Donderdag 28/05/2020

‘Het wordt nooit meer zoals vroeger’

De Parel van de Kempen, Mol, is een zwart gat in het web van Google Street View. Voorlopig althans, want uitgerekend op deze donderdagochtend rijdt een merkwaardig vehikel door de Corbiestraat. Uit het dak groeit een imposant statief met panoramische camera. Je zult maar Tom Boonen heten en op zo’n moment op een van de terrassen van Mol in je neus zitten te peuteren. Het idool van Balen komt vandaag niet in beeld, maar het alziende oog van Google heeft met Pascal Paepen toch een bekende local op het nuttigen van een cappuccino betrapt. Niet dat we tijdens het interview in de Belle Vue veel last ondervinden van starende blikken of handtekeningenjagers. Pascal Paepen (41) moet het louter en alleen van zijn stem hebben. Klokvast om 18.30 uur verzorgt hij voor Radio 1 een financieel-economisch praatje dat niet alleen door kenners wordt gesmaakt. Immer bedaard en helder formulerend maakt hij zelfs complexe beursoperaties voor leken toegankelijk. Men zou er haast bij vergeten dat radio voor deze gemankeerde onderwijzer - als kind zag hij zichzelf voor de klas staan - niet meer is dan een schnabbel. Paepen staat al 16 jaar op de loonlijst van KBC. Eerst als trader in Brussel, sinds 2000 als specialist converteerbare obligaties bij KBC Financial Products in de Londense City. Op de eerste rij zitten in de financiële hoofdstad van de wereld, beter kan een bankier met journalistieke ambities het niet treffen.

Vakantie in Mol. Kon er na enkele magere kwartalen geen exclusieve bestemming meer af?

Paepen (monkellach): “Voorbarige conclusie, ik breng iedere zomer minstens een week in Mol door. Ik kan genieten van het contrast met de bruisende metropool waar ik woon. Bovendien is het een prima gelegenheid om vriendschappen te onderhouden en familiebanden aan te halen, want met mijn drukke baan kom ik nog zelden naar België. Ik heb al een kraambezoek achter de rug, er staan nog twee ziekenbedden op het programma. Eigenlijk is zo’n vakantie in Mol ook best druk.”

Begin vorig jaar publiceerde je een boek met een terugblik op het financieel-economisch jaar 2007. Toen onze collega’s van De Tijd je naar aanleiding van de publicatie uitnodigden om een blik vooruit te werpen op het jaar 2008, antwoordde je dit: ‘Ik voorzie geen nieuwe, grote crisissen, enkel de naweeën van de kredietcrisis’. Achteraf bekeken niet je gelukkigste uitspraak?

“Strikt genomen klopt het. We hebben in 2008 geen nieuwe crisis meegemaakt, alleen waren de naweeën van de kredietcrisis oneindig veel zwaarder dan verwacht. Hoe dan ook, ik kan alleszins beweren dat ik de kredietcrisis vroeg in de gaten had, een derde van mijn boek was er trouwens aan gewijd. Ik herinner me nog goed de eerste tekenen aan de wand. Het was begin 2007 toen banken als HSBC en ABN Amro aan de alarmbel trokken. Vanaf het laatste kwartaal van 2006 begon het fout te lopen met Amerikaanse leningen. Niet alleen met subprime-hypotheken, maar ook met kredietkaarten waarvan de schulden niet werden afgelost. Toen al verschenen er vette koppen in The Wall Street Journal en artikels in The Economist over de risico’s van een oververhitte vastgoedmarkt. Ik heb er destijds zelfs een van mijn radiopraatjes aan gewijd, ik herinner me nog dat ik na de uitzending door ongeruste beleggers werd opgebeld. Maar om eerlijk te zijn: nooit had ik kunnen denken dat de klap zo gigantisch hard zou aankomen. In het tweede kwartaal zou het ergste wel achter de rug zijn, dat was begin vorig jaar het algemene aanvoelen. Weet je dat er analisten waren die nog in augustus 2007 adviseerden om 100 procent in aandelen te beleggen? Zo’n advies zou ik als bankier nooit geven, zelfs niet in tijden van hoogconjunctuur.”

De moord op president Kennedy heb je niet meegemaakt, maar wel het equivalent ervan in de financiële wereld. Waar was je toen op 15 september Lehman Brothers failliet ging?

“Dat was een maandag, ik zat op kantoor. De verbijstering was totaal. Ook in Europa gingen meteen alle knipperlichten op rood. Heel wat banken en hedgefondsen hadden effecten uitstaan bij Lehman. Stel je dat voor: je hebt voor honderden miljoenen of zelfs miljarden bij die bank geplaatst, maar je kunt er niet aan. Dat is geen probleem zolang het om geld gaat dat je pas over drie of vier jaar nodig hebt. Maar er zaten veel derivaten bij, ook obligaties met call opties. Klanten vroegen hun geld onmiddellijk terug, maar bij hun bank kregen ze nul op het rekest. Sorry, klonk het, die stukken zitten vast bij Lehman. Vergelijk het met de klanten van Kaupthing die niet aan hun spaargeld kunnen. Vanaf toen is het spelletje namen noemen begonnen: wie wordt de volgende Lehman? Gelukkig hebben de overheden vrij snel de ernst van de situatie begrepen. Door de geldkranen royaal open te draaien, hebben ze heel wat instellingen gered. Ik ben er trouwens zeker van: hadden de Amerikanen de impact van het Lehmanfaillissement beter ingeschat, dan hadden ze het nooit zover laten komen”.

Banken werden inderdaad gered, maar op kosten van de belasting betaler.

“Dat moet je relativeren. De overheden zijn met veel geld over de brug gekomen, maar ze hebben er ook wat voor in de plaats gekregen. Participaties zoals bij de Britse banken, of zoals bij Fortis en Dexia. Andere banken zoals KBC werden met leningen geholpen. Maar ook dat waren geen cadeaus, heel wat van die noodleningen zijn al terugbetaald, en duur bovendien. Als KBC de Vlaamse regering 8,5 procent rente en zelfs meer betaalt, terwijl diezelfde Vlaamse regering dat geld tegen gunstige voorwaarden heeft geleend, tja, wie doet er dan een goede zaak? Als belastingbetaler heb ik er geen moeite mee. Liever dat de Vlaamse overheid er iets aan overhoudt, dan dat een of ander investeringsfonds uit Singapore met de centen gaat lopen. Wat was trouwens het alternatief? Nog meer banken over de kop laten gaan? Afstevenen op een totale systeemcrash? Geloof me, dat wil niemand meemaken”.

De crisis bereikte pas in oktober haar hoogtepunt. Heel België staarde zich toen blind op Fortis en Dexia. Werd de redding van de twee grootste Belgische banken ook in de City gevolgd?

“In the City wel, maar in de Britse media circuleerden andere namen. Royal Bank of Scotland, Barclays, Halifax, ... Britse banken die vele malen groter zijn dan Fortis. We hadden intussen al Northern Rock meegemaakt, de eerste bank die genationaliseerd werd nadat er een heuse run on the bank was ontstaan. Op zich is Northern Rock geen grote bank, maar het beeld belichaamde de ergste nachtmerrie van the City: rijen spaarders die stonden aan te schuiven om hun geld op te vragen, in het Mekka van het kapitalisme nog wel. Zo was het niet alleen in Groot-Brittannië, ieder land was bezig met zijn eigen banken. Dat is ook de voornaamste verandering die deze crisis in de financiële wereld heeft teweeg gebracht: door de golf van nationaliseringen en overheidsparticipaties heeft iedereen zich op zijn thuismarkt teruggeplooid. Een bank als RBS is nog wel actief in ons land, maar de Belgische markt is geen prioriteit meer. RBS is voor 70 procent in handen van de Britse overheid. Logisch dus dat die bank niet staat te springen om Belgische ondernemingen aan geld te helpen, terwijl de vraag naar krediet op de thuismarkt zo groot is. Het is maar een voorbeeld, andere banken doen in het buitenland precies hetzelfde.”

De haperende kredietverstrekking heeft de financiële crisis in een economische crisis doen omslaan, met talloze faillissementen en galopperende werkloosheidsstatistieken tot gevolg. Zie jij al licht aan het einde van de tunnel?

“Volgens een pas gepubliceerd rapport van de Amerikaanse centrale bank zou het herstel al in de tweede helft van dit jaar intreden. Hoopgevend, maar laten we toch voorzichtig omspringen met voorspellingen. Alleszins wordt het nooit meer zoals vroeger. De tijd van gratis krediet is voorbij, voortaan moet er niet alleen rente maar ook bibbergeld, risicopremies, worden betaald. Op zich is dat geen slechte evolutie, want goedkoop krediet was de lucht waarmee de bubbel werd opgeblazen, tot er een fatale explosie moest volgen. Buitenlandse banken, hebben daarin een grote rol gespeeld. Om de competitie met lokale banken aan te gaan, verstrekten ze kredieten tegen bodemprijzen, terwijl ze op spaarboekjes de gulste rentetarieven hanteerden. Neem nu zo’n fenomeen als Kaupthing. Niet alleen Belgische spaarders zijn er de dupe van geworden. Lokale overheden in Nederland en Engeland zijn massaal met hun geld naar de IJslanders overgestapt, louter en alleen voor dat ene procentje meer. Niemand scheen de risico’s te beseffen, alleen in the City werden de wenkbrauwen gefronst. Bij ons was het bekend dat er 10 procent en meer werd betaald als risicopremie op IJslandse banken.”

Laten we het even over de redding van KBC hebben. Na de tweede interventie van de Vlaamse regering, verklaarde KBC-topman André Bergen dat alle rommelkredieten op nul werden gewaardeerd. Toch viel er half mei nog een fors lijk uit de kast: een portefeuille van 14 miljard aan rommelkredieten die bij een Amerikaanse bankverzekeraar herverzekerd werden, die zelf in de problemen was geraakt. Begrijp je de woede van Vlaams minister-president Kris Peeters over het verzwijgen van dit probleem dat bij KBC al in februari bekend was?

“De CDO’s (Collateralized debt obligations, red.) in dat geval zijn mijn specialiteit niet, ik kan daar moeilijk commentaar op geven. Alleen dit: ik was, net als heel wat collega’s, onaangenaam verrast door het slechte nieuws. Ik heb KBC altijd gekend als een erg voorzichtige, haast conservatieve bank. En nog een bemerking: ik heb moeite met de term rommelkredieten. Het is bon ton om daar nu smalend over te doen. Maar je mag niet vergeten dat die rommelkredieten van vandaag gisteren topproducten waren, gestructureerde producten met obligaties van ondernemingen. Ze kregen vaak een triple A-rating. Dat was helaas niet altijd terecht.”

Een conservatieve bank? Wat dan met het artikel over KBC Financial Products dat de voorpagina van The New York Times heeft gehaald? Jullie werden afgeschilderd als een bende cowboys. Tuk op riskante deals met onrealistische marges, niet gehinderd door enige vorm van toezicht…

(gretig) “Oh ja, dat artikel! ‘Loose were their clothes, loose was their attitude.’ Kijk, het klopt dat ik vaak in deze outfit ga werken, in jeans en zonder stropdas. Maar wat zegt zoiets over mijn bekwaamheid? Dat hele artikel was erg tendentieus. Het blijft gissen naar de bron, maar er zijn bij Financial Products een paar honderd mensen ontslagen, onder wie medewerkers van ons kantoor in New York. Wellicht gaat het om een gefrustreerde ex-medewerker die zijn gram wilde halen. In dat artikel stond ook dat we naar 22,5 procent return on equity moesten streven. Ik heb in ieder geval nooit van zo’n richtlijn gehoord. En wat dat gebrek aan intern toezicht betreft: ik kan je verzekeren dat er van hogerhand op onze vingers wordt gekeken. In de talloze vergaderingen met de directie werd er telkens weer op gehamerd: voorzichtig zijn, niet te wild omspringen met risico’s en marges. Overigens, ik zou me in een andere omgeving niet thuis voelen. Ook als trader was ik er al van doordrongen: het geld waarmee ik werk, is niet van mij, maar van KBC”.

Kun je in je radiopraatje trouwens uitweiden over de troubles van KBC?

“Nee, maar daar wordt een mouw aangepast. Als KBC in beeld komt, neemt Paul D’Hoore het van mij over.”

KBC wil zich op zijn corebusiness terugplooien. Wat betekent dat voor Financial Products?

“We stappen uit de markt voor CDO’s en soortgelijke producten. Voortaan concentreren we ons op drie activiteiten. Converteerbare obligaties, een markt waar we bij de top vier van de wereld horen. Voorts blijven we broker in Japanse aandelen en in aandelenderivaten. Dat zijn allemaal activiteiten waar we als bank commissies op verdienen, zonder zelf veel risico te lopen”.

KBC was deze week de ster van de Brusselse beurs, gisteren steeg het aandeel zelfs met 10 procent. Teken dat de klap verteerd is?

“Dat zijn momentopnames, ik zie nog geen reden tot euforie. Twaalf euro is natuurlijk mooi vergeleken met de bodemkoers van 5 euro die we enkele maanden geleden noteerden. Maar wat betekent dat? Twee jaar geleden piekte het aandeel nog boven de 100 euro.”

Heeft de crisis het leven in the City veranderd?

“Ja, al was het maar omdat er bij benadering 60.000 banen zijn gesneuveld. Je merkt het ook in de winkels. Het woord crisis is een marketinginstrument geworden, overal zie je advertenties voor credit crunch deals. Nog een teken aan de wand: ik zie steeds meer restaurants die een volledige lunch voor 10 pond aanbieden. Bij Tesco, de grootste supermarkt van de City, verkopen ze sinds kort zelfs broodjes met confituur voor een halve pond. Vroeger was de goedkoopste snack een broodje tonijn van een pond.”

Good heavens, het einde van de decadente City! Is het nu ook afgelopen met de miljoenenbonussen die bovenop riante salarissen worden uitbetaald?

Paepen: “Bij KBC wel, dit jaar wordt er geen bonus uitbetaald. Dat is slikken als je weet dat een bonus soms de helft tot 100 procent van het salaris bedraagt. Dat die beslissing geen aanleiding tot een leegloop heeft gegeven, zegt veel over de goede werksfeer bij Financial Products. De meeste banken in the City betalen immers nog wel bonussen, maar kleinere dan vroeger. “In de gouden jaren voor de kredietcrisis liep het de spuigaten uit. Bonussen van 10 miljoen pond, dat waren geen fabeltjes. Ik heb daar altijd erg kritisch over gedacht. Zoveel geld is niemand waard. En mocht iemand het wel waard zijn, dat hij dan voor eigen rekening begint. Want ook dat stoort me vreselijk: die zogenaamde supersterren lopen zelf geen enkel risico. Als na een jaar blijkt dat ze onder de verwachtingen presteren of dat ze onverantwoorde risico’s hebben genomen, dan worden ze gewoon ontslagen. In alle stilte, want voor de bank is zo’n mislukking geen reclame. De ravage die ze achterlaten, die moeten de anderen maar opruimen. Eigenlijk zijn die superbonussen de illustratie van een hardnekkige mythe: dat er zoiets bestaat als de perfecte trader met een magic touch. Zo iemand ben ik nog nooit tegengekomen, ik zie in deze business alleen mensen die af en toe fouten maken. Zoals iedereen”.

‘Mensen maken af en toe fouten in deze business, zoals iedereen’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234