Woensdag 17/07/2019

'Het was dwang, de schuld van zijn antidepressivum'

Forensisch experten Richard en Selma Eikelenboom bogen zich op vraag van zeven ouderparen over de busramp in Sierre. 'Dit is als een Prozac Killing. Gek, dat je zoiets zo moeilijk uitgelegd krijgt in een land waar een kwart van de bevolking aan de antidepressiva zit.'

Independent Forensic Services (IFS). De naam proeft naar heren in zwarte pakken en net gepoetste schoenen die aanbellen bij de moeder die na de dood van haar zoontje van twaalf stoïcijns door het raam zit te kijken. "Misschien kan IFS wel iets voor u betekenen."

Deze week raakten de resultaten bekend van een 3D-reconstructie van het busongeval in Sierre. De ramp kostte 28 mensen het leven, onder wie 22 kinderen uit Lommel en Heverlee. Het Zwitserse gerecht concludeerde dat chauffeur Geert Michiels (34) na een appelflauwte de controle over het stuur verloor. De reconstructie kwam er op vraag van zeven ouderparen die weigeren zich met die uitleg te verzoenen.

Geen zinloze dood

Skype toont ons een rommelige werkkamer. Selma Eikelenboom (59) kauwt op beschuit met kaas, Richard (47) verdwijnt af en toe uit beeld omdat de hond blaft. IFS is gevestigd in een boerderij in het Veluwse dorp Hulshorst. "We krijgen een boel haatmail uit België", zegt Selma. "Hoe durven we? Geld kloppen uit de zakken van die arme ouders. Dat we ons moesten schamen. Dat die ouders hun kinderen moeten loslaten. Natuurlijk kunnen die ouders niet loslaten. Dat kun je toch ook niet verwachten? Met het verlies van een kind kun je leren leven, je komt er niet overheen. De ouders willen dat de dood van de kinderen op zijn minst niet zinloos is."

De wedersamenstelling werd uitgevoerd door Eugene Liscio, een Canadese expert in 3D-analyses. Hij beplakte het stuur van zijn bus met een lintmeter en herhaalde exact de bewegingen die Michiels op 13 maart 2012 moet hebben gemaakt. Om heel precies door bij het begin van de tweede pechzone in de tunnel naar rechts te sturen, de bus op de verhoogde zijberm te doen rijden en aan 100 kilometer per uur tegen de muur te knallen.

Discussie kan er volgens Selma niet meer zijn: "Niks appelflauwte. De chauffeur, weten we, nam het antidepressivum paroxetine. Dit was een gewilde handeling. Was hij versuft geweest, dan was hij wakker geschoten en gaan bijsturen. Was hij bewusteloos, dan was de bus tegen de wand blijven schuren. Om de bus recht op die muur te doen botsen waren vijf lastige, gecontroleerde stuurbewegingen nodig. Dat heeft meerdere seconden geduurd. De chauffeur had tijd om te reageren. Dit is de verklaring voor de vraag van de ouders, toen ze de plek een eerste keer mochten bezoeken. Waar zijn de remsporen?"

Statistiek

Het moet wat hebben gekost, is een mens geneigd te denken. Zo'n reconstructie, zo'n Canadees.

Selma: "Ik zal u vertellen wat het heeft gekost. Wij zijn met onze hele staf wekenlang alleen hiermee bezig geweest. Iedereen werkte gratis, ook Eugene. We hebben voor zo'n 40.000 euro kosten gemaakt en de ouders is 2.000 euro aangerekend. Hun advocaat vroeg duizenden euro's, nog voor hij ook maar een brief had verstuurd."

"Een kind dat sterft, dat is een drama. Duizend kinderen die sterven, of tweeëntwintig, dat is statistiek. Te groot om te vatten. Dus krijgen die ouders te horen dat ze het moeten laten rusten. God ziet uw kinderen graag. Die onzin. Terwijl ik dan denk: God ziet vooral de farmaceutische industrie graag."

Tien jaar geleden kwamen Selma en Richard Eikelenboom in conflict met het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Richard werkte er als expert contact-DNA en nam deel aan het onderzoek naar de moord op een meisje van tien in Schiedam. De politie had Cees B. tot bekentenissen gebracht, maar volgens Richard klopte het niet. Pas na vier jaar zou blijken dat niet C. de moordenaar was, maar Wik H.

Richard: "Het was een van de eerste grote justitiële dwalingen in Nederland. De politie zei: 'We hebben een bekentenis, waarom moet het labo nog zoeken?' Dat wrong bij mij. Er is een bekentenis, een valse eventueel, en dan houdt het op? Het was bij het NFI verleidelijk om je werk slecht te doen. Mijn kritische houding, zo belangrijk voor een wetenschapper, was slecht voor mijn carrière."

Selma: "Door mijn ervaring als lijkschouwster in Amsterdam zag ik dat de pathologen van het NFI achterliepen op de wetenschap en stelde hun werk ter discussie. Toen ik na een jaar een vaste benoeming zou krijgen, zeiden ze: 'Je bent goed, maar kun je niet wat aardiger doen tegen je baas?' Toen hebben we besloten op onszelf te beginnen. Van bij ons thuis, ja."

Het labo werd ondergebracht in een schuur. Daar deed Richard in 2008 op vraag van de verdediging het sporenzoek in de zaak van Tim Masters (35) over. Die zat al negen jaar in een gevangenis in Colorado voor een moord uit 1987. FSI bewees zijn onschuld. Masters kwam vrij met een schadevergoeding van 4,37 miljoen euro. Vorig jaar bevrijdde IFS ook David Camm, een politieman die dertien jaar onschuldig vastzat na de moord op zijn vrouw en zijn twee kinderen.

Richard: "Wie ons nodig heeft, zoals de ouders van Sierre, vindt ons wel. Wij willen klein blijven en kwaliteit blijven garanderen. Het NFI, dat is een fabriek. Ieder zit er zijn hoekje taakjes uit te voeren. Wij brainstormen de hele tijd, en dat geeft altijd nieuwe en scherpere inzichten."

In 1998 schoot grootvader Don Schell in Wyoming zijn vrouw, zijn dochter en haar baby dood. En zichzelf. Schell zat aan paroxetine. Het was 's werelds eerste Prozac Killing. Het Britse farmaceutische concern GlaxoSmithKline zag zich veroordeeld tot een schadevergoeding van 5 miljoen dollar. Het aantal gevallen is intussen niet meer te tellen. In 2006 meldde de Federal Drugs Administration dat het antidepressivum Paxil het risico op suïcidaal gedrag verhoogt met factor 6,4. Paxil is de Amerikaanse merknaam van paroxetine.

Selma: "In België slikt een kwart van de bevolking antidepressiva. Dan zou je verwachten dat men ophoudt dingen te zeggen als: 'Die chauffeur was zo'n aardige man, die zou dat nooit doen.' Natuurlijk niet. Dit was een toxisch delirium, een drang waar hij niet aan kon weerstaan. De manier waarop hij die bus zo perfect naar rechts deed uitwijken, recht op die muur, is een variant op wat je in getuigenissen over paroxetine vaak hoort: 'Ik zat in mijn auto, zag die boom en moest er tegenaan rijden.' Het gaat in een opwelling. Dat er zestig kinderen in zijn bus zaten, is niet doorgedrongen. Maar dan zegt Evy, zijn weduwe: 'Hij was aan het afbouwen.' (zucht) Net bij mensen die aan het afbouwen zijn, zijn de reacties het minst voorspelbaar."

Richard: "De bijwerkingen zijn bij elk van ons anders, zoals met xtc. Duizend jongeren hebben dat pilletje geslikt, maar voor één is het dodelijk. Zo is het ook met paroxetine. Wij zouden graag onderzoek doen op het genetische profiel van de chauffeur, maar daar ligt de Zwitserse justitie dwars. Moesten we het DNA hebben, zouden we kunnen onderzoeken hoe gevoelig hij was voor de bijwerkingen."

De zeven ouderparen hebben beroep aangetekend tegen het besluit van de Zwitserse justitie om het onderzoek af te sluiten. De verwachting is dat dat weinig zal opleveren.

Selma: "Als Zwitserland het hierbij laat, gaan we zelf verder onderzoek doen, en procederen tegen GlaxoSmithKline. Dit middel moet gewoon worden verboden."

Ze zegt dat ze ook al ging praten met het busbedrijf. Ze wilde de zaakvoerder ervan te overtuigen zich aan te sluiten bij de zeven ouderparen. "Daar voelde hij niks voor. We moesten de zaak maar laten rusten, vond hij. Ik vroeg hem of hij ooit nog een chauffeur laat rijden als hij weet dat die paroxetine slikt."

"Nee, zei hij. Dat niet."

Ook zij slikten paroxetine

1998 - Don Schell doodt in Wyoming zijn vrouw, zijn dochter, haar baby en zichzelf.

1999 - Eric Harris (18) en Dylan Klebold (17) schieten op Columbine High School twaalf medestudenten, een leraar en zichzelf dood. Harris slikte Luvox, een verwant middel.

2001 - Christopher Pittman (12) schiet in South Carolina zijn oma en zijn opa dood.

2004 - Darrell Kinyon vermoordt na een banaal dispuut zijn overste en richt zijn wapen op zichzelf. Zijn familie spant een rechtszaak in tegen GlaxoSmithKline.

2004 - Canadees David Carmichael schiet zijn zoon dood. Hij begrijpt er niks van, de rechtbank acht niet hem maar zijn medicatie verantwoordelijk.

2005 - Huismoeder Julie Rifkin schiet in 2005 in Colorado haar twee zoontjes dood, en daarna zichzelf.

2008 - Elzelien K., ex-stewardess bij KLM, doodt haar dochter en haar man met een bijl. Ze begrijpt niet wat haar bezielde. De rechtbank in Haarlem acht haar verminderd toerekeningsvatbaar.

2009 - Joseph Mazella hangt zich op. Zijn familie bekomt voor een rechtbank in New York een schadevergoeding van 1,11 miljoen euro van de arts die hem tien jaar lang paroxetine voorschreef.

2011 - Alasam S. vermoordt in het Nederlandse Baflo zijn vriendin en een agent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden