Donderdag 25/02/2021

'Het was een vrijwelramp'

Twee extra Vlaamse deelnemers, genaamd Tom Waes en Koen Wauters, en een dictee met niet alleen spelfouten, maar ook verhaspelingen: de 24ste editie van het Groot Dictee der Nederlandse Taal was er een voor de geschiedenisboekjes. Ze bracht de stand Vlaanderen-Nederland bovendien op 13-11, met dank aan de Vlaamse winnaar Dirk Bosmans, kersvers vader en groot bewonderaar van Kees van Kooten, de schrijver van het Dictee.

"Weet je wat het grootste nadeel aan Antwerpen is? De Nederlanders! Ze zijn luid en houden niet op met praten. Man, vrouw, jong, oud: maakt niet uit." De Burundees-Belgische taxichauffeur die me naar het Crowne Plaza Hotel - plaats van afspraak voor de Vlaamse deelnemers aan het Groot Dictee - brengt, heeft duidelijk geen hoge pet op van onze noorderburen. "Waarom moet u precies aan het Crowne Plaza Hotel zijn, mevrouw?" "Ik moet de bus op. Naar Nederland." De rest van de rit verloopt in stilte.

De super-de-luxe partybus, compleet met breedbeeldschermen en blauwe lichten, vult zich met prominenten en lezers van De Morgen. Al snel verzamelt VRT-taaladviseur Ruud Hendrickx, traditiegetrouw een van de correctoren van het Dictee, een spellingharem rond zich. Ann De Bie, reporter bij Het journaal, en Karolien Debecker, MNM-presentatrice, vuren één voor één hun vragen af. Wanneer schrijf je een tussen-s? En gin-tonic: hoe schrijf je dat alweer? Hendrickx doet zijn functie alle eer aan en doceert met engelengeduld over de bijzonderheden onzer vaderlandse spelling.

Ondertussen gaat het er bij de lezers van De Morgen relaxter aan toe. Pas na een uur duikt het eerste Groene Boekje op, maar dat geeft gynaecologe Martine Casteels al snel door. Of iedereen er een originele opdracht in wil schrijven? Mijn buurvrouw Nathalie Mariën toont me het sms'je dat haar vader haar net stuurde. 'Veel sukses & wijnig schreifvouten!'

Naar volbloed dicteetijgers is het met een vergrootglas zoeken. "Ik heb de voorronde routineus ingevuld, als was het een kruiswoordraadsel", vertrouwt Xavier Meulders me toe. De student filosofie benadert het dictee, nou ja, filosofisch. "Waarheidswaarde: daarover gaat taal. Spelling is daar ondergeschikt aan. Vandaag is het hooguit de belangrijkste bijzaak."

Dirk Bosmans, communicatiedeskundige voor de game-industrie, beaamt. Zijn vriendin kan elk moment van hun tweede kindje bevallen. Of ruggespraak met of zonder tussen-n gespeld wordt, is vandaag niet zijn eerste bekommernis. Al kijkt hij als een klein kind uit naar de ontmoeting met Kees van Kooten, die dit jaar het Dictee schreef. "Stiekem hoop ik dat hij 'mozes kriebel', de krachtterm die zijn typetje Koos Koets steeds gebruikte, in zijn tekst heeft weten te smokkelen."

Hij neemt de krant en toont me een passage uit het Zeno-interview met de schrijver. "Mensen die vijftien jaar later nog scènes van Koot & Bie kunnen naspelen, dat is fantastisch. Ze hebben er iets aan gehad. Studenten die in het weekend naar huis gingen met de vuile was, bleven op zondagavond met de ouders en de propere was op de schoot nog op de bank naar ons kijken." "Ik was zo'n student", zegt hij met trotse blik.

Terwijl de Nederlandse schrijver Bart Chabot, die elk jaar aan het Dictee deelneemt, de stelling van mijn taxichauffeur alle eer aandoet voor de tv-camera's, maken twee onverwachte Vlaamse prominenten hun opwachting. "Zie mij hier nu staan", zucht Tom Waes, die het Groot Dictee in de maag gesplitst kreeg als een van de duels in het programma Wauters vs. Waes. "Dit is erger dan een fysieke opdracht. Daarnet ontmoetten we de winnaar van het Dictee uit 1998 en hij heeft me aan het twijfelen gebracht. En dan te bedenken dat ze me drie weken geleden nog belden. Of ik niet mee wilde doen aan het Groot Dictee? 'Ik kan niet', zei ik. "Ik heb opnames voor Wauters vs. Waes(lacht)."

Rivaal Koen Wauters staat er zo mogelijk nog beteuterder bij. "Ik ben absoluut geen taalfreak. Ik schrijf wel liedteksten voor Clouseau, maar laten we eerlijk zijn: veel moeilijke woorden moet je daarvoor niet kennen. Ik ben ook geen lezer. Enkel op vakantie lees ik wel eens een boek, maar ik heb nooit vakantie. Mij hebben ze nog nooit gevraagd voor het Groot Dictee. En terecht."

Aan een tafeltje zitten Karolien Debecker en Maud Vanhauwaert gezellig te keuvelen. Van zenuwen geen sprake. "Als het over taal gaat, vind ik creativiteit belangrijker dan spelling", poneert de MNM-presentatrice boud. "Al die regeltjes: ik word er opstandig van."

Woordkunstenares Vanhauwaert verdiepte zich er wel in. "Eens je er energie aan geeft, genereert het ook energie", klinkt het poëtisch - noblesse oblige. "Ik hou wel van het Groot Dictee. Alles hier lijkt chique en plechtstatig, maar in wezen is het een onnozel spelletje. Een beetje zoals sinterklaas. Ook daarbij horen heel wat plichtplegingen, maar in se gaat het ook maar om een man met een aangeplakte baard."

"In zinnen vier tot acht dient u ook de verhaspelingen te onderlijnen. Het gaat zowel om onjuist gebruikte woorden en uitdrukkingen als om grammaticale fouten." De aankondiging van juryvoorzitter Inez Weski slaat in als een bom. Juist spellen én ondertussen op zoek gaan naar stilistische missers? De lat ligt dit jaar dubbel zo hoog. Schrijver Kees van Kooten had aangekondigd het anders te doen en meende het nog ook.

'Een przewalskipaardenmiddel', leest hij de titel van zijn Dictee voor. Wat volgt is een geraffineerd statement tegen kromtaal, maar vooral: een parade aan beklijvende beelden, met de krankjorume - één m! - tekst van Van Kooten als soundtrack. De blik vol ongeloof van volleybalspeelster Valérie Courtois, de 'Waarom heb ik hier 'ja' op gezegd?'-expressie op het gezicht van voetbaltrainer Co Adriaanse, het hoorbare geblaas van zanger Helmut Lotti, het vol ontzag opkijken van Tom Waes naar 'juf' Martine Tanghe.

"Nadat hij de titel had voorgelezen, dacht ik: 'Dit is een grap. Meteen begint hij opnieuw, met het échte Dictee.' Helaas." Het Dictee van Van Kooten sloeg Helmut Lotti met verbijstering, en die is nog steeds van zijn gezicht af te lezen. De zanger kreeg bovendien af te rekenen met een "afwijking" waar hij al jaren onder lijdt. "Ik bibber onder stress. Wanneer ik optreed, moet ik de microfoon soms in mijn linkerhand houden, omdat mijn rechterhand te veel beeft. Het schrijven alleen al was een ware verschrikking." Al haalt de grapjurk in de zanger het al snel van het stresskonijn. "Het was, nou ja, een vrijwel ramp. En de uitslag: dat wordt koffiedik kijken."

En de winnaar is ... Vlaanderen! Met 11-13 is de strijd Nederland-Vlaanderen alweer beslecht in het voordeel van ons landsgedeelte. "Het is vurrukkulluk!", reageert winnaar Dirk Bosmans, met een knipoog naar Remco Campert én Van Kootens tekst, voor de camera's. Net als de winnaar van vorig jaar groeide hij op in Neeroeteren. Een test naar de bijzonderheden in het drinkwater daar dringt zich op. Verguld laat de winnaar zijn Dicteebundeltje signeren door zijn grote voorbeeld. "Ook ik vind dat stijl alles is", vertelt hij. "Elke slordigheid wordt vroeg of laat afgestraft. Spelling is geen detail, maar je moet het ook niet groter maken dan het is. Ik heb me dan ook niet al te fanatiek voorbereid. Eerst dacht ik: ik studeer de regels, vanuit de logica dat als ik die zou doorgronden, ik minder fouten zou maken. De praktijk gaf me ongelijk. Aan woorden die ik spontaan juist zou spellen, begon ik te twijfelen. Nu denk ik dat het misschien toch geholpen heeft."

Kees van Kooten staat er tevreden bij. "Dit had in chaos kunnen ontaarden. Ik ben opgelucht dat de avond toch vlot is verlopen. Aanvankelijk was ik overmoedig. Ik wilde bonuspunten toekennen aan deelnemers die de grammaticale fouten ook wisten te verbeteren. Gelukkig heeft de organisatie mijn enthousiasme wat getemperd. Of zij mijn formule volgend jaar ook zullen toepassen, weet ik niet, maar ik ben blij dat ik als schrijver de vrijheid heb gekregen. Nu kijk ik ernaar uit opnieuw boeken te kunnen lezen zonder die loep naar spelfouten en verhaspelingen in mijn hoofd. Al was het soms ook een genot. Zo trof ik bladerend het prachtige spreekwoord 'Menen ligt dicht bij Kortrijk maar verre van Waregem' ('Iets menen is niet genoeg, je moet er zeker van zijn', ST) aan. Wat een vondst." En daar gaat de schrijver, met zijn nu al legendarische Dictee onder de arm.

Een mailtje op dinsdag met de titel 'Alweer prijs'. "Het leek me wel zo leuk om jullie nog even te laten weten dat mijn vriendin gisterenochtend bevallen is van een knalroze baby'tje. Ze heet Pien (onofficiële erenaam: Kees). Vriendelijke groet, Dirk Bosmans."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234