Dinsdag 17/05/2022

'Het zijn Mad Max-toestanden in Kongo'

Koen Vlassenroot, van de Gentse vakgroep Studie Derde Wereld, keerde net terug uit de Kongolese stad Bukavu, waar hij een bevoorrechte getuige was van de rebellie tegen Kabila. 'De droom van de Afrikaanse renaissance lijkt voorbij. Wat we nu meemaken zijn pure Mad Max-toestanden.'

bukavu / brussel.

eigen berichtgeving

De strijd in Kongo wordt voorgesteld als een strijd van Tutsi-Banyamulenge tegen de troepen van Kabila. Klopt dat?

"Dat is een te eenvoudige voorstelling. Op militair vlak bestaan de rebellen uit Banyamulenge, Kadogo's (kindsoldaten die in '96 aan de zijde van Kabila vochten) en een deel van het oude Mobutu-leger."

Op z'n minst gezegd een bonte combinatie. Wat is hun gemeenschappelijke doelstelling?

"Hun cement is Kabila van de macht stoten en iets nieuws beginnen. Toen de rebellie op 2 augustus uitbrak, verspreidde de radio van het militair commando een bericht waarin Kabila werd vergeleken met Mobutu. Kabila was ook volop bezig om mensen uit zijn directe omgeving en zijn streek in Katanga in topfuncties aan te stellen. Zo benoemde hij zijn zoon Joseph Kabila tot stafchef van het leger en zijn neef Gaetan Kakudji tot minister van Binnenlandse Zaken."

De rebellie heeft weinig steun van de bevolking. Is er wel een populaire basis om een gemeenschappelijk project te beginnen?

"Het kleine populaire draagvlak is een probleem voor de rebellen. Op het moment dat de rebellie begon, was er nog geen duidelijke politieke structuur. Momenteel doet de beweging al het mogelijke om te verruimen om zo meer steun van de bevolking te krijgen, maar ook om extra fondsen te vergaren.

"De beperkte steun van de bevolking heeft ook te maken met de verdeel-en-heers-tactiek van Kabila. Hij heeft er alles aan gedaan om de rebellen als Rwandese Tutsi's voor te stellen. Op die manier tribaliseerde hij het conflict. Een algemene anti-Tutsi-houding was het resultaat. Aan de andere kant is het zo dat de bevolking oorlogsmoe is en snakt naar een verbetering van hun levenssituatie. Als de rebellen daaraan tegemoet kunnen komen, kan hun steun toenemen. In Bukavu beloofden de rebellen om de lonen van de ambtenaren uit te betalen, twee dagen later gebeurde dat ook. Iedereen was tevreden. De bevolking kiest voor wie het eerst levert."

Rwanda en Oeganda steunen de rebellen, Angola en Zimbabwe Kabila. Wat zijn hun belangen?

"Rwanda en Oeganda hebben een veiligheidsprobleem aan hun grens met Kongo. In Oeganda maken de rebellen van de Allied Democratic Forces het westen van het land gevaarlijk. In Noordwest-Rwanda heb je de aanvallen van de Interahamwe-milities."

"De steun van Zimbabwe aan Kabila heeft alles te maken met persoonlijke belangen van president Robert Mugabe. Kabila zou hem enkele concessies beloofd hebben. Angola zit dan weer in Kongo om haar eigen militaire belangen veilig te stellen. Het gebruikt Kongo als uitvalsbasis om de rebellen van Unita in bevechten."

In West-Kongo zitten de rebellen in de val en in het oosten van het land stuiten ze op sterke tegenstand. Het begin van het einde?

"Pas als Kisangani valt, mogen ze opdoeken. Vraag is of Zimbabwe en Angola nog lang in Kongo blijven. In Zimbabwe stuit de interventie op politieke tegenstand. Ik betwijfel of Angola een blijvend belang heeft om in Kongo te blijven. Als de Angolezen vertrekken, liggen de kaarten weer helemaal anders."

Een jaar geleden had iedereen het nog over de Afrikaanse renaissance en the winds of change. Met de nieuwe Afrikaanse leiders was een nieuwe tijd aangebroken, luidde het. Ligt die droom definitief aan diggelen?

"Ik ben zeer pessimistisch. Oeganda en Rwanda zullen de negatieve gevolgen van deze oorlog snel voelen. Het Oeganda van Museveni gold tot voor kort nog als de voorbeeldnatie voor het nieuwe Afrika, met een relatieve stabiliteit en veelbelovende economische cijfers. Maar het conflict in Kongo kost Oeganda handenvol geld, de economie slabakt.

"Verder is het zo dat die Afrikaanse conflicten elkaar beïnvloeden. In Soedan steunt Oeganda de rebellen van het SPLA, en als tegenreactie steunt Karthoum de rebellen van het Lord's Resistance Army in Noord-Oeganda en de ADF-rebellen die het westen van Oeganda onveilig maken. Verder zou het wel eens kunnen dat de grenzen hertekend worden. De tendens van afnemend staatsgezag en de vervaging van de staatsgrenzen is alleen maar toegenomen. In de plaats komen vele kleine autonome machtscentra. Wat we nu meemaken zijn Mad Max-toestanden."

Koen Vidal

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234