Donderdag 24/09/2020

Coronavirus

‘Het zal een moeilijke klus worden om het coronavirus tegen te houden’

Viroloog Johan Neyts (KU Leuven): 'Gaat het inderdaad om ruim tweeduizend mensen zoals de Chinese overheid verklaart? Op sociale media lees je over veel meer zieken.'Beeld Francis Vanhee

Aan de KU Leuven zijn wetenschappers bezig met een vaccin tegen het coronavirus. De dierproeven zouden al over een paar weken kunnen beginnen. Viroloog Johan Neyts leidt de onderzoeksgroep: ‘We moeten sneller kunnen schakelen bij de uitbraak van een nieuw virus.’

In een hoogtechnologisch laboratorium is viroloog Johan Neyts samen met zijn team volop bezig met onderzoek naar het coronavirus. Zij houden zich bezig met ‘knip- en knutselwerk aan een vaccin’, zoals hij het omschrijft. “Het is biotechnologie avant la lettre.” Neyts bouwt hierbij voort op de ontwikkeling van een nieuw vaccin tegen gele koorts, waar hij en zijn collega’s jaren aan werkten. Dat vaccin zou nu ook ingezet kunnen worden om het coronavirus te bestrijden. 

“We zijn nog maar net begonnen met het coronavirus”, zegt Neyts. “Want in Wuhan hebben ze de genetische code van het virus nog maar een dag of tien geleden volledig kunnen ontrafelen. Die informatie staat nu op databanken en daarmee zijn we de afgelopen week aan de slag gegaan.”

Dubbel vaccin

Maar hoe kan het dat een vaccin tegen gele koorts (hopelijk) ook tegen het coronavirus kan worden ingezet? Het heeft, zo stelt Neyts, alles te maken met de specifieke opbouw van het vaccin in kwestie. “In de genetische code van het nieuwe vaccin tegen gele koorts kunnen we ook stukjes van de genetische code van andere virussen binnenslepen. We hebben dat al gedaan met ebola, zika en het virus voor hondsdolheid. Zo hebben we een dubbel vaccin gecreëerd dat werkt tegen gele koorts én tegen hondsdolheid. Met die ervaring denken we dat we nu dezelfde truc te kunnen toepassen voor corona.”

Als je het coronavirus onder een microscoop bekijkt, lijkt dat op een soort kroontje. Het virus hecht zich via die uitsteeksels van dat kroontje. Bedoeling is dat het Leuvense vaccin antistoffen opwekt zodat het virus zich niet kan hechten aan de cellen van onze luchtwegen en mensen niet met het virus worden geïnfecteerd. De testen op muizen zouden over een paar weken kunnen beginnen. Volgens Neyts duurt het zeker een jaar voordat er getest kan worden op mensen.

“We moeten sneller kunnen schakelen bij de uitbraak van een nieuw virus. De overheden reageren pas als er iets gebeurt. ‘Be prepared for the expected unexpected’ zeg ik altijd. Want er komt sowieso weer iets aan en we weten niet wat. Je moet daarop voorbereid zijn. Het goede nieuws is dat enkele jaren geleden de internationale coalitie Cepi (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations, JDR) is opgezet. België is daar ook bij betrokken. De coalitie investeert in nieuwe vaccintechnologieën om te zorgen dat we er klaar voor zijn als er iets nieuws uitbreekt.”

Ook in de Verenigde Staten, Duitsland en China wordt gewerkt aan een vaccin tegen het coronavirus. “Het gaat om een race wie de eerste is, maar tegelijk werken we ook samen”, zegt Neyts. “Je kunt dit niet alleen doen.”

Vleermuizen 

Hoe het coronavirus zich zal ontwikkelen, blijft voorlopig koffiedik kijken. De overdraagbaarheid van het virus zou sterker worden, klinkt het intussen in China. Dat heeft te maken met mogelijke mutaties. “Het virus zou ontstaan zijn door vleermuizen en wellicht via slangen op de mens zijn overgedragen”, zegt Neyts. “Al lopen de meningen uiteen over de betrokkenheid van die slangen. Nu, op het moment dat het virus overgaat van een diersoort op de mens, is het nog aangepast aan de vermenigvuldiging in een vleermuis. Als het de sprong maakt naar de mens, zie je soms dat er eerst wat mutaties zijn voor er efficiënte transmissie plaatsvindt van mens op mens. Op die manier kan de overdraagbaarheid sterker worden. Maar ik heb begrepen dat de genetische code van het virus bij de eerste patiënten van midden december nauwelijks varieert van patiënten van midden januari. Er zouden tot nu toe heel weinig mutaties zijn. Maar dat kan natuurlijk veranderen.”

Paniek is vooralsnog niet nodig, zeggen experts. In Europa zijn we sowieso goed voorbereid, klinkt het. De diagnostische testen staan op punt. Als iemand wordt getest, is het resultaat na drie uur bekend. Toch is de kennis van het coronavirus al bij al nog beperkt, zo laat ook de Chinese minister van Gezondheid Li Bin weten. Het land wil extra mondkapjes en beschermende pakken in het buitenland aankopen om verdere verspreiding tegen te houden.

Mexicaanse griep

“Ik denk dat China er alles aan doet om de overdraagbaarheid in te perken”, zegt Neyts, die enkele maanden geleden in Wuhan was voor een congres over virologie. “Maar het is natuurlijk een groot land, dat maakt het er niet makkelijker op. Het zal wereldwijd een moeilijke klus worden om het virus tegen te houden. Ik heb ook de indruk dat de cijfers uit China niet allemaal kloppen. Gaat het inderdaad om ruim tweeduizend mensen zoals de Chinese overheid verklaart? Op sociale media lees je over veel meer zieken.”

Het is mogelijk dat het virus muteert en gevaarlijker wordt. Maar het kan evengoed andersom, redeneert Neyts. “Denk aan de Mexicaanse griep in 2009. Toen waren we ook bang dat het eventueel verder kon muteren naar een fellere variant, maar dat gebeurde niet.”

Er bestaat nog geen specifieke medicatie voor wie al ziek is. Er is wel een antiviraal middel tegen ebola dat ook zou werken tegen het coronavirus. Neyts vermoedt dat ze dat ook gaan inzetten in Wuhan om de ziekste mensen mee te behandelen. “Het is beter dan niets doen. Maar ik vraag me af of het zal werken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234