Dinsdag 07/02/2023

Blik op BelgiëOostduinkerke

‘Het water is te warm. In mijn tijd bevroor het zeewater soms, nu zijn de periodes dat het 2 à 3 graden werd voorbij’

Garnalenvisser Stefaan Hancke en trekpaard Dina. Beeld rv
Garnalenvisser Stefaan Hancke en trekpaard Dina.Beeld rv

Afgelopen weekend vond de laatste demonstratie garnaalvissen van 2022 plaats in Oostduinkerke. Wij mochten mee op pad met garnaalvisser Stefaan Hancke en trekpaard Dina.

Geert De Weyer

Terwijl drie kalkoenen een orkest opzetten en een geit onafgebroken zijn kop schuurt aan het gat van een bok, tuigt Stefaan Hancke (62) zijn 12 jaar oude trekpaard Dina op. “Haast u”, klinkt het streng terwijl hij zich in een knalgeel olievest hijst. Hij tikt dwingend op zijn notities: vertrek boerderij om 9.45 uur, laag water om 10.51 uur. “Ik sta achter.”

We mogen mee de kar op naar het strand van Oostduinkerke voor de laatste demonstratie garnaalvissen van 2022. Zo’n driehonderd man troepen er samen om de vissers in actie te zien.

Binnen- en buitenlandse toeristen weten het intussen wel: de traditie is Unesco-erfgoed sinds 2013. “Omdat het enkel nog aan deze kust een gebruik is”, weet Hancke. De reden? “Het is een breed en rustig strand: er zijn geen golfbrekers en je kunt diep de zee in.”

“De show begint”, zegt hij terwijl hij zich klaarmaakt de zee in te rijden. Een uurtje later toont hij zijn publiek in de inhoud van zijn netten: veel kwallen en krabben, een tarbot, enkele naaldvissen en uiteraard hopen grijze Noordzee-garnalen. Zo’n 10 kilo.

De garnaalvisserij gaat vijfhonderd jaar terug, zegt Eddy D’Hulster. Met zijn 80 jaar, waarvan vijftig als garnaalvisser, is hij de éminence grise van de garnaalvissers. Vandaag is hij hun woordvoerder. “De Noordzee was vroeger een vissersparadijs, zegt hij. “Maar rond 1890 ruilden kolenhandelaars, vissers en melkboeren hun job in voor het dan opkomende toerisme omdat daar meer te verdienen viel.”

Rariteit

Garnaalvissen werd een rariteit. “In 1968 waren we nog met z’n drieën. Ik ben toen begonnen.” In de jaren nadien namen vele veertigers en vijftigers de job op zich, maar vandaag zijn ze nog slechts met dertien, waarvan acht actievelingen. En voor niemand is het een hoofdjob, klinkt het. “Stefaan is garagist, Nele verpleegster, de anderen baten een café uit of werken voor de gemeente.”

Dat twee garnaalvissers vrouwen zijn, vindt D’Hulster uniek. “Omdat het vroegere bestuur besliste dat het een mannenjob moest blijven dwongen we een tweejarige opleiding en een examen af. Nu bewijzen Katrien en Nele het tegendeel.”

Niet dat iedereen ervoor staat te trappelen. “Je moet over passie en een paard beschikken en van de zee houden. Je hoofdjob speelt dus geen rol.”

Midden oktober werd Bruno Mertens, zaakvoerder van een renovatiebedrijf, als dertiende erkende visser aangeworven. Hij haalde het nieuws omdat het een zeldzaamheid is, zegt D’Hulster. Tegelijk spreekt hij over een “gunstige evolutie”.

Een andere evolutie is dat allerminst. De bewijzen van de klimaatopwarming zag hij steeds vaker door zijn vingers glijden. “Het water is te warm. In mijn tijd bevroor het zeewater soms, nu zijn de periodes dat het water 2 à 3 graden werd voorbij. En dus zien we niet alleen meer giftige pietermannen en steurgarnalen, vorig jaar troffen we ook zeepaardjes aan. Allemaal tekenen dat het water opwarmt.”

Ook de vangsten worden daardoor kleiner. “Tussen 1980 en 2000 kon je tussen 20 tot 30 kilogram binnenhalen, maar die grote vangsten – ons record is 106 kilo – zijn verdwenen.”

Hij haalt nog een pijnpunt aan: overbevissing. “De grijze garnaal wordt enorm bevist. De Nederlanders plunderen onze kust.”

Acht uur werk

Een uur nadat Stefaan en Dina de zee introkken, karren we terug naar zijn erf. Pas dan begint het echte werk, zegt hij. “Het publiek ziet ons een uur, maar in totaal ben je acht uur bezig.”

Een houtvuur gaat aan. Plastic afval wordt verwijderd, de tarbot verdwijnt in een bak met water. De kittens komen dichterbij en worden niet veel later vergezeld door drie eenden. Duidelijk geconditioneerde beesten. Als Hancke hen kleine visjes toewerpt, worden eend en kat extatisch. Tandjes of gekartelde bekken, op Stefaans erf is het survival of the fittest. De schattigheid van de kittens is naar de filistijnen, eenden zijn monsters.

Blijft over: een flinke kom garnalen. Voor wie de lekkernij bedoeld is? Hij wijst grijnzend naar zijn buik. “Vangen, sorteren, laten drogen op koelnetten, koken, opeten, pinten pakken. Het leven van een garnaalvisser.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234