Donderdag 17/10/2019

Hier hielden de terroristen van Parijs zich schuil

Een kleine villa in Auvelais, een vierdewereldflatje in Charleroi, een inmiddels door Oost-Europese bouwvakkers betrokken flatje in Schaarbeek. Het moordcommando van 13 november 2015 wist lang genoeg onder de radar te blijven door zich te verspreiden. Door zich net op die plekken te verbergen waar iedereen iets te verbergen heeft.

De bommenfabriek

Rue Radache 115, Auvelais

Je zou een politielint verwachten, een bloemstukje misschien. Iets.

Het is maandagnamiddag, laatste dag van de maand. Een jongen van 22 is aan het stuntelen met een tafel die niet met hem door één deur wil. Hij deed zijn vondst op de app van Trovit Immo. Villa met een klein tuintje langs achteren te Auvelais, 700 euro per maand. De huisbazen, een Marokkaans koppel uit Brussel, zeiden dat ze tegenwoordig alleen nog verhuren aan Belgen. Hij moest zijn identiteitskaart tonen.

"Ze hadden slechte ervaringen met een vorige huurder", zegt zijn moeder. "Die heeft hier in de kelder, figures toi, de springstof voor de aanslagen in Parijs zitten maken. Dan kan ik begrijpen dat je achterdochtig wordt."

Auvelais was niet het klassieke soort safehouse. Geen grauw rijtjeshuis in een vergeten wijk. Dit is het betere deel van Auvelais, deelgemeente van Sambreville.

Najim Laachraoui (25) ondertekende het huurcontract midden september 2015 onder zijn alias Soufiane Kayal. Lang hoefde er niet te worden onderhandeld. "Hij is naar de kelder gegaan en heeft de muren betast", zegt de overbuurman. "De rest van het huis heeft hij niet eens bekeken. De kelder was droog genoeg, dus heeft hij direct de waarborg en een maand huur betaald. Cash. Blijkbaar waren ze daarnaar op zoek. Een droge kelder."

Najim Laachraoui, een elektricien uit Schaarbeek, liet zich begin 2013 het hoofd op hol praten door een haatprediker in de Ettaouba-moskee in Evere. Hij trok naar Syrië, waar hij zich verder ontwikkelde als bommenmaker. In de zomer van 2015 mengde Laachraoui zich met de Algerijnse IS-strijder Mohamed Belkaïd (35) in Turkije onder een groep Syrische vluchtelingen in een bootje met bestemming Griekenland. Het duo werd op 9 september aan de Oostenrijks-Hongaarse grens gecontroleerd in het gezelschap van Molenbekenaar Salah Abdeslam, die in die dagen in een huurauto half Europa afschuimde om her en der uit Syrië gekomen strijders op te pikken.

Daags na zijn aankomst in België is Laachraoui meteen hierheen gebracht. Hij is in dit huis aan de slag gegaan met waterstofperoxide, aceton en geconcentreerd zwavelzuur, de in elke Gamma of Brico vrij te verkrijgen bestanddelen voor TATP. Het mengsel moest in de juiste verhoudingen worden gekoeld, net zo lang tot er zich witte kristallen op afzetten.

Goud, vanuit het perspectief van slechte bedoelingen.

In die eerste weken opereerde Laachraoui hier, zoals de meeste bommenmakers, in zijn eentje. Sinds enkele Palestijnse zelfmoordterroristen voortijdig met hun hele TATP-fabriekjes de lucht in gingen, houden de meeste terroristen zich aan de regel om de explosieven en de uiteindelijke dragers ervan zo lang als mogelijk uit elkaars buurt te houden. De kleine villa in Auvelais is de plek waar de basisgrondstof is geproduceerd. Tot er voldoende was en de villa ook kon worden gebruikt als onderduikadres.

Toen de politie twee weken na de aanslagen in Parijs met explosievenhonden de villa binnenging, was alles weg, op een paar matrassen na en een wasmachine met nog wat sporen van TATP-productie. In het huis werden vingerafdrukken teruggevonden van Salah Abdeslam en een onbekende man met een vals paspoort op naam van Amine Choukri. Hij is een IS-strijder die op 3 oktober in een asielcentrum in het Duitse Ulm werd opgehaald door - alweer - Salah. Normaal gezien hadden er ook nog een Palestijnse en een Algerijnse strijder bij moeten zijn geweest, maar de Griekse grenspolitie weigerde hen door te laten.

Achteraf in Amerikaanse media geopenbaarde data laten zien dat al deze mensen hun orders kregen van Abu Ahmad al-Alwani, een vroegere hoge officier in het leger van Saddam Hoessein en in Raqqa opgeklommen tot een van opperbevelhebbers van Islamitische Staat (IS). De instructies over wie wat waar moest doen en wie hoeveel cash toegestopt moest krijgen, kwamen allemaal van Abu Ahmad al-Alwani, meestal via versleutelde boodschappen op Viber, Telegram en WhatsApp. De 700 euro huur die Laachraoui hier op tafel legde voor de maand september kwam rechtstreeks uit het kalifaat.

Mensen in de rue Radache worden er niet graag op geattendeerd dat ze niks verdachts hebben opgemerkt. "Wat wilt u", zegt een man achter een grasmachine aan de overkant van de straat. "Het woord 'terrorist' stond echt niet op hun voorhoofd, weet u."

Ook toen ze vier maanden later dat iconische beeld onder ogen kregen, de drie kamikazes achter hun trolleys op de luchthaven van Zaventem, met helemaal links de voormalige bewoner van nummer 115, zei het de mensen in Auvelais nog altijd niet zo veel.

Burgemeester Jean-Charles Luperto (PS) verklaarde aan lokale media dat "geen enkele gemeente immuun is voor zoiets" en eindigde met een verzoek om hier, gelet op het al zo kwetsbare imago van zijn geliefde Sambreville, "niet meer over te praten".

Het hol van Abaaoud

Rue du Fort 29, Charleroi

Trek de deur altijd achter je dicht, zegt een stuk papier op de voordeur.

Sinds 13 november zijn diverse bewoners gekomen en gegaan. Van de residenten van een jaar geleden is er niemand meer. De rue du Fort is een duiventil. Wat eens statige herenhuizen waren, iconen van succes tijdens de industriële revolutie, is nu opgedeeld in eindeloos veel verdiepingen en kamertjes waar altijd nog een extra matras in kan passen.

Woensdag bracht Pano de verklaringen van Mohamed Abrini (31), de latere man met het hoedje in Zaventem. Volgens hem was de Molenbeekse draaideurcrimineel Abdelhamid Abaaoud (28), het logistieke brein achter de aanslagen, in het kalifaat opgeklommen tot emir en door IS belast met de missie het strijdtoneel te verleggen naar Europa: "Hij had ongeveer duizend mannen onder zich, zowel Belgen als Fransen."

Abaaoud had eind 2014 al eens geprobeerd een moordcommando op de been te brengen. De uitvalsbasis was een herenhuis vlak bij het station van Verviers. Daar werden in de cafés in Laken geritselde kalasjnikovs naartoe gebracht, potten met TATP-ingrediënten, valse paspoorten. De politie was het huis op het spoor gekomen via telefoontap, had het op 15 januari bestormd.

Abaaoud, die op dat moment in Griekenland zat, kon tijdig ontkomen. De logische verwachting was dat Belgiës allerbekendste IS-strijder zich nooit van zijn leven nog in België zou durven vertonen. Maar hij had het toch gedaan, met een iets groter budget dan de vorige keer en vastbesloten om niet nog eens dezelfde fout te begaan. Het risico werd deze keer gespreid over meerdere safehouses. Te huren onder valse namen door mensen die normaliter in geen enkel databestand geficheerd konden staan als sympathiserend met IS.

Het vierdewereldflatje in de rue du Fort werd vanaf 3 september gehuurd door Khalid El Bakraoui (27), een oude vriend en Brusselse draaideurcrimineel, net als Abaaoud. Hij huurde de derde verdieping onder de valse naam Ibrahim Maaroufi, het grote Belgische voetbaltalent van tien jaar geleden, die bij Inter Milaan nog aan de zijde van Zlatan Ibrahimovic had gespeeld, waarna het met zijn carrière pijlsnel bergaf was gegaan.

Khalid El Bakraoui stond bij de Belgische politiediensten bekend als carjacker en handlanger van topcrimineel Yassine Dibi, en vooral niet als potentiële zelfmoordterrorist. Toch had dit kleine flatje de achilleshiel kunnen zijn van het terreurnetwerk. Moeten zijn, misschien.

Op 21 oktober 2015, pal in de voorbereidingen van de aanslagen in Parijs, werd Khalid El Bakraoui in Brussel ondervraagd in het kader van een onderzoek naar de aankoop van veertien kalasjnikovladers in een wapenwinkel op 7 juli en 11 augustus. Volgens de Franse krant Le Parisien doorzocht de politie toen ook zijn computer en stootte ze op een harde schijf vol propagandafilmpjes van IS. El Bakraoui werd een dag lang opgepakt, maar mocht uiteindelijk beschikken. Bizar, want de man die zich vijf maanden later zou opblazen in de metro in station Maalbeek was begin 2011 veroordeeld tot vijf jaar cel voor een reeks carjackings en op dat ogenblik nog altijd vrij onder voorwaarden.

Had de politie doorgewerkt op Khalid, dan had ze misschien de weg gevonden naar de rue du Fort, en naar Abaaoud, op dat ogenblik Europa's meest gezochte. En met hem Bilal Hadfi (20). Hij was een pas in februari 2015 naar Syrië vertrokken leerling aan de Brusselse school Anneessens-Funck, die zich in het kalifaat meteen had doen opmerken met een onthoofding in een propagandafilmpje.

Hoe ze allemaal vanuit Syrië België hebben weten te bereiken, valt maar partieel te reconstrueren.

En ze bleven komen: de Zweedse IS-strijder Osama Krayem, Mohamed Belkaïd, Chakib Akrouh. Die laatste is een 25-jarige Molenbekenaar die Abaaoud altijd en overal was gevolgd, ook nu.

Het adresje in Charleroi, zo wordt aangenomen, was bestemd om de Brusselaars in het gezelschap te verbergen. Ze konden in Charleroi al eens een wandelingetje maken. Met de trein was het maar een kwartiertje tot in Auvelais.

Het café

Reimond Stijnsstraat 24, Molenbeek

Er is een vezelplaat voor de ingangsdeur van café Les Béguines getimmerd, wat wijst op een inbraakpoging. Of een lugubere vorm van souvenirjagen, zoals de winkelier aan de overkant van de straat denkt. Verslaggevers uit de hele wereld hebben het afgelopen jaar voor zijn winkeltje staan drentelen, kwamen iets kopen om ijs te breken. "Maar wat valt er nog te vertellen?"

De bewakingscamera, iets verderop, pikte het beeld op van Salah Abdeslam, zijn broer Brahim en Mohamed Abrini in de vroege ochtend van donderdag 12 november, 03.19 uur. Salah en Brahim hadden enkele dagen eerder in Brussel drie auto's gehuurd, een VW Polo, een Seat en een Renault Clio. Een wagen reed vooruit, naar Charleroi, om Abaaoud, Hadfi en Akrouh op te pikken. Het was hier, tijdens het inladen van de wapens en de explosieven, dat Abrini afhaakte. Ook al had hij twee dagen eerder nog met Salah een ultieme verkenningsrit uitgevoerd in Parijs, houdt hij tot vandaag vol dat hij geen idee had wat het bredere plan wezen mocht. Hij zegt dat hij het hele idee nog uit het hoofd van Salah trachtte te praten, maar die moest mee van zijn broer.

Youssef, een habitué van café Les Béguines, was eerder die nacht getuige van het geruzie tussen de twee broers.

- "Ik ga niet als ik niet word betaald!"

- "Je móét gaan!"

- "Nee, als ik geen geld krijg, kom ik niet in beweging. Zonder centen ga ik niet."

Jezelf opblazen tegen betaling. Vreemd concept.

Het was anders wel degelijk Salah die de meeste kosten had gemaakt. Hij had in Brussel de drie auto's gehuurd. Hij had met zijn bankkaart twee kamers gehuurd in de Appart'City in Alfortville nabij Parijs. Hij had wekenlang alles gedaan wat zijn broer hem vroeg, maar schijnbaar was de finaliteit van zijn rol bij de aanslagen nooit helemaal uitgepraat.

Brahim zelf huurde een hotelkamer in Bobigny. Dit werd het verzamelpunt voor de drie Franse Syrië-terugkeerders die de concertzaal Bataclan als doelwit toegewezen kregen. Dat is ergens wel het beeld dat blijft. Als er auto's, autoritten, hotelkamers of stortingen via Western Union dienden geregeld, dan was dat het werk van trieste figuren uit Molenbeek. Moest er militair worden gehandeld, dan waren het de mannen die uit Syrië waren gekomen.

Het Stade de France werd het doelwit voor de jonge Bilal Hadfi en twee Irakezen. Hun plan om zich tussen het publiek te mengen voor het treffen Frankrijk-Duitsland mislukte. Ze geraakten het stadion niet binnen en doodden buiten zichzelf slechts één iemand.

Abaaoud, Akrouh en Brahim Abdeslam reden met hun zwarte Seat naar de drukbevolkte restaurants rondom de Place de la Nation en doodden 34 mensen. Aan het eind van het bloedbad blies Brahim zich op in de Boulevard Voltaire, juist het moment waarop het derde commando de Bataclan binnenging.

130 doden in totaal, die nacht.

Abaaoud en Akrouh kwamen vijf dagen later om bij de belegering van hun nieuwe schuilplaats in Saint-Denis. De enige overlevende van het moordcommando was Salah Abdeslam.

Het naaiatelier

Henri Bergéstraat 5, Schaarbeek

Er wonen nu Oost-Europese bouwvakkers op de derde verdieping.

Laatst stond de politie nog eens voor de deur. Met een bos van wel honderd sleutels waarvan diende getest of die pasten op de voordeur en/of de deur van het appartement zelf. Het flatje, waar met het naaien en vullen van de bomgordels het delicaatste onderdeel van de voorbereiding is uitgevoerd, was begin september 2015 gehuurd door Mohamed Bakkali, een 28-jarige jeugdvriend van Khalid El Bakraoui. Hij tekende een contract voor een heel jaar onder de valse naam Fernando Castillo.

Toen de politie de plek op 10 december ontdekte en doorzocht, trof ze drie lege bomgordels en sporen van TATP aan. En ook een vingerafdruk van Salah Abdeslam, die die nacht na zijn terugkeer uit Parijs hier was komen crashen.

Bakkali houdt tot vandaag vol dat het niet meer was dan een vriendendienst. Mensen als Khalid en zijn broer Ibrahim, allebei voorwaardelijk vrij, hebben te allen tijde wel eens wat te verbergen. Hij vond het een allesbehalve ongewoon verzoek. Bakkali werd op 26 november gearresteerd, gelijktijdig met de ontdekking van het safehouse in Auvelais.

"Hij is de enige in dit hele terreurdossier die zelf naar de politie is gegaan", benadrukt zijn advocaat Sébastien Courtoy. "Om uitgelegd proberen te krijgen dat hij nooit heeft geweten waar deze schuiladressen voor moesten dienen. Het meest belastende element tegen mijn cliënt is dat hij een sleutel bezat van het appartement in de Henri Bergéstraat. Nu, er zijn bij hem meer dan honderd sleutels gevonden en de cilinder in de voordeur blijkt er een te zijn van het allergoedkoopste model. Neem honderd sleutels en je hebt een kans van een op vijftien dat een ervan op die cilinder past."

Plan D

Tentoonstellingslaan, Jette

Mohamed Bakkali zit binnenkort een vol jaar in de gevangenis. Het is hem nog steeds niet gelukt de speurders ervan te overtuigen dat hij van niks wist.

Daar is een reden voor. Bakkali verzweeg maandenlang dat er nog een extra onderduikadres was: een flatje in een moderner wooncomplex aan de Tentoonstellingslaan in Jette. Opnieuw was hij degene die het huurcontract was gaan ondertekenen, deze keer onder de alias Algerto Malonzo.

Het was een Plan D, een extra schuilplaats voor Najim Laachraoui, Salah Abdeslam en mogelijk ook nog enkele anderen. Er waren nogal wat anderen: Osama Krayem, Amine Choukri, de broers El Bakraoui zelf, Mohamed Belkaïd. Die laatste was de ontvanger van dat sms'je van een van de moordenaars in de Bataclan, net voor die om 21.24 uur de concertzaal binnengingen: "On est parti, on commence."

Binnen een maand na de aanslagen in Parijs hadden de Belgische politiediensten de safehouses ontdekt in Auvelais, Charleroi en Schaarbeek, maar minstens zeven leden van de terreurcel waren nog steeds onvindbaar. Hun verblijfplaats, of toch van enkelen onder hen onder wie ook Salah, zat in het hoofd van de man die ondanks eindeloze urenlange ondervragingen bleef volhouden dat hij van niks wist. Hij zweeg. Of liever: hij zweeg tegen zijn ondervragers.

Volgens Pano zei Mohamed Abrini in een van zijn verhoren: "We hebben het safehouse in Jette verlaten, want de broers El Bakraoui kregen een bericht vanuit de gevangenis dat we Jette moesten verlaten, want het werd daar te heet."

Vermoedelijk heeft Bakkali een celgenoot ingeseind, om vervolgens zijn ondervragers te vragen of er te onderhandelen viel. Dat er nog iets was dat hij misschien wel zou willen vertellen.

Op 6 maart kreeg de eigenares een mailtje van iemand die zich uitgaf voor de zus van de huurder: 'Mijn broer is in Spanje betrokken geraakt bij een verkeersongeval en balanceert tussen leven en dood. U mag het appartement verder verhuren en de twee maanden waarborg houden.'

De eigenaars lieten de flat onmiddellijk grondig poetsen.

De politie ging het adres in Jette doorzoeken in de ochtend van 22 maart, toevallig slechts enkele uren voor de aanslagen op de luchthaven en het metrostation Maalbeek.

Of misschien toch niet zo toevallig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234