. En met Jan Peter Balkenende hebben ze iemand gevonden die die standpunten op de juiste manier uitdraagt. Bij Jaap De Hoop Scheffer (Balkenendes voorganger als politiek leider van het CDA, RG/BE) voelde je op een bepaald moment dat hij wellicht niet de goede trekker zou zijn. (pauzeert even) En nu gaan jullie natuurlijk vragen of ik dat wel ben..."

Het kwam niet eens bij ons op...

"Ik zie die vraag in alle commentaren en debatten opduiken. Weet je, Balkenende en ik zijn niet te vergelijken maar we zijn alletwee authentiek. Ik doe het op mijn manier, met mijn stijl."

U vindt Balkenende authentiek, wij vinden hem eigenlijk vooral mat. Op veel inhoudelijke standpunten kon je hem niet betrappen in de verkiezingsdebatten.

"In die debatten moest hij zich nu eenmaal vooral tactisch opstellen. Maar hij heeft meer in zich. Ik weet dat hij inhoudelijk bijzonder sterk is. Balkenende heeft een brede ideologische basis vertaald in een aantal heel concrete prioriteiten. Dat is overgekomen bij de kiezer en dat heeft me niet verbaasd. Op de EVP-vergaderingen maakt hij indruk en meet hij zich met zwaargewichten als Silvio Berlusconi, José Maria Aznar of Wolfgang Schüssel. Chapeau. Ik ben ervan overtuigd dat hij niet simpel opzij te zetten zal zijn."

Is het geen vergiftigd geschenk om nu de leiding te moeten nemen in Nederland?

"Het is bijzonder complex. Bij de winnaars van de Lijst Pim Fortuyn is het instabiliteit troef, terwijl er totale verwarring heerst in het kamp van de verliezende VVD. Een coalitie opzetten zal dus niet makkelijk worden. Wat is betrouwbaarheid van de geslagen liberalen? En hoe ga je om met al die onervaren verkozenen op de Lijst Fortuyn? Gelukkig hebben de Nederlandse christen-democraten een bijzonder duidelijk mandaat gekregen van de kiezer en kunnen ze dus op tafel kloppen. In Rotterdam is ook al bewezen dat er een gemeenschappelijke bedding bestaat voor een CDA-VVD-Fortuyn-beleid."

Zou u het doen? In zee gaan met de Lijst Fortuyn?

"Is er een andere keuze? Ik denk het niet. Een partij die in één keer naar 26 zetels wipt, kun je niet negeren. Stel dat er in België na het uitbarsten van de zaak-Dutroux verkiezingen waren geweest en de Witte Beweging was de grote overwinnaar, zou je hun eisen dan genegeerd kunnen hebben? Neen. Dan zou ik met die mensen gaan praten zijn.

"Met het Vlaams Blok is het anders. Die partij verdedigt een aantal versteende standpunten die door iedereen verworpen worden maar toch geven ze die niet op. De opkomst van Dewinter en co duidt op een grote kloof tussen de burger en de politiek, maar tegelijk is er ook een kloof tussen het Vlaams Blok en de andere politieke partijen. Dat geldt niet voor de Lijst Fortuyn: dat is een maatschappelijke beweging die in alle lagen van de bevolking rekruteert. Zoals de Witte Beweging ook een maatschappelijk gegeven was. Ik vind het dus logisch dat je daar aansluiting bij zoekt."

Het CDA heeft acht jaar moeten wachten om weer aan de macht te komen. Zoveel tijd heeft Stefaan De Clerck niet.

"Bon, het heeft dan wel acht jaar geduurd, maar paars is ook wel op een nooit geziene wijze onderuitgehaald. PvdA, VVD en D66 dachten dat ze het goed hadden gedaan. Wel, ze hebben slaag gekregen. Misschien hadden ze er beter na vier jaar de brui aan gegeven."

In 1998 wonnen ze de verkiezingen wel met glans.

"Oké, maar moet je niet sneller op maatschappelijke evoluties anticiperen? Ik herinner me nog goed hoe verschillend de eerste en de tweede regering van Jean-Luc Dehaene bekeken werden. Als je acht jaar aan de macht bent, ben je gewoon versleten. Dan moeten de mensen je niet meer hebben."

Straks zegt u nog dat u een rotatiesysteem wilt invoeren. Zo is het makkelijk.

"Neen. Ik stel vast dat de slijtage op het publieke forum tegenwoordig bijzonder snel verloopt. Zeker in Vlaanderen omdat deze regering, nog véél meer dan die in Nederland, beloftes de wereld instuurt via allerlei mediakanalen. Hier is paars al na drie jaar versleten. Daarom vinden wij het ook zo leuk dat de regeringspartijen al op voorhand zeggen dat ze met mekaar zullen doorgaan. Zo'n houding wordt afgestraft. De kiezer is niet gediend met dat soort pretentie."

We leven in een postmodernistische wereld: om de zoveel jaar wil de kiezer een beetje verandering.

"De mensen zijn het paarse postmodernisme beu en zullen het afstraffen. In de kunstwereld is het postmodernistische tijdperk ook afgesloten, hé. To share experiences, dáár draait het nu om. We hebben behoefte aan een meer organische politiek, op maat van de mensen. Als politici moeten we de ervaringen van de mensen leren delen en dan op bescheiden wijze sturen. Dat is iets totaal anders dan het postmodernisme dat nu hoogtij viert. Deze regering zet groene pilaren, plaatst daar vervolgens een rood fronton op, om ten slotte blauwe fundamenten te gieten. Terwijl de mensen verlangen naar een huis..."

Met vele kamers?

"Ze willen een huis dat rondom hen is opgebouwd."

Ze willen een fermette!

"Ze willen een hoeve in plaats van een postmodernistisch palazzo, ja. Less esthetics, more ethics, dat vat het mooi samen. En voor alle duidelijkheid: met ethics bedoel ik geen vermanend vingertje."

Misschien is daar wel net behoefte aan? Aan politici die wat meer leiding geven?

"Natuurlijk hebben de mensen behoefte aan leiderschap. Je hebt architecten nodig, maar wel architecten die goed luisteren naar wat de mensen willen. Zo ontstaat er een huis waar de mensen zich goed en zeker in voelen. Wij verdedigen een democratie van verbondenheid in plaats van een burgerdemocratie. Wij moeten mét het middenveld samenwerken in plaats van ertegenin te gaan. De Verhofstadt-strategie heeft gefaald, het systeem-Verhofstadt werkt niet! Kijk naar de actuele politieke thema's. Zie naar de zorgsector. Net als in Nederland zijn er bij ons wachtlijsten, hé. Voor de gehandicapten, voor de ouderen, voor de jeugdige delinquenten. Dat leidt tot onzekerheid. Of neem nu het onderwijs. Ook daar weet men het niet meer."

Zeker als de CD&V het gelijkekansendecreet met vertragingsmanoeuvres op de helling zet...

"Komaan zeg! Marleen Vanderpoorten zegt systematisch dat de zorgverbreding wordt afgeschaft maar dat er 'in de toekomst' iets in de plaats zal komen. Natuurlijk verzetten wij ons daartegen. Scholen moeten weten waar ze aan toe zijn.

"Een ander voorbeeld: het veiligheidsbeleid. Verhofstadt heeft nu zelf ingezien dat hij zijn falende Duquesnes en Verwilghens dringend tot de orde moet roepen. Daarom heeft hij een spectaculaire veiligheidsraid ingezet op Antwerpen, Charleroi en mijn streek. De verwarring die door deze regering gecreëerd wordt, moet gecounterd worden."

Alleen loopt de kiezer, als we de peilingen mogen geloven, aan uw deur voorbij om aan het eind van de gang rechts af te slaan.

"Het is te vroeg om daar nu al over te oordelen. Nu moeten we oppositie voeren en punt voor punt duidelijk maken waar we zelf voor staan. Niet alle onvrede zal automatisch naar het Vlaams Blok vloeien. Maar nogmaals, de laatste maanden, weken en dagen voor de verkiezingen zullen cruciaal zijn."

Misschien moeten jullie, net als het CDA en de CDU, voor een iets rechtsere koers kiezen?

"El futuro está en el centro, dat was de slogan van het EVP-congres vorig jaar in Spanje. De verschillen tussen CDA, CDU en CD&V zijn nuanceverschillen. De basisstroom loopt door het centrum en niet langs rechts. Weet je, als wij over veiligheid praten, dan zeggen de commentatoren dat we rechts zijn en word je afgeschilderd als de vertegenwoordiger van alle kwaad. Dat slaat echt nergens op, het is nonsens en ze zouden er beter mee stoppen! Veiligheid is een centrumthema dat we niet aan rechts mogen overlaten.

"Als we daar over praten betekent dat toch niet dat we de uitbouw van een sociaal stelsel of de strijd tegen de armoede minder cruciaal zouden vinden. Helemaal niet. Alleen vinden we dat mensen op hun oude dag niet alleen centen moeten krijgen, maar ook veilig moeten kunnen buitenkomen."

Volgens de christelijke arbeidersbeweging ACW is uw partij, samen met de samenleving, aan het verrechtsen. Na het sociaal-economische congres in het najaar gaan ze u beoordelen.

"Ik ben daar gerust in. We willen een synthese schrijven op het sociaal-economische vlak en daarom zullen we goed naar iedereen luisteren. Dat zal ons ook lukken, het is het wezen van een volkspartij. Laat het debat maar losbarsten en laat het ACW maar reageren. Ik vind dat gezond.

"Het ACW is zich natuurlijk al een tijdje op een andere manier aan het positioneren tegenover de politieke partijen. Onze band is niet meer exclusief maar, via een aantal parlementsleden, nog steeds uitstekend. We willen naar hen luisteren, maar zij moeten ook luisteren naar hun basis. Zij moeten ook voeling houden met wat er leeft bij hun mensen."

Gebeurt dat nu te weinig?

"Er is ook daar een aflossing van de wacht. De nieuwe leiding heeft aangekondigd dat ze op een andere manier naar de basis zal luisteren. Ze zijn daar dus met dezelfde oefening bezig als wij."

Als de mensen zo graag stabiliteit willen, waarom moest uw partij dan per se anders gaan heten?

"Met onze nieuwe naam hebben wij toch voor zekerheid gekozen? 'Christen-democratisch & Vlaams', dat zijn nog steeds de fundamenten van onze actie. Ideetjes als Fides of Ceder zijn gesneuveld. Ik ben nu benieuwd wat de PSC zal doen."

Toch nog iemand die geïnteresseerd is in wat er bij de PSC gebeurt...

"Louis Michel slaagt er op meesterlijke wijze in om tal van maatschappelijke tendensen in Wallonië te capteren. Terwijl de opdracht van de PSC eigenlijk veel simpeler is dan de onze. Het is de enige oppositiepartij in het Franstalige landsgedeelte. Dat is een ongelooflijke troef. Alleen doet Michel, in tegenstelling tot Karel De Gucht, zijn werk uitstekend. Gerard Deprez is een andere factor dan Johan Van Hecke. Ik kan het weten. En jullie weten het ondertussen ook. (cynisch) Ik denk dat iederéén dat ondertussen weet."

Door de deur die u bij CD&V openzet zijn er anders ook nog niet veel mensen binnengewandeld.

"Wellicht zijn er eerst nog een aantal verkiezingen nodig. Al moeten we afwachten wat er nu bij Spirit zal gebeuren."

Daar gaan ze bij iedereen aankloppen, behalve bij u.

(geheimzinnig) "Jullie zeggen dat, ja. Ach, ik blijf op mijn lijn. Ik ga niet hopeloos op zoek naar stemmentrekkers of BV's. Het is niet omdat je op het politieke veld stukken en brokken verslindt dat het beest ook groter wordt. Dat is een illusie. Ik denk zelfs dat al dat gemarchandeer contraproductief is. Voor mij primeert het inhoudelijke project. Het is niet omdat Margriet Hermans overloopt dat je plots een volkspartij bent.

"Het is de kiezer die moet herverkavelen. Hij moet grotere gehelen creëren. De mensen hebben hun buik vol van al die politieke touwtrekkerij. Laat al dat narcisme zo snel mogelijk stoppen want het werkt vernietigend. Laat Bert Anciaux zwijgen over de twinkeling in zijn ogen of zijn gevoel een grijze mus te zijn. Dat is zo futiel, politiek gaat over veel meer dan dat.

"De mediatisering en de personalisering van de politiek mogen niet in narcisme en zelfbediening uitmonden. Nu is dat wel het geval en daar zal deze regering op afgerekend worden. Ik vraag me trouwens af hoeveel mensen Karel De Gucht nog kan kazerneren. De kabinetten zitten stilaan vol en veel zetels kan hij niet meer verkopen. Maar goed, dat hij maar doet... Het is zijn stijl. Ik ben steeds gelukkig dat ik het op een andere manier aanpak."

Over stijl gesproken. U bent partijvoorzitter van de grootste oppositiepartij, maar u bent niet de leider van de oppositie. Dat zijn Pieter De Crem, Yves Leterme en Eric Van Rompuy.

"Eric Van Rompuy heeft dat eens mooi uitgelegd in een interview. Onze fractieleiders rijden nu op kop in de koers. Maar als de Poggio in zicht komt, word ik naar voren gepiloteerd."

De laatste jaren raakt er niemand meer weg op de Poggio.

"Dat hoeft ook niet meer om Milaan-Sanremo te winnen. Ik ben de Mario Cipollini van dienst. Oppositie voeren is een combinatie van sloop- en opbouwwerk. Het is ploegwerk. Ik hou niet van soleren, de partij moet in haar geheel winnen. De tijd zal uitwijzen hoe ik na de vakantie mijn koers zal rijden. Trouwens, als je té nadrukkelijk in the picture loopt, is dat ook geen goede zaak. Ik wil niet iedere dag als BV opgevoerd worden in een show. De mensen willen consequentie."

En als het niet lukt in 2003, is het gedaan voor Stefaan De Clerck?

"Ja, en daar heb ik niet de minste moeite mee. Maar we zullen winnen. De vraag is hoe groot de overwinning zal zijn en of ze ons ook naar de regering leidt. Nu moeten we een aantrekkelijke partij uitbouwen. Daarom moeten we actief zijn in de Dorpsstraat. Ik zit nu niet te lonken naar dat huis in de Wetstraat."

U lijkt een beetje een afkeer te hebben gekweekt voor het Brusselse Wetstraat-milieu.

"Van het postmoderne politieke spel dat daar gespeeld wordt, hou ik niet, neen. Uit de verkiezingen in Frankrijk en Nederland leer ik dat je op een andere manier aan politiek moet doen. Het zijn de christen-democraten die een antwoord moeten geven op het paarse verhaal en op extreem-rechts. Winnen is de boodschap. Winnen zullen we."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234