Woensdag 23/06/2021

'Het zou elke dag Open Monumentendag moeten zijn'

Wat bezielt voormalig journaliste en ex-Open Vld-schepen van Financiën in Mechelen Kristl Strubbe om zich met oude, vaak vervallen, gebouwen bezig te houden en directeur te worden van de erfgoed-organisatie Herita?

Vlaanderen en erfgoed, het blijft ingewikkeld. Zo zijn er twee ministers bevoegd voor deze materie: eentje voor roerend erfgoed (Joke Schauvliege van CD&V) en eentje voor onroerend (Geert Bourgeois van N-VA). Er waren tot voor kort drie organisaties die de monumentenzorg coördineerden en de meer dan driehonderd verenigingen op het terrein ondersteunden: Erfgoed Vlaanderen, het Forum van Erfgoedverenigingen en Coördinatie-centrum Open Monumentendag Vlaanderen. Die zaten samen in de Wolsack in Antwerpen, maar echt samenwerken deden ze niet.

Minister Bourgeois richtte in september Herita op dat, naar het voorbeeld van het Britse National Trust, alle krachten moet bundelen. Sinds 1 januari wordt deze organisatie geleid door voormalig journaliste en politica Kristl Strubbe (39).

Wat is uw taak precies?

"In de eerste plaats moet ik de fundamenten leggen voor een totaal nieuwe organisatie. Zoals bij elke fusie zal het hier ook wel een paar jaar vergen voor de drie deelorganisaties en de achterban een nieuwe organisatiecultuur hebben gekweekt. Dat proces moet worden begeleid, maar de Vlaamse overheid heeft voldoende middelen voorzien. Zo hebben wij zeven aanwervingen kunnen doen.

"Ondertussen moeten we wel naar buiten treden, ook tijdens deze overgangsperiode. Onze opdracht is het maatschappelijk draagvlak vergroten voor erfgoed. Idealiter zou het elke dag Open Monumentendag moeten zijn. We moeten kunnen mobiliseren, enthousiasmeren. Monumenten maken altijd emoties los en daar moeten we op inspelen. We willen ons daarbij ook specifiek op jongeren en kinderen richten.

"Daarnaast zijn wij ook een expertisecentrum. Wij hebben enorm veel ervaring met het beschermen, restaureren en ontsluiten van monumenten. Verenigingen, kerkfabrieken, lokale overheden of instellingen kunnen dus bij ons terecht voor advies en ondersteuning."

De minister verwijst naar het Britse National Trust als voorbeeld.

Dat is ambitieus.

"In Groot-Brittannië is het maatschappelijk draagvlak voor monumentenzorg groter dan hier. Ze zijn dan ook al meer dan honderdvijftig jaar bezig. Daar is de sector ook bijna volledig door giften uit de privésector gefinancierd. De pendant English Heritage werkt wel met subsidies en houdt zich vooral bezig met restauratie en het ontwikkelen van standaarden. Wij hebben in Vlaanderen voor een mengvorm gekozen."

Jullie bezitten ook eigen monumenten. Dat zal op termijn veranderen.

"Wij hebben twaalf monumenten in beheer, zoals het Paleis op de Meir, Fort Napoleon, de abdij van Herkenrode en het kasteel van Horst. Ik vind het niet onze kerntaak om die allemaal zelf open te houden. We willen wel die sites beheren die essentieel zijn om expertise op te bouwen of de sector te ondersteunen. Zo ontvangen wij in Horst honderden schoolkinderen en zoeken we naar manieren om jongeren warm te maken voor erfgoed.

"Een deel van onze monumenten zal naar de Vlaamse Erfgoedkluis gaan, een investeringsfonds dat alternatieve financieringen verstrekt om gebouwen te renoveren, te herbestemmen of er een rendabele exploitatie aan te geven."

Vlaanderen is een van de enige regio's waar de zorg voor roerend en onroerend erfgoed gedeeld wordt door twee ministers: cultuur en ruimtelijke ordening. Niet evident.

"Dat is inderdaad een puur theoretische scheiding. Monumenten horen bij ruimtelijke ordening en collecties horen bij cultuur, maar de tweedeling werkt contraproductief. Soms geeft ze ook aanleiding tot grote problemen. Zo hangen er in onze monumenten soms schilderijen die onroerend zijn geworden door bestemming. Daardoor kunnen we geen subsidies krijgen uit de middelen voor roerend erfgoed om ze te restaureren. De schitterende collectie schilderijen, harnassen en meubelstukken van het kasteel van Beauvoorde (bij Veurne) is daar een schrijnend voorbeeld van.

"Ik wil binnenkort overleggen met het steunpunt voor roerend erfgoed, FARO, om na te gaan of we niet kunnen samenwerken. Het is niet logisch dat Erfgoeddag en Open Monumentendag (OMD) gescheiden blijven, de omgeving is veranderd. Dit jaar bestaat OMD 25 jaar. We willen de hand reiken om de krachten de bundelen, ook met het Vlaams Architectuurinstituut.

"Ook met het brede culturele veld zijn er samenwerkingsmogelijkheden. Theater- of dansvoorstellingen of tentoonstellingen kunnen in een mooi kader als een kasteel erg goed tot hun recht komen. Ik zit in de raad van bestuur van Contour, die de Biënnale van Bewegend Beeld organiseert in Mechelen. Ik heb daar al mooie dingen gezien op unieke locaties."

Bedreigde monumenten geven altijd aanleiding tot heel wat commotie. Ook politici springen vaak op de kar om zich te profileren. Maakt dat uw positie niet erg ingewikkeld soms?

"Herita zal niet op de barricaden gaan staan om campagne te voeren voor de redding van een welbepaald bedreigd monument. Hoezeer mijn hart soms ook bloedt, wij kunnen die rol niet vervullen. Het is aan de 300 erfgoedorganisaties, de mensen op het terrein, om die acties op poten te zetten. En politici moeten hun rol spelen en verantwoordelijkheid nemen. Wij kunnen wel informatie verschaffen, hen helpen om in te schatten of het zinvol is om 'hun' monument te beschermen. Want beschermen is één ding; de vraag wat er daarna mee moet gebeuren moet ook beantwoord worden.

"Ik weet dat het hard klinkt, maar soms moet je gewoon beslissen om een gebouw af te breken omdat het plaatje niet klopt.

"Zo is er het dossier rond de Charlesville (de laatste Congoboot die met sloop bedreigd is, KvdB). Er is nog veel onduidelijkheid op het technische, financiële en juridische vlak. Ik kan de geloofwaardigheid van Herita niet op het spel zetten door nu straffe uitspraken te doen. Maar ik heb wel veel sympathie voor al die mensen die erin slagen om de Charlesville telkens opnieuw in de media te brengen."

U bent erg voorzichtig.

"Monumentenzorg is een dure zaak. Eens een gebouw of een site beschermd is, moet je er in blijven investeren. Voor de restauratie van het kasteel van Horst hebben we 16 miljoen nodig en daar moeten we nog 4 miljoen voor vinden.

"Daarom is het belangrijk te zoeken naar een herbestemming. Sommige sites kunnen misschien zelfs rendabel worden gemaakt. Zo geven wij concessies in de abdij van Herkenrode of in het Paleis op de Meir."

De gemeenten kreunen onder de kostprijs van het onderhoud van het kerkelijk patrimonium.

"Ik was schepen van Financiën in Mechelen. Ik ken het probleem dus zeer goed. Het probleem is dat we in ons land grondwettelijk niets te zeggen hebben aan de kerkfabrieken. We moeten dus met hen praten en overleggen. Veel kerkfabrieken zijn trouwens lid van Herita. Maar ik heb hier geen brandkast met geld."

In de Angelsaksische landen en in Nederland is er een grotere geefcultuur. Daar zijn giften aan monumentenzorg fiscaal aftrekbaar.

"In ons memorandum dat we willen schrijven met het oog op de verkiezingen van 2014 willen we twee zaken zeker aankaarten: het wegwerken van de schotten tussen roerend en onroerend erfgoed én een 'geefwet' die geld uit de privésector zou kunnen mobiliseren. Het enthousiasme dat er bestaat voor erfgoed kan gebruikt worden om aan fondsenwerving te doen; zeker als daar fiscale stimuli tegenover staan. Uit een studie van de Koning Boudewijnstichting blijkt dat maar één procent van de giften in ons land naar cultuur gaat. Daar kunnen we dus nog winst boeken."

Hoe pak je zo'n fondsenwerving aan?

"Wij starten binnenkort met een campagne om de renovatie van de hofkamer in de Wolsack (een monument met 14de-eeuwse roots) te financieren. We zullen daarbij onder andere het unieke boekentoilet uitspelen als eyecatcher. We stellen een realistisch plan op voor fondsenwerving zodat we snel met de werken kunnen beginnen. Het kan niet zijn dat je eerst al het geld moet ingezameld hebben alvorens te kunnen starten. Dan ligt er vijf jaar tussen de gift van 40 euro en het resultaat. Op die manier kun je de mensen niet warm maken voor monumentenzorg."

U haalde bij de gemeenteraadsverkiezingen in Mechelen een mooi resultaat. Toch nam u uw mandaat niet op. Waarom deze keuze?

"Ik ben maatschappelijk erg bewogen. Ik heb gewerkt als journaliste, als woordvoerster en als schepen. Daar heb ik veel dingen geleerd die me nu erg goed van pas komen. Deze job is me op het lijf geschreven. Zowel inzake interne organisatie, netwerken als fondsenwerving kan ik terugvallen op mijn vroegere ervaringen.

"Ik heb me als schepen goed kunnen uitleven. Zo heb ik Mechelen digitaal op de kaart gezet. Ik zat ook in raden van bestuur van culturele organisaties en evenementen. Daar heb ik veel geleerd. Ik hield van de politiek omdat ik dingen kon veranderen. Maar om op die plaats - in een uitvoerend mandaat - te geraken, moet je het politieke spel spelen. Nu heb ik dat ondertussen wel onder de knie, maar bij Herita kan ik me volledig concentreren op de essentie."

www.herita.be

Wie is Kristl Strubbe (39)?

Werkte bij Studio Brussel, RTV en AVS, VTM en VijfTV

Ze schreef voor De Morgen en De Standaard

In 2004 werd ze woordvoerster van Bart Somers

In 2006 werd ze gemeenteraadslid in Mechelen en in 2007 werd ze Open Vld-schepen van Financiën

In oktober 2012 werd ze herkozen als gemeenteraadslid maar ze nam haar mandaat niet op

Sinds 1 januari is ze algemeen directeur van Herita

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234