Dinsdag 28/09/2021

NieuwsZuid-Afrika

Hevige onlusten in Zuid-Afrika na opsluiting ex-president Zuma

Plundering in Durban enkele dagen nadat ex-president Jacob Zuma gevangen was gezet. Durban ligt in de thuisregio van Zuma. Beeld EPA
Plundering in Durban enkele dagen nadat ex-president Jacob Zuma gevangen was gezet. Durban ligt in de thuisregio van Zuma.Beeld EPA

Zeker 72 doden zijn er al gevallen door de hevige onlusten die zich sinds een paar dagen afspelen in de Zuid-Afrikaanse provincies KwaZulu-Natal en Gauteng. Veel van de slachtoffers zijn onder de voet gelopen toen mensenmassa’s in townships winkels en supermarkten vol met televisies, drank, kleding en andere spullen plunderden, zo hebben lokale autoriteiten verklaard.

Tientallen zaken zouden zijn leeggeroofd of in brand gestoken. De inzet van ongeveer 2.500 soldaten, als ondersteuning van de politie, bleek op dinsdag nog niet genoeg om de onrust te temperen. Bedrijfseigenaren in de getroffen gebieden roepen de regering op om de noodtoestand uit te roepen, al liet het Zuid-Afrikaanse ministerie van Defensie dinsdag weten nog niet zo ver te willen gaan.

Wie vermoedelijk geen traan om de geweldsuitbraak zal laten, is Jacob Zuma, de 79-jarige ex-president van Zuid-Afrika. De onlusten braken uit nadat hij vorige week gevangen was gezet. Zijn tegenstanders beschuldigen Zuma ervan dat hij de voedingsbodem voor de onrust jaren geleden zelf al heeft gecreëerd, door de oppermachtige regeringspartij ANC in te zetten voor vriendjespolitiek en zelfverrijking in plaats van voor werkverschaffing en armoedebestrijding.

De eerste relletjes in KwaZulu-Natal – Zuma’s thuisregio – braken uit nadat Zuma zich vorige week, in de nacht van woensdag op donderdag, bij de politie had gemeld. Zuma gaf te elfder ure gehoor aan de uitspraak van de hoogste rechtbank van Zuid-Afrika, die hem vijftien maanden celstraf had opgelegd wegens zijn stelselmatige weigering om mee te werken met een onderzoek naar de vele financiële excessen in zijn tijd als president (2009-2018). Zuma’s regeerperiode is berucht om de state capture, het inkapselen van tal van (semi)staatsbedrijven voor eigen gewin.

Zuma’s opsluiting werd gevierd als een historische overwinning: “Niemand staat boven de wet”, constateerde bijvoorbeeld Busi Mavuso, voorvrouw van een koepelorganisatie van grote bedrijven in Zuid-Afrika.

Kwaad opzet

Maar in de dagen na Zuma’s opsluiting breidde de onrust in KwaZulu-Natal zich uit. In de belangrijke havenstad Durban belemmerden boze menigtes een stoet vrachtwagens de doortocht. Het was later ook raak in Gauteng, een van de acht andere provincies van Zuid-Afrika met als centrum de miljoenenstad Johannesburg. Winkels gingen in vlammen op. Lokale bewoners maakten van de gelegenheid gebruik om er met de winkelvoorraden vandoor te gaan.

Veel waarnemers denken dat een deel van de onlusten opzettelijk is georkestreerd door aanhangers van Zuma, die hun leider buiten de gevangenis willen zien. President Cyril Ramaphosa, in 2018 aangetreden als opvolger van Zuma, hintte in een speciaal belegde tv-toespraak op maandag ook op kwaad opzet. Zuma had zelf de spanningen rondom zijn opsluiting flink verhoogd door die te vergelijken met de bestraffing van zwarte Zuid-Afrikanen ten tijde van de apartheid. Bovendien jutten zijn kinderen via sociale media mensen op om de straat op te gaan.

President Ramaphosa zei in zijn toespraak maandag dat de gewelddadigheden ook voortvloeien uit ‘etnische mobilisatie’, een verwijzing naar de Zulu-bevolkingsgroep waartoe Zuma behoort. Zulu’s vormen de grootste bevolkingsgroep van Zuid-Afrika, en als president liep Zuma graag met zijn afkomst te koop door bijvoorbeeld rituele dansen met speren en luipaardvellen uit te voeren. Zijn aanhangers droegen T-shirts met de tekst ‘100% Zulu Boy’.

De etnische dimensie roept pijnlijke herinneringen op aan begin jaren negentig, toen, kort voor het einde van de apartheid, aanhangers van de nationalistische Zulu-partij Inkatha in een bloedige strijd verwikkeld waren met supporters van het ANC. Zuma behoort zelf weliswaar net als president Ramaphosa tot het ANC, de partij die van oudsher zegt dat ze er voor álle zwarte Zuid-Afrikanen wil zijn, maar nu dreigen er dus binnen datzelfde ANC etnische scheidslijnen bloot te komen liggen.

Toenemende ongelijkheid

Een verwijt dat het ANC te midden van de huidige onrust treft, is dat niet alleen Zuma, maar de partij als geheel verantwoordelijk is voor veel van de problemen. Het al sinds 1994 onafgebroken regerende ANC mag zich onder leiding van Ramaphosa dan distantiëren van de scandaleuze Zuma, grote delen van het ANC keken kritiekloos toe – of deden zelfs mee – toen Zuma zichzelf en zijn zakenvrienden rijk maakte door allerhande staatsbedrijven over te nemen en financieel volledig uit te kleden. Meer dan 28 miljard euro verdween er volgens Ramaphosa uit de staatskas tijdens de regeerperiode van zijn voorganger.

Ziyanda Stuurman, politiek analist, wijst op de ernstig verslechterde nutsvoorzieningen, de extreme inkomensongelijkheid en de torenhoge werkloosheid waarmee Zuid-Afrika tegenwoordig kampt. Liefst een op de drie Zuid-Afrikanen zit officieel zonder baan. We moeten de recente onlusten dan ook vooral zien als het resultaat van “een decennium van verloren economische groei” en van “toenemende ongelijkheid” onder het ANC, zo betoogt Stuurman op de website van het Zuid-Afrikaanse Eyewitness News.

Ja, zegt Stuurman, er zit waarschijnlijk een criminele kant aan het plunderen en het geweld, maar de criminelen sluipen mee met de vele gewone Zuid-Afrikanen die weinig meer te verliezen hebben en nu hun woede en frustratie koelen. “Het mag allemaal zijn begonnen als een protest voor Zuma, maar de grieven gaan vele malen dieper.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234