Dinsdag 11/05/2021

Het wrange afscheid van NMBS-topman

Acht jaar was hij de meest vervloekte man op het perron. Deze week is het definitief voorbij voor Marc Descheemaecker (58). Spijt heeft hij niet, de uittredende spoorbaas. Toch verkeert de NMBS in de grootste crisis ooit en was de reiziger nooit zo ontevreden. 'Elke Belg heeft het recht om mij te bekogelen met rotte tomaten en eieren.'

'Ik besef dat ik mijn imago naar de knoppen heb geholpen'

ijn stem is kalm, de blik dof. Marc Descheemaecker (58) ziet eruit alsof hij dagenlang niet heeft geslapen. "Mijn moeder is overleden. Gisteren (donderdag, red.) is ze begraven", laat hij zich ontvallen.

Niet dat de agenda minder zwaar is dan anders. Minuten zijn kostbaar in het leven van de CEO. Aan het helse werktempo komt op 13 november een einde. Dan geeft hij de fakkel door aan Jo Cornu (68). Vol vertrouwen, maar met tegenzin. "Ik had nog twee jaar willen doorgaan."

U vertrekt met opgeheven hoofd. Toch denkt de reiziger daar duidelijk anders over.

"We hebben goed werk geleverd, zeker onder de huidige omstandigheden. We hebben de grootste economische crisis gekend sinds de Tweede Wereldoorlog. Zo slecht is het allemaal niet."

Negentig procent van het werk is gedaan?

"Ik ben Georges Leekens niet. Ik weet wel dat de NMBS een gigantische tanker is die heel traag draait. Bovendien zit je met enorm lange investeringscycli. De treinen die nu worden opgeleverd, zijn zes jaar geleden besteld. Ik oogst van mijn voorgangers en zaai voor mijn opvolgers."

U zal wel voor altijd geassocieerd worden met de Fyra.

"De Beneluxtrein, de stoptrein die sinds 2008 niet meer gesubsidieerd werd, kostte elk jaar 10 miljoen euro. Stel je voor, om Rick de Leeuw naar Amsterdam te brengen. Het is daarom dat we de Fyra hebben gelanceerd. Al heb ik die treinen nooit gewild. De bestelling was al voor mijn tijd geplaatst."

U zat toen wel in het directiecomité.

"Inderdaad, maar ik heb tegen de Fyra gepleit. De NMBS wilde oorspronkelijk elf Fyra's bestellen. Ik was als enige tegen, want een studie toonde aan dat we 15 miljoen euro per jaar zouden verliezen. Uiteindelijk hebben we er drie besteld. Dat kon niet anders, want er waren al beloftes gemaakt aan de Nederlandse staat."

Dankzij u is het probleem van de Fyra niet groter?

"Daar bestaat bewijsmateriaal van. Tot op vandaag heeft de NMBS geen enkele financiële schade geleden.

"Op mijn afscheidsfeest was de Nederlandse ambassadeur in België aanwezig. In het logboek heeft hij geschreven (leest voor): 'Ik denk dat België niet weet hoeveel u voor het land heeft verdiend en bespaard. U zou een Nederlander kunnen zijn.' Hij feliciteerde mij met de wijze waarop ik mijn land heb gediend. En hij had gelijk."

Stoort het u dat er een ander beeld van u leeft?

"Welk beeld leeft er van mij?

Niet dat van de redder des vaderlands.

"Ik besef dat ik mijn imago naar de knoppen heb geholpen. Door bewust in de verdediging te gaan voor mijn mensen en organisatie. Bepaalde collega's sturen liever hun woordvoerders uit. Zo ben ik niet. Ik heb altijd geprobeerd om het uit te leggen. Soms kreeg ik het uitgelegd, soms niet. Mijn personeel heeft daar waardering voor."

Bij de vakbonden is die steun minder groot. "Descheemaecker heeft de NMBS op een helse manier geleid", zei de socialistische vakbondsman José Damilot onlangs in deze krant.

"Dat beschouw ik als een groot compliment. Jannie (Haek), Luc (Lallemand) en ik hebben de ongezonde macht van de vakbonden teruggedrongen. De macht zit nu waar hij moet zitten.

"Tien jaar geleden beslisten Damilot en zijn collega's over carrières en bevorderingen. Nu gaat het over competentie en krijgen ook jonge mensen kansen. Steve Jobs had op zijn 30ste een miljardenbusiness opgericht, terwijl een ingenieur bij de NMBS voor zijn 30ste nog niet alleen een koffie mocht halen. De NMBS is nu gezonder."

Maar de stiptheid zit momenteel wel op een historisch dieptepunt.

"Dat klopt. Ze zit op het niveau van 1998. Daar zijn drie grote verklaringen voor. Ten eerste heeft onze voogdijminister in 2005 (Johan Vande Lanotte, sp.a, red.) de NMBS in een onwerkbaar keurslijf gedwongen. Die driedeling - NMBS, NMBS Holding en Infrabel - hadden we nooit mogen aanvaarden. Bovendien is er in de jaren negentig nooit geïnvesteerd in nieuwe treinen. Die achterstand moeten we nog altijd inhalen.

"De derde oorzaak is het dienstrooster van de NMBS, dat nog altijd uit 1998 dateert. Sindsdien is het aantal reizigers met 60 procent toegenomen. Elke trein die vertraging heeft, sleurt vier andere treinen mee. Een nieuw transportplan kan veel problemen oplossen. Normaal werd dat volgende maand gelanceerd, maar op vraag van Paul Magnette (PS, toen hij nog minister van overheidsbedrijven was, red.) is het een jaar uitgesteld. Hij gaf de herstructurering voorrang. Ik betreur dat."

Het is dus de schuld van de politici dat treinen niet op tijd rijden?

"Dat zeg ik niet. Ik weet alleen dat de productiviteit erop vooruit is gegaan. In 2003 hadden we 42.500 werknemers, vandaag 34.500. Die hogere productiviteit is er enkel gekomen bij de NMBS en bij Infrabel (geleid door Lallemand, PS, red.). Tussen haakjes: bij de Holding (geleid door Haek, sp.a; red.) werkt nog exact even veel personeel als op 1 januari 2005."

U wijst weer naar anderen als het gaat over de problemen.

"Ach, wat kun je eigenlijk veranderen bij de NMBS? Mag je aan de prijs van een ticket raken? Neen. Nochtans zou je het treinverkeer daarmee kunnen sturen. Mag je het aanbod wijzigen? Neen. Elke trein die je afschaft, zelfs al zat er niemand op, veroorzaakt heibel. Neem je een stopplaats weg, dan raak je aan een fallussymbool van een of andere burgemeester."

Vande Lanotte vindt dat u te weinig aandacht hebt gehad voor de reiziger.

"Hij heeft absoluut ongelijk. Tijdens mijn afscheidsfeest kreeg ik van mijn personeel een standbeeld dat 'De Reiziger' heet (lacht). De reiziger is altijd mijn hoofdbekommernis geweest. De problemen met het internationale treinverkeer zijn opgelost, het vrachtverkeer komt na al die jaren weer in evenwicht.

"Maar men moet ons toelaten om zaken te wijzigen. Ik ben voor volle treinen, niet voor lege treinen. Het internationale reizigersverkeer maakte 22 miljoen euro verlies in 2005. Nu maken we 22 miljoen euro winst."

Bent uw bitter om uw afscheid?

"Er zijn veel mensen die betreuren dat ik wegga. Maar ik ben opgelucht en sereen, dat meen ik."

Dat is moeilijk te geloven.

"Met alle respect: ik heb meer dan tien jaar voor de NMBS gewerkt, waarvan acht jaar aan het hoofd. Karel Vinck heeft de kaap van twee jaar gehaald, Honoré Paelinck zes maanden, Christian Heinzmann zes dagen. Frank Van Massenhove is er zelfs niet aan begonnen. Niet veel mensen kunnen mijn parcours voorleggen.

"Al moet ik toegeven dat ik nog twee jaar verder had willen doen. Ik wil me niet vastklampen, maar ik had de herstructurering graag zelf in goede banen geleid. Samen met Luc Lallemand bij Infrabel."

Voelt u zich in de steek gelaten door uw broodheren van Open Vld?

"Ik voel me door niemand in de steek gelaten. Toen de zoektocht naar een nieuwe CEO begon, heb ik aan twee vicepremiers gezegd dat ik in geen geval door hen wenste voorgesteld te worden in het kader van de procedure. Als ik kom, dan is het omdat de headhunter mij naar voor schuift, heb ik hen gezegd. De headhunter en ik hebben interessante gesprekken gehad. Ik maak mij geen enkele illusie: het is niet door de headhunter dat ik er niet meer ben.

"De hetze rond de benoemingen was geen mooi schouwspel. Er stonden vijf mensen op die lijst van headhunter Egon Zehnder. Niemand van die mensen werd gekozen. Diploma's, leeftijd, politieke kleur, taal, geld, weet ik veel waarom. Daarna is er iemand uit het niets opgedoken die zelf verbijsterd was over zijn aanstelling."

Wat dacht u toen?

"So be it. Ik was verrast dat men iemand had gekozen die nog nooit een dag in een onderneming had gewerkt. Als je een brood nodig hebt, ga je naar de bakker. Als iemand een topmanager nodig heeft, dan..."

...ga je naar Vande Lanotte?

"Dan begint er blijkbaar een opera buffa. Ach, misschien is het goed dat er iemand anders dan Jannie Haek of ikzelf aan de top van het bedrijf komt. Ik heb daar weinig problemen mee. Ik had wel een probleem gehad als er iemand was gekozen om de verkeerde reden en met het verkeerde profiel. Ik weet dat ik brede steun heb gekregen."

U kunt er moeilijk omheen dat pakweg Jannie Haek beter is beland dan u. Sp.a heeft beter voor hem gezorgd dan Open Vld voor u.

"Ik zou op geen enkel moment hebben aanvaard dat een regering in mijn plaats beslist wat mijn volgende job is. Zo zit ik niet in elkaar. Als de regering had gezegd dat ik baas zou worden van Belgocontrol, de Nationale Loterij of een aardappelkwekerij in Tadzjikistan, ik zou geweigerd hebben."

Wat gaat u dan wel doen?

"Ik ben blij dat de regering en de andere aandeelhouders mij hebben gevraagd om voorzitter van Brussels Airport Company (BAC) te worden. Wat ik al zeker ga doen, is mij aanbieden bij een sociale organisatie in Antwerpen. Ik ga een halve dag per week proberen om de mensen daar te helpen.

"Verder ga ik mij amuseren. Ik ga een paar bestuursmandaten aannemen. Al ga ik dat niet op het publieke forum brengen. Tot nu toe heb ik dat alleen gedaan omdat de NMBS eigendom is van alle Belgen. Elke Belg heeft dan ook het recht om de topman van de NMBS te bekogelen met rotte tomaten en eieren."

Wat gaat u doen met uw opzegvergoeding?

"Dat behoort tot mijn privésfeer. Ik heb nooit om het geld gegeven, maar ik vraag gewoon dat de genomen engagementen worden ingevuld."

U neemt ze dus op.

"In 2002 heb ik een heel eenvoudig bediendencontract getekend met de maatschappij. We zullen wel zien wat daarmee gebeurt. Ik heb in de pers veel bedragen zien circuleren, maar geen enkel is correct."

Wat vindt u van uw opvolger Jo Cornu?

"Jo is een ervaren manager. Ik ben blij dat hij mij opvolgt."

Beter dan Van Massenhove?

"Ik vind het eigenaardig dat de namen die aanvankelijk circuleerden, naar mijn gevoel allemaal niet goed genoeg waren om dit bedrijf te leiden."

Heeft het CEO-schap van de NMBS u veranderd?

"Ik ben altijd vrij atypisch geweest. Ik heb tijdens mijn studententijd gewerkt als dokwerker, ik heb altijd initiatieven genomen waarvan 95 procent van mijn gelijken zich afvroegen: wat doet hij nu weer?

"Weet u overigens wat een kruimeldief is? Dan is dat dankzij mij. Europa heeft de kruimeldief aan mij te danken. In 1981 heb ik de opdracht gekregen om te onderzoeken of de kruimeldief van Black & Decker zou kunnen aanslaan. Iedereen was tegen, zelfs mijn vrouw. Toch heb ik doorgezet. Ik heb toen enkele Duitse collega's gecorrumpeerd met Belgische pralines om die kruimeldief uit te testen. Het is het grootste commerciële succes ooit van Black & Decker in Europa."

U ontwijkt de vraag.

(lacht) "U hebt gelijk. Echt veranderd ben ik niet, maar mijn inzicht in het menselijke karakter is wel dieper. Toen ik op 15 februari 2010 in Buizingen (waar bij een treinongeval achttien mensen om het leven kwamen; red.) stond, samen met Luc Lallemand, heb ik geleerd hoe snel je alleen komt te staan. Luc zei toen tegen mij: 'Marc, ça sera l'enfer pour nous deux'. Hij had verdorie gelijk. Wij zaten toen in de hel. Niemand wou nog naast ons staan. Andere mensen verdwenen in een donker gat achter de camera's. De solidariteit tussen de collega's was plotseling weg."

U doelt op Jannie Haek.

"Ik ga geen namen noemen. Luc en ik hebben toen gezegd: heel waarschijnlijk zullen we samen ten onder gaan. In elke parlementaire commissie, elke tv-studio stonden we schouder aan schouder. 'Wenst u ontslag te nemen? Is het uw fout? Hebt u die doden op uw geweten?' Dat zal ik nooit vergeten.

"Op vraag van het Rode Kruis zijn we naar een parochiaal centrum gegaan om de familieleden van alle dodelijke slachtoffers te ontmoeten. Dat ging heel diep. Ik zie nog zo de man zitten die zijn enige zoon verloren had. Hij vroeg ons: 'Weten jullie wel welk verlies ik heb geleden? Kunnen jullie je dat inbeelden?' Ik zag de vertwijfeling in zijn ogen en heb gezegd: 'Ik kan het mij niet inbeelden. Want als ik het mij zou kunnen inbeelden, dan had dat betekend dat ik op dat moment ook mijn zoon had verloren.'

"Als ik mijn carrière overloop, heb ik van McKinsey het analytische geleerd, van Black & Decker het marketingdenken, van ISS vooral het syndicale overleg. Hier denk ik dat ik de mens beter heb leren begrijpen. Dat diepmenselijke, dat warme van de spoorwegen, gekoppeld aan de tragedies: dat heeft mij gevormd."

Waar hoopt u nu nog op?

"Om gelukkig te zijn, zoals iedereen. Ik heb dit jaar twee kleinkinderen gekregen. Twee jongens, in twee maanden tijd. Bingo. Nu verlies ik mijn moeder, mijn vader gaat zienderogen achteruit. Voor mij is dit - helaas - een scharnierjaar. Maar ik ben nog niet uitgerangeerd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234