Dinsdag 21/05/2019

Eenzaamheid

"Hier in ‘t Stad leven we naast elkaar, niet met elkaar"

Beeld Illias Teirlinck

Omgeven zijn door duizenden mensen en toch eenzaam zijn. Het is een harde realiteit die in grootsteden niet altijd zichtbaar is. Buurtproject De Langste Eettafel probeert in Antwerpen het taboe rond vereenzaming te doorbreken, met een warme kop koffie en een gezellige maaltijd.

Ik heb geen zin vandaag, ik blijf gewoon in bed”, zingt het lokale popsterretje een tikkeltje schuchter op het Willy Vandersteenplein in hartje Seefhoek. De ‘geen zin’ slaat in dit verband op naar school gaan, maar onbedoeld raakt ze wellicht enkele gevoelige snaren. Eenzaamheid, en het bijbehorende beklemmende gevoel, is een groot probleem in grootsteden zoals Antwerpen.

Tijdens de Week van de Verbondenheid slaan Bond zonder Naam en Samenlevingsopbouw jaarlijks de handen in elkaar in de strijd tegen ­vereenzaming. In het afsluitende weekend ­kunnen buurtbewoners van verschillende wijken de voetjes onder tafel steken aan de Langste Eettafel, waar een kopje troost de aanzet geeft voor een luisterend oor.

De lengte van die eettafel valt nogal mee in buurtcentrum De Wijk in Seefhoek. “Het weer zit een beetje tegen, de mensen gaan binnen ­willen zitten”, zegt vrijwilliger Hugo Luyckx (78), kwiek voor zijn leeftijd. Hij moet er soms tegen vechten, tegen de eenzaamheid. “Maar als ik het voel opkomen, dan ga ik naar buiten. Voor een babbel, of gewoon even gaan lopen.”

“Maar we leven hier in ’t Stad naast elkaar, niet met elkaar. En als je boven de 65 bent, dan ben je afgeschreven”, zucht Luyckx. Hij legt daarmee de vinger op een wijdverspreid vooroordeel: dat eenzaamheid enkel ouderen treft. Een partner verliezen, sukkelen met de gezondheid en een leven binnen het isolement van vier muren is plots niet ver weg.

Aan een lange eettafel in de wijk Seefhoek raken buurtbewoners met elkaar aan de praat. Beeld Illias Teirlinck

Sociaal mislukt

Nochtans komt eenzaamheid niet exclusief bij de oudste generaties voor. “Keer op keer bevestigt onderzoek dat eenzaamheid gelijklopend voorkomt bij alle leeftijden, met als uitzondering de alleroudsten”, zegt onderzoekster Leen Heylen van Thomas More Hogeschool, die in samenwerking met Bond zonder Naam een enquête uitvoerde rond vereenzaming. “Anoniem afgenomen, want het blijft een heel groot taboe."

Uit dat onderzoek volgden ontluisterende ­cijfers. Liefst een op de vier Belgen voelt zich sociaal eenzaam, door een gebrek aan contact dus. Maar er bestaat ook zoiets als emotionele eenzaamheid, waar een op de vijf aangeeft last van te hebben. “Zelfs in groot gezelschap kun je heel eenzaam zijn als je je niet verbonden voelt”, is Vera Demil, vrijwilliger bij De Wijk, heel eerlijk over haar eigen strubbelingen.

Iets wat volgens Heylen helemaal niet makkelijk is. “Bij iemand die een partner verloren heeft, is zoiets sociaal aanvaard, maar in andere situaties voelt het voor mensen aan alsof ze sociaal mislukt zijn als ze eenzaamheid toegeven. Zeker bij mensen die in een relatie zitten, is dat niet evident.” Ook armoede vertoont een sterke samenhang met eenzaamheid. “Mensen met lagere inkomens hebben nu eenmaal minder middelen voor sociale activiteiten, maar ze voelen zich ook vaker buiten­gesloten door de maatschappij.”

Het grootste probleem is wellicht dat eenzaamheid, in tegenstelling tot armoede, heel slecht zichtbaar is en moeilijk af te lezen valt. Bij de vraag of er meer eenzaamheid is dan we vermoeden, klinkt elk hoofd instemmend. “Je ziet het vaak aan hun blik”, zegt Demil, wat even later beaamd wordt door Esther Nikoop (58). Ze ziet het naar eigen zeggen vaak, eenzaamheid in het straatbeeld. “Mensen hun houding en uitstraling vertellen zo veel. Het gaat niet enkel om mensen die alleen zijn, hoor. Eenzaamheid, dat zit veel dieper.”

Beeld Illias Teirlinck

Samen eten

Het is dus best een uitdaging die op tafel ligt in De Wijk: mensen niet enkel in contact brengen, maar ook een lastige thematiek als eenzaamheid bespreekbaar maken. Volgens opbouwwerker Patrick Vinck kan samen eten daar een belangrijke rol in spelen. “Zet mensen aan een tafel en er ontstaan verhalen. Vaak komen er dan ook zorgen naar boven.”

Die komen aan de Langste Tafel inderdaad naar boven, ook bij personen van wie je het niet verwacht. Zoals praatvaar Paula De Brie (77), die volgens een insider samen met het andere gezicht van de noordelijke wijk Seefhoek, Azzaddine Chatar (61), meedingt naar de titel van most popular kid in town. Het verlies van haar partner is een leegte die echter moeilijk opgevuld raakt. “Het gebeurt dat er vijftig ­mensen rond me staan, familie of vrienden, ­en ik me toch heel eenzaam voel.”

Azzaddine Chatar en Paula De Bril. Beeld Illias Teirlinck

Bij Chatar lijkt eenzaamheid dan weer niet eens in zijn woordenboek te staan. Als we hem mogen geloven loopt hij wuivend door het straatbeeld en betrekt nieuwkomers in zijn netwerk. “Ik probeer te praten met iedereen die ik tegenkom, ongeacht afkomst, en neem ze mee naar De Wijk.” 

“Zo iemand is belangrijk, want eenzaamheid kun je niet in je eentje doorbreken”, zegt Esther Nikoop. Haar bejaarde buurvrouw Maria kan al zeven jaar lang op haar rekenen om die strijd te voeren, maar niet iedereen heeft die luxe. “Ik moet buitenkomen of ik ben alleen. In mijn appartementsgebouw ken ik met moeite drie personen, en ik ben nog nooit bij hen over de vloer geweest”, zegt Vera Demil. Het is de paradox van de grootstad: vele mensen om je heen, maar iedereen leeft naast elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.