Dinsdag 11/08/2020

Het wijnhart vanSpanje

Wanneer we de berichten mogen geloven, is Spanje over enkele jaren 's werelds grootste wijnproducent. Gerekend naar oppervlakte wijngaard is dat al zo. Tekenend voor de expansiedrift is Castilla y León. Deze streek ontplooit zich nu helemaal op Megavino. Topstreken zijn de Ribera del Duero, Rueda en Toro. Gerd Brabant ging ter plaatse, Frank Van der Auwera proefde mee en schetst de nog onbekende streken Bierzo en Cigales.

door gerd brabant & Frank van der auwera

Bij de landing in Valladolid valt onmiddellijk het desolate en uitgestrekte landschap op. Het is een vrij dor gebied met een afwisseling aan wijngaarden, wat bos en gigantische landbouwakkers. Toch is dit een kloppend Spaans wijnhart. Castilla y León is op de kaart van Spanje absoluut geen doetje. Geografisch is het een van de grootste van de zeventien autonome regio's die Spanje telt, gesitueerd op het noordelijke deel van het centrale plateau, omcirkeld door bergen en met de rivier Duero (die de Douro wordt in Portugal) als blauwe lintmeter. Een serieuze lap grond, want in oppervlakte goed voor maar liefst een vijfde van Spanje. De laatste vijf tot tien jaar worden hier steeds meer kwaliteitsdruiven gecultiveerd. Druiven die in toenemend aantal bestemd zijn voor fruitgedreven wijnen en stilaan de trendsetters zijn geworden voor de Spaanse wijneconomie.

De commerciële doorbraak begon er met de Denominación de Origen Rueda (in wit) D.O. is de officieel erkende en beschermde herkomstbenaming in Spanje en Ribera del Duero (in rood). Snel daarop volgde het almaar populairdere Toro (rood), met Bierzo (vooral rood) en Cigales (vaak rosé) nog op een zekere afstand. Zonder twijfel horen de drie bekendste D.O.'s (Ribera del Duero, Rueda en Toro) bij de bekendste van het Iberische schiereiland. Het zijn net die appellaties die we bezochten, met op kop de majestueuze Ribera del Duero met krachtige, rode bewaarwijnen. Ook de witte rueda speelt mee aan de top in bekendheid. Want sinds moderne vinificatietechnieken daar ingang hebben gevonden, lijkt de wereld overspoeld te worden met deze betaalbare, speelse wijnen. Rode Toro brengt jaar na jaar interessantere, krachtige en fruitgedomineerde wijnen. Intussen telt het gebied al vele andere D.O.'s, maar een proeverij toonde aan dat dit niet noodzakelijk gepaard gaat met kwaliteit.

Spreken we vandaag over witte wijnen in Spanje, dan zal ongetwijfeld de naam Rueda vallen. Deze geografische buur van Ribera del Duero, gelegen in de provincie Valladolid in het westen van Castilla y León, is momenteel misschien wel de beste witte appellatie in heel Europa. De witte inheemse verdejo, goed voor zesduizend hectaren aanplant, neemt de helft van het wijngaardareaal in beslag en onder impuls van grote investeringen is een frivole, frisse wijnstijl ontstaan die de consument best kan smaken. Maar deze zeer technische benadering heeft ook nadelen. Quasi elke bodega kweekt eigen gistcellen om zo de frisgroene aroma's sterker naar boven te halen. Gecombineerd met temperatuurgecontroleerde vinificatie in roestvrijstalen vaten geeft dit een hele pure en frisse wijnstijl met aroma's van meibloesem, kruisbessen en citrus en in de mond een slanke structuur en een levendige aciditeit. De beste wijnen combineren dit met meer variërende aroma's en smaken zoals limoen en een exotische onderbouw. De mindere wijnen vertonen een harde, zure en schrale structuur. Experimenten om deze wijnen op nieuw hout te laten rijpen vertonen dezelfde elegantie als een slank topmodel met een ridderharnas: totaal naast de kwestie en een ernstig gebrek aan finesse. Een ander gevaar is dat van de uniformiteit: door deze moderne technieken krijg je het gevoel weinig diversiteit te proeven, alsof de primaire gistaroma's de typische kenmerken van het druivenras volledig overschaduwen. Want op zich is verdejo een eerder neutrale druif, en tot enkele decennia terug was de stijl van de regio eerder oxidatief en vermoeiend, wat vandaag totaal anders is. Mijn kritiek wordt snel weggespoeld met de prijs: want in de budgetvork van 4 tot 7 euro zijn dit prima, zomerse begeleiders. Bij enkele bodega's proefden we absoluut mooie, witte rueda-wijnen. Vooral Gruppo Yllera is me bijgebleven, een bezoek aan de oude kelders is een absolute must. Hun verdejo gaat voor circa vijf euro over de toonbank en dat is op zijn zachtst gezegd een schitterende prijs-kwaliteitverhouding: perzik, licht exotisch en toch grassig met een speels en sappig geheel. Recent zijn er ook rode rueda's op de markt. In welke richting evolueren die? Op kwalitatief vlak zit het met de eerste oogsten rode rueda alvast snor: ze blijken vaak sexy, rijp en vlezig, zonder al te zware eikvuist. Probleem is alleen dat ze door hun relatieve schaarste vaak een stuk duurder uitvallen dan hun witte soortgenoten. En dat het voorlopig nog ontbreekt aan een 'normwijn', een standaard van hoe een rueda tinto eigenlijk hoort te smaken.

De prijs van de Ribera del Duero is precies de reden waarom de nog relatief jonge D.O. Toro zich steeds vaker opwerpt als dé new kid on the block. Dit gebied in het uiterste westen van Castilla y León, in spreidstand tussen de provincies Valladolid en Zamora, kent wel een extremer klimaat dan Ribera del Duero, want het ligt tussen 700 en 1.100 meter. Ook al zien we tegenwoordig uit Toro eveneens exclusieve cuvées komen, toch ligt het prijsniveau hier een stuk lager dan in Ribera. Een extra troef van Toro is dat het de laatste jaren een tsunami van binnen- en buitenlandse investeerders over zich heen zag rollen, die bovendien vaak ook kersverse knowhow injecteerden in de regio: de Franse topoenologen Michel Rolland (met Campo Elíseo) en het broederkoppel Jacques en François Lurton (met hun El Albar). Of de Spanjaarden van Vega Sicilia (met Pintia), San Román (gelieerd met Mauro), de 'Numanthia Termes bodega' (gelieerd met de Sierra Cantabria uit Rioja), Telmo Rodríguez (met Pago La Jara) en Dos Victorias. Tegenwoordig zijn er trouwens al een veertigtal bodega's actief en hun aantal zal vermoedelijk alleen nog aandikken. Eén ervan is de splinternieuwe bodega Monte la Reina. Onze mond viel letterlijk en figuurlijk open toen we hier binnentraden. Kelders ter grootte van een voetbalveld, alle uitgerust met het meest moderne vinificatiespul, klaar om de wijn te vinifiëren van 300 hectaren wijngaard. Tot 2004 werden de druiven verkocht aan andere domeinen, vandaag verwerkt men alles zelf. In het gebouw is ook een feestzaal en restaurant geïntegreerd, met daarnaast een schitterend gerenoveerd kasteel dat dienst doet als gastenverblijf. Wanneer je een blik werpt op het prachtige, desolate en opvallend vruchtbare landschap vraag je je af waar al die feestvierders en restaurantgasten vandaan moeten komen. Over de wijnen kunnen we kort zijn: duidelijk nog op zoek naar identiteit, zelfs de basiswijnen zijn gemaskeerd door overdadig extract- en houtgebruik. Gelukkig zijn er tal van andere domeinen die de regio wel op een kwaliteitstrap zetten. Bij Monte la Reina heb je het gevoel dat de aandacht meer naar de bouw dan naar de wijn is gegaan. Toro is een gebied in volle ontwikkeling. Vele bekende Spaanse oenologen kicken op het wijnmaken in deze regio, en de expansie van de wijngaard is in volle gang. Het is een echt rood wijngebied, met de tinta de toro op kop. De wijnstijl mag je als rijk en vlezig beschrijven, met soms wat te enthousiast houtgebruik. De meeste oenologen hanteren een zeer moderne wijnstijl, die prima in de smaak valt bij de wijnliefhebber. De wijnen zijn overigens gunstig geprijsd, het gros situeert zich in de verkoop tussen 6 en 15 euro. Toro heeft dus absoluut een mooie toekomst voor de boeg, op voorwaarde dat producenten er de prijsstijgingen in de hand houden en ook de van nature hoge alcoholpercentages (14 à 15%) meester blijven.

Het is duidelijk dat wijntoerisme in deze regio nog in de kinderschoenen staat. De charmante stad Valladolid biedt enig soelaas met een wijnbureau (VEN) waar je enkele wijnarrangementen kan boeken, voor de rest kan je best zelf iets organiseren. Valladolid is een uitstekende uitvalsbasis, maar voor de randappellaties zoals Bierzo (in het noordwesten) moet je toch rekenen op flink wat kilometers. 's Avonds bruist Valladolid van het leven, en alleen daarvoor al is het de moeite om eens enkele dagen in de streek te blijven. n

INFO

* Wijntoerisme: www.valladolidenoturismo.com

* Bodegas Resalte: verdeeld door Global Wineries (Antwerpen), Sabor de Aragon (Brugge), Michel Van Tricht (Berchem) en Sacacorchos (Diegem)

* Yllera: verdeeld door Prima Vinum (Leopoldsburg)

* Monte la Reina: verdeeld door Caves de France (Schoonaarde) en Despert (Antwerpen)

Behalve de drie grote bekende appellaties (Ribera del Duero, Rueda en Toro) leeft in dit wijngebied nog een en ander. Frank Van der Auwera schetst twee runners-up, nieuwkomers die nu al een plaats veroveren.

* Waar te situeren?

Dit gebied behoort administratief tot Castilla y León, maar eigenlijk vormt het al de fysieke toegangspoort tot Galicia. Hier vinden we nog veel ongerepte natuur, met als blikvangers de ravijnen van de rivier de Sil en in zuidelijke richting de bergen van de Sierra de la Cabrera. De wijngaarden situeren zich hier meestal op een hoogte tussen 450 en 1.100 meter en deze serieuze hoogteverschillen verklaren meteen ook de aanwezigheid van veel terroirs en microklimaten, dus ook van diverse wijnstijlen die onder deze noemer gebotteld worden.

* Waarom het volgen waard?

Bierzo bezit een grote troef: de originele druivensoort mencia. Naar verluidt een erfenis van de pelgrims die richting Santiago de Compostela strompelden. De appellatie kreeg vooral sinds medio de jaren 1990 een push inzake vinificatietechnieken en kwaliteitszorg, onder andere door pioniers als Alvaro Palacios. Samen met zijn neef Ricardo Pérez Palacios bracht hij oude wingerds op de schiste-rijke hellingen terug in bedrijf, waarvan de eindproducten geen uitstaans hadden met de lichtgewichtwijntjes die in de (te) vruchtbare vallei werden geproduceerd. Op zijn best levert de autochtone menciadruif - die hier twee derde van de aanplant voor haar rekening neemt - een fruitvlezige, geconcentreerde en evenwichtige wijn.

* Wat blijft voorlopig nog de handicap?

Er zijn zoveel stijlverschillen, dat de consument er moeilijk wijs uit raakt. Soms neigt het eindproduct naar pinot noir, soms naar syrah en soms eerder richting cabernet franc.

* Waar te situeren?

Het stadje Cigales ligt tussen Burgos en Valladolid, maar de gelijknamige D.O. telt nog elf andere gemeenten, die samen 2.600 ha wingerd overspannen. De wijngaarden - er zijn 34 bodega's actief - situeren zich hier op een hoogte van 700 tot 800 meter, met de rivier Pisuerga als blauwe draad. Deze ligging is belangrijk, want Cigales kent een landklimaat, wat soms stoofhete zomers en ijskoude winters impliceert. Op de grotere hoogte kunnen de trossen trager en optimaler rijpen, want ze krijgen geregeld verkoeling van de wind.

* Waarom het volgen waard?

Sinds in de jaren 1990 een generatie jonge oenologen aan de slag ging en vooral investeerde in modernere vinifcatieapparatuur, is met name de rosé er met sprongen op vooruitgegaan. Cigales produceert momenteel mee van de lekkerste rosado's in Spanje - gedomineerd door de tinto del país en de garnacha tinta - en dat vaak tegen voortreffelijke prijzen. Wat in een wereldmarkt die steeds massaler voor rosé valt, een dikke troef kan worden. Weinigen weten dat de uitvoer van rode Cigales ook klimt. Deze Cigales Tinto moet voor 85% bestaan uit tinto del país (de lokale naam voor tempranillo), meestal aangevuld met een dosis garnacha of cabernet sauvignon. Ook deze flessen zijn vaak interessant geprijsd, zeker als je het met de buren vergelijkt.

* Wat blijft voorlopig nog de handicap?

Cigales is nog geen begrip bij veel wijnliefhebbers en wordt - geografisch, maar vooral commercieel - weggedrukt door Ribera del Duero in het oosten en Rueda in het zuiden, die over een veel betere reputatie en marketing beschikken. Een marketingmachine die vooral ook het prijsgunstige karakter van Cigales meer zal moeten uitspelen. Want Cigales blijft, hoewel er door de controlerende raad gesleuteld wordt aan de toegelaten druivenrassen (de ruimte voor internationale variëteiten als merlot of sauvignon blanc), toch de meest traditionele D.O. in Castilla y León. De meeste bodega's en druiventelers hebben er nog een familiaal karakter. De hoop is dat, samen met het stijgende succes, ook meer private en overheidsinvesteringen binnenstromen in deze kleine appellatie. Want daar is grote behoefte aan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234