Vrijdag 15/11/2019

HETPALEIS mikt hoog maar schiet te weinig raak

Tussen de regenboog en de aarde

Wie voorbij HETPALEIS loopt, passeert een regenboog. Na de KJT-droogte kiest het huis sinds 1998 voor bonte veelheid. Men presenteert een regenboog van jeugdtheater waar grote namen en jong talent elkaar afwisselen. Mooie doelstelling, dat 'regenboogbeleid'. Toch is op het podium de schoonheid soms ver te zoeken. HETPALEIS mikt hoog, maar schiet te weinig raak. Tijd voor een tocht door HETPALEIS, langs toppers en flaters.

Els Van Steenberghe

Groot zijn doet pijn

De grootschaligheid is het eerste pijnpunt. Dit huis is perfect georganiseerd. Die organisatiedrift dringt door tot op het artistieke bot: grootschaligheid mondt uit in veel en enorm verscheiden creaties die omkaderd worden door organisatie maar niet door een scherpe artistieke visie. Het seizoensaanbod bestaat, net als sommige creaties zelf, uit een samengaan van erg verschillende kunstenaars. Dankzij het budget (1,3 miljoen euro tegenover, bijvoorbeeld, 1 miljoen euro van de Kopergietery, 620.000 euro van Bronks of 595.000 euro van Laika) kan men verschillende kunstenaars uitnodigen om mooie 'regenboogproducties' te creëren. Zoals Josse De Pauw (Wortel van glas), Abdelaziz Sarrokh (Skaters), Arne Sierens (onder meer Mijn Blackie) of Thierry Smits (Nat). Ook jonge makers, zoals Dimitri Leue (onder meer Het kleine sterven) of Stefan Perceval (onder meer Hard hart) vonden een podium in dit huis en genieten een blijvend vertrouwen.

Maar in die veelheid schuilt te weinig eenheid om de schoonheid van een regenboog te evenaren, of beter, om een ferme, geëngageerde artistieke huisfilosofie te tonen. En het koppelen van (grote) kunstenaars garandeert geen theatrale wonderen. Bijvoorbeeld. Twee coryfeeën van beeldend theater als Marc Maillard en Rieks Swarte maakten samen geen coryfee van een voorstelling. Hun Zusje Harmonika, met ondermaatse tekst van Els Pelgrom, was oubollig. Die grootse diversiteit in kunstenaars, thema's en vormen (dans, muziektheater, teksttheater) is tot nu te veel een zwakte. Men organiseert met gevoel maar programmeert te weinig vanuit een sterke visie. Het artistieke beleid plooit zich naar de uitgenodigde kunstenaars. Welk ei ze leggen, laat men genereus aan hen over.

Die openheid maakt dat de creaties soms heel anders worden dan het huis verwacht. Met prachtige en trieste gevolgen. Het pleit voor HETPALEIS dat men zoveel kansen biedt. Die houding wreekt zich ook. Met soms creaties tot gevolg die in de KJT-traditie passen van veel uitbeelden en weinig aan de fantasie overlaten.

Theatertolk gevraagd

Er is nog een reden waarom te veel HETPALEIS-producties verdwalen. Hoewel elke productie vanuit een geloof in de blakende ploeg ontstaat, weet die ploeg niet altijd hoe en waarom ze hun blakende zelf voor een jeugdpubliek kunnen zijn. Ze missen een huisvisie om zich tegen af te zetten of aan vast te haken. Bovendien voelt niet iedereen zich met kinderen verbonden. Dan kan jeugdtheater, zoals in Kale koppen of Wei!, theatrale idiotie worden.

Er ontbreekt iemand die de HETPALEIS-droom - gevarieerde, rakende en kwaliteitsvolle podiumkunsten voor zoveel mogelijk jonge mensen brengen - vertaalt in een spitse artistieke visie. Het huis zou gebaat zijn met een artistieke rechterhand naast directeur Wyckmans, die zelf geen theatermaakster is. Misschien groeit de vrij recentelijk aangeworven dramaturge Hanneke Reiziger tot die (kwaliteitsbewakende) rechterhand uit. Wanneer HETPALEIS een artistieke focus zou vinden, dan kan die een organische band tussen creaties onderling én het huis veroorzaken. Zodat de creaties de noodzaak van de individuele kunstenaars én van het huis uitademen. Momenteel wordt die noodzaak vooral door woorden aangereikt.

In de seizoensbrochure, te veel een wereld op zich, ziet alles er veelbelovend uit. Men vertrekt telkens vanuit een overkoepelend thema zoals 'postzegel' (00-01), 'plein' (02-03) of 'stadsmensen' (03-04). De termen drukken geen zielenroerselen van een theatermaker uit. Ze duiden op plaatsen, objecten waar(mee) mensen zich organiseren, elkaar ontmoeten. Dat maakt de creaties te weinig tot 'kinderen' van het huis maar tot wezens die toevallig onder HETPALEIS-dak groeien.

HETPALEIS is te veel 'supermarkt'. Bij haar aantreden stelde Wyckmans dat groot zijn, ook goed kan zijn. Men kan ook té groot zijn om goed te worden. Iets kleinschaliger, organischer produceren, zou een hechtere (betere) seizoensprogrammering én -werking doen ontstaan. Dan kan HETPALEIS een harmonisch gelaat aan de buitenwereld tonen. Een gezicht nodigt uit tot spreken, herkenning, verliefdheid (of niet). Voorlopig is HETPALEIS-gezicht gesluierd.

Supermarkt met selecte reclame

Die supermarkt staat in een stad en heeft een sociale functie. HETPALEIS is een stadstheater, hoewel 'stad' en 'theater' nog te weinig hecht samengaan in dit huis. Neemt HETPALEIS zijn verantwoordelijkheid niet door uitvoerig te investeren in promotie en kunsteducatie zodat het jonge stadsgespuis een 'theaterervaring' beleeft? Zeker wel! De opmerkelijke inspanningen van de kunsteducatieve medewerkers zijn essentieel gebleken om de liefde voor (jeugd)theater aan te porren. Toch bereiken ze te weinig kinderen. De diversiteit in het artistieke beleid, vertaalt zich niet genoeg in een gediversifieerd publiek. Dit is een ander pijnpunt: de wat eenzijdige promotie en communicatie. Men slaagt er niet voldoende in om de aandacht te grijpen van mensen die niet automatisch de weg naar HETPALEIS vinden. Misschien moeten er eens flyers komen die veel meer kinderen rechtstreeks aanspreken én zich niet zozeer tot de ouders richten? (Dit ontbreekt bij de meeste jeugdtheaters overigens.)

HETPALEIS vormt geen antwoord of dam tegen de 'samsonisering', zoals Wyckmans ooit hoopte. Dat hoeft niet en is een weinig zinvol streefdoel. Maar een gesprek met commerciële collega's zou kunnen leiden tot een gezamenlijk promotieproject waarmee beide partijen meer én andere mensen bereiken?

Ook met de theatercollega's zou HETPALEIS steviger moeten samenwerken én efficiëntere promotiecampagnes opzetten. Het zou tot een thuisplek van jeugdtheaterend Antwerpen kunnen worden. Naast de krachtige, coproducerende banden met Froe Froe en Laika voert het enige jeugdtheaterhuis in de stadskern trouwens een mooi maar karig receptief beleid. Dat heeft vooral een financiële oorzaak, zo blijkt. Als festivalhuis van Driemast en Tweetakt kan men geen grotere receptieve programmering aanbieden zonder in de productionele werking te snoeien. Misschien kan men overwegen om wat te snoeien? Want in den beginne benadrukte Wyckmans dat haar huis de middelen en de accommodatie heeft om te delen met andere gezelschappen. Dat is nu wat te weinig aan de hand. Daarbij zou die uitwisseling de creatie van kleutervoorstellingen kunnen aanzwengelen. HETPALEIS slaagt er voorlopig niet in kunstenaars te overtuigen om een kleutervoorstelling te creëren. Dus men moet naast het publiek warm maken, ook nog vuriger de interesse van de kunstenaars voor het (piep)jonge publiek aan proberen te wakkeren. Een sterke visie als background kan hier helpen.

HETPALEIS in de steigers

Laten we hopen dat het dit seizoen zover is: meer intimiteit tussen gastkunstenaars en het wakende huis als moederkloek, een organische groei van een scherpe artistieke visie, meer andere promotie, meer stadsgeur, meer kleuters. Kortom, meer kleinschalige finesse in de grootschaligheid weven zodat de afstand tussen regenboog en aarde, tussen jong en oud, tussen HETPALEIS en de wereld kleiner kan worden. Want daar dromen wij van, samen met HETPALEIS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234