Dinsdag 27/10/2020

'Het was en is een verdomd avontuur'

Toen de Brusselse verenigingen Kinotrotter en On Move Productions in 1997 de handen uit de mouwen staken om de gewezen Arenbergbioscoop van de ondergang te redden ging het om een tijdelijk project. Tien jaar later bruist Cinema Nova nog altijd van leven. Door Luc Joris

Cinema Nova is rijper, volwassener, maar de ziel is niet verloochend: een bezielde plek waar undergroundfilms, experimenten, performance en films die geen kans krijgen in het normale circuit aan bod komen.

Vroeger telde de Brusselse binnenstad meer dan veertig bioscopen. Van de nog geen tien die overblijven, heeft het collectief rond Cinema Nova er een gered: de Arenberg, waar je terechtkon voor Lynch' Eraserhead of Jarmusch' Down by Law. Maar de programmatie die er in de plaats kwam, had lak aan dat nette arthouseprofiel. Bizarre cultfilms waarvan Jan 'Nacht van de Wansmaak' Verheyen zelfs zou opkijken, amateurcineasten die hun eigen filmkes meebrengen, obscure collectieven met geluid- en beeldperformances, vergeten campfilms, gewelddadige Japanse horrorsaga's of waanzinnige sf-klassiekers uit de fifties: bij Nova komt het allemaal aan bod.

Het is maar een snelle greep uit het eclatante aanbod waarmee Cinema Nova de voorbije jaren met succes het publiek naar zijn tempel gelokt heeft. Hoe fragmentarisch of willekeurig die programmatie ook lijkt, er zit wel degelijk een lijn en visie achter. Met het vizier scherp op de maatschappelijke realiteit, met relevante, met gusto in elkaar gebokste themaprogramma's over de relatie mens-werk, de globalisering, mediamanipulatie, de Palestijnse cinema, openluchtvertoningen op stadskankerplekken (PleinOPENair), enzovoort.

Nova is een collectief. Daar kunnen Gwenaël Breës en Katie Rossini, samen met Françoise Hoste de initiatiefnemers van het Novaproject, niet genoeg de nadruk opleggen. Een kern van een dertigtal vaste en losse medewerkers runt de programmatie en de werking van de bioscoop.

Vier eigenaars hebben ze al versleten. En ontelbare pijnlijke vergaderingen om een organigram uit te tekenen. Want Nova, met een gesubsidieerd werkingsbudget van 150.000 euro, functioneert nog altijd op basis van vrijwilligerswerk. "Geen vrijwillige keuze", zegt Rossini. "We waren verplicht, anders was er geen Nova. We hadden geen middelen." Dat onbezoldigde collectieve werken blijft nieuwe mensen met frisse ideeën aantrekken. Dat maakt volgens Breës en Rossini het verschil met andere Brusselse vertoningsplaatsen.

"Onze programmatie is vaak opgevat als een festival. Wat opvalt, is ons discours. Bij ons krijg je niet zomaar een waslijst van films. Er is altijd reflectie. We proberen een verhaal te brengen." De Nova slaat ook bruggen met andere Brusselse organisaties of filmfestivals. In het begin werd er met een heel kleine ploeg geprogrammeerd. Ondertussen is de lijst van organisaties waarmee de Nova samengewerkt heeft enorm. Door die externe voorstellen werd de programmatie stukken rijker. Nicholas Roegs provocerende en decadente cultfilm Performance in combinatie met films van gore-meister Herschell G. Lewis, trashy traktaten van de San Francisco-undergroundfilmer Danny Plotnick en een hommage aan de Residents en hun label Ralph Records in de vorm van videoclips: in de Nova kan het.

Nochtans begon het als een cinéma d'urgence-project. De Kredietbank, toen eigenaar van het gebouw, wilde de zaal maximaal twee jaar uitlenen. "Het feit dat het niet om een duidelijk omlijnd project van korte duur ging, heeft een sterke energie losgemaakt en mensen gemobiliseerd", zegt Breës. "Pas na vier jaar zijn we gestructureerd beginnen na te denken." Rossini: "Het was en is een sacrée aventure. Onze naïviteit in het begin heeft ervoor gezorgd dat dit utopische project mogelijk was. En we zijn ons blijven ontwikkelen binnen onze twee polen: die van cinema en die van publieke ruimte die zich inschrijft in een sociaal weefsel, een culturele Brusselse context die in realiteit ook Europees is."

De toekomst van de Nova ziet er stabiel uit. Nu huren ze de zaal van de Vlaamse Gemeenschap, die een overeenkomst met de privé-eigenaar heeft. "Vanaf het moment dat de Nova te geïnstitutionaliseerd wordt, en dat slaat ook op de salarissen, is het beter om ermee te kappen. Dan verliezen we ons karakter", verklaart Breës. Rossini: "Buitenlandse collectieven laten zich door ons inspireren. Ons atypische karakter moeten we behouden. We moeten een ufo blijven in het Brusselse bioscooplandschap."

Vijf hoogtepunten

Voor het volledige feestprogramma (van zeldzame Jodorowskyfilms en Lars Von Triers akelige zienkenhuisserie The Kingdom tot sexploitation-films) kunt u op www.nova-cinema.org terecht. De top vijf van Rossini en Breës ziet er zo uit:

1. De vertoningen tussen 8 en 11 februari met films van Pedro Costa, Sharunas Bartas en Sergei Loznitsa, die telkens zelf aanwezig zijn.

2. Livesoundtrack van freejazzpunkers Zu bij de stille film Häxan (1922) op 12 januari.

3. De documentaires van de Brit Marc Isaacs.

4. Performance van Cellule d'Intervention Metamkine.

5. De films gemaakt door de vrijwilligers van Nova.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234