Donderdag 20/02/2020

'Het was wieden om de kern te bewaren'

Erik De Kuyper en Luc Van Hove gieten Fellini's film 'La Strada' om tot een stuk voor Vlaamse Opera

Dinsdagavond vindt in de Vlaamse Opera in Antwerpen de wereldpremière plaats van La Strada, een opera van Luc Van Hove en Eric de Kuyper. La Strada, dat is toch een film? Van Hove en De Kuyper zetten de klassieker van Fellini naar hun hand voor de Vlaamse Opera. Voor beiden is het een debuut in het operagenre. 'La Strada is een statement over kunst.'

Door Stephan Moens

antwerpen l Luc Van Hove: "Het schrijven was een proces van vrij lange adem, een proces van bewustwording, van verleiding ook. De ontstaanstijd overspant makkelijk vijf jaar. Het echte schrijven - muzikale ideeën genereren, ze concreet uitwerken aan de hand van het libretto, enzovoort - heeft tweeënhalf jaar geduurd. Je probeert daarbij het gebrek aan ervaring te compenseren door extra diep te gaan. Ik had ook een beetje angst, maar die verdween eens ik aan het schrijven was. Dan kon ik terugvallen op mijn metier."

De Kuyper: "Voor mij was het anders omdat ik al zo dikwijls iets voor de eerste keer heb gedaan. Ze vragen mij bijvoorbeeld om mee te werken aan een grote tentoonstelling, terwijl ik daar nooit iets mee te maken had. Anderzijds ben ik al heel lang met opera bezig. Ik ben een echte operaliefhebber en mijn droom is ooit eens opera te regisseren, misschien op mijn tachtigste of zo.

"In zo'n geval is voor mij de context heel belangrijk. Die kan klein en bescheiden zijn maar hij moet goed zijn. In dit geval is het een groot apparaat. Mijn vraag is dan: heb ik iets met de mensen met wie ik moet werken - in dit geval de componist - en met de opdrachtgever? La Strada met Luc Van Hove in de Vlaamse Opera: zal dat gaan? Ik kende Luc niet, maar ik vond La Strada wel een heel goede keuze. Ik heb dan zijn muziek beluisterd en dacht: ja, dit is het soort componist die wel iets met opera heeft. Ik hoorde meteen dat zijn muziek erg dramatisch is en heel veel vertelt, dat hij zin heeft voor sfeer, voor situaties, voor alles wat in een opera belangrijk is."

Van Hove: "Ik beschouw mijzelf nochtans vooral als een abstract, een 'absoluut' componist. Tot nu toe is er zo goed als geen enkele buitenmuzikale referentie in mijn werk. Ik heb dat ook niet nodig. Maar precies daar lag de uitdaging. Er zijn overigens nog voorbeelden in de muziekgeschiedenis. Ik wil mijzelf absoluut niet met Beethoven vergelijken maar ook hij was echt een componist van absolute muziek en heeft met Fidelio een fenomenale opera geschreven."

De Kuyper: "In de samenwerking aan het libretto werd overigens bewezen dat Luc een fantastisch gevoel heeft voor verhaalstructuur, voor personages, een echt dubbeltalent... Dat is niet evident. Ik heb draaiboeken geschreven voor filmmakers die dat helemaal niet hadden."

Is het in zo'n geval gemakkelijker om een bestaand gegeven te nemen en niet - zoals in de hedendaagse opera soms gebeurt - het gegeven in het ontstaansproces te laten groeien?

Van Hove: "Dat was mijn keuze. Het had natuurlijk ook een nieuw verhaal kunnen zijn maar de voorwaarde was wel dat het een verhaalstof was waar ik de waarachtigheid van inzag. Ik had iets met La Strada. La Strada is voor mij een statement over kunst, ook over mijn kunst. Dat was dus veel meer dan een opdracht. Overigens zijn de meeste opera's op bestaande teksten gemaakt. We hebben wel samen erg intensief aan de totstandkoming van het libretto gewerkt: de opeenvolging van de scènes, het dramatische tempo en zo, dat hebben we samen vastgelegd. Dat ging heel ver, tot in de details, en resulteerde in een erg beknopt libretto."

De Kuyper: "Het omvangrijke draaiboek van Fellini heb ik inderdaad enorm gecondenseerd. Er wordt veel gesproken in die film, al heb je die indruk helemaal niet als je hem bekijkt. Dat was dus een kwestie van wieden en schrappen om de kern over te houden, de scènes die ons het meest aanspraken en die de meeste kans maakten om op het operatoneel te functioneren. Toch heb ik de tekst bijna volledig letterlijk overgenomen uit de dialogen van Fellini. Die zijn zo mooi dat we het er meteen over eens waren dat dat moest. Maar omdat er veel geknipt en verplaatst is, moesten er overgangen gemaakt worden. Al die dingen heb ik in de stijl van Fellini geschreven."

Van Hove: "We hebben een hele episode uit de film samengebald tot een verhaal van Gelsomina en daar heb ik een lied van gemaakt met de tekst 'La strada è lunga'. Daarenboven zijn er hele instrumentale episodes; eigenlijk is de hele opera een constante stroom van orkestmuziek. Het orkest is een verteller."

Hoe ging het werk verder eens het libretto klaar was?

Van Hove: "Ik ben niet het type van de samenwerkende componist, componeren doe ik op mijn eentje. Ik moest die tekst hebben, van a tot z af, om te kunnen componeren."

De Kuyper: "Ik denk er net zo over. Als mijn werk klaar is, wil ik niet horen wat er daarna mee gebeurt. Ik kan daar toch niets meer aan toevoegen. Ook niet aan de regie bijvoorbeeld. Ik wil het niet zien voor de generale repetitie."

De film is een icoon van de filmgeschiedenis en beladen met interpretaties. Hoe gaat een componist met die beladenheid om?

Van Hove: "Ik ben niet echt op de hoogte van de interpretatiegeschiedenis van La Strada. Maar met een icoon uit de filmgeschiedenis ga je uiteraard voorzichtig om. Je raakt tenslotte aan een publiek bezit."

De Kuyper: "Neem de band tussen Gelsomina en het water. Zulke dingen ga je niet uit de weg, je respecteert dat. Je kunt niet zeggen: daar doe ik niets mee, want dan kom je aan iets wezenlijks van Fellini. Er zijn een heleboel dingen die je kunt weggooien maar zoiets niet. In dat proces van selectie voelde ik mij een soort diplomaat, een bemiddelaar van Fellini naar Luc en terug."

De muziek van Nino Rota voor de film is zeer bekend en zeer mooi. Doet u daar iets mee?

Van Hove: "Ook die muziek behoorde al tot het culturele erfgoed. Maar daar ben ik heel duidelijk in geweest: ik moet daar iets náást plaatsen. Ik ga niet citeren, ik wil niet vervallen in een spel van lichte postmoderne referenties. Ik wil mijn taal gebruiken."

Première op dinsdag 29 januari in de Vlaamse Opera in Antwerpen; daarna ook in Gent.

www.vlaamseopera.be

Componist Luc Van Hove:

Met zo'n icoon uit de filmgeschiedenis spring je voorzichtig om. Je raakt tenslotte aan publiek bezit

Luc Van Hove is een leerling van Willem Kersters. Hij doceert compositie en analyse aan het Lemmensinstituut in Leuven en aan het Conservatorium in Antwerpen. Als componist gaat hij al jaren zijn eigen weg, waarbij hij "vooral aanknopingspunten vindt in de negentiende en in de eerste helft van de twintigste eeuw" (Mark Delaere). Op enkele vroege liederen en een enkel koorwerk na, is de opera La Strada zijn eerste werk voor de menselijke stem.Eric de Kuyper was lang filmregisseur en filmdocent maar is nu voornamelijk schrijver. Hij maakte een viertal speelfilm Casta Diva (1981), Naughty boys (1982), A strange love affair (1985) en Pink Ulysses (1990). Als auteur debuteerde De Kuyper pas in 1988 met Aan zee. Hij publiceerde voornamelijk autobiografisch prozawerk. Recent verscheen Het teruggevonden kind (SUN). In 2003 bewerkte hij samen met Guy Cassiers Prousts À la recherche du temps perdu voor het theater.'La Strada' (1954) van felliniDe film La Strada (1954) van Federico Fellini betekende de internationale doorbraak voor de Italiaanse regisseur. Het arme meisje Gelsomina wordt door haar moeder verkocht aan de rondreizende artiest Zampanó. Ze volgt hem en staat hem bij tijdens zijn shows, maar wordt steeds beroerder door hem behandeld. Op een dag ontmoet ze 'de Gek', een acrobaat met wie Zampanó nog een eitje te pellen heeft. Hij wijst Gelsomina op haar eigen kwaliteiten en doet haar ontdekken dat Zampanó eigenlijk een meelijwekkend figuur is. Fellini kreeg voor La Strada (met Anthony Quinn en Giuletta Massini) een Oscar voor de beste buitenlandse film.

n Eric de Kuyper en Luc Van Hove, twee einzelgängers die toch goed konden samenwerken aan hun versie van 'La Strada'. Luc Van Hove: 'Ik ben niet het type van de samenwerkende componist, componeren doe ik op mijn eentje. Eric de Kuyper: 'Ik denk er net zo over. Als mijn werk klaar is, wil ik niet horen wat er daarna mee gebeurt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234