Zaterdag 23/10/2021

Het ware relaas van mamma Bertolli

en andere straffe verhalen

Een avontuurlijke en amusante versie van 'Op de koop toe'? Het bestaat zowaar. Bij onze noorderburen trekken vier journalisten elke week ten strijde tegen de reclamewereld en de grootindustrie. Ze zijn alleen geïnteresseerd in het verhaal áchter reclameboodschappen. De reclame van Bertolli bijvoorbeeld. U weet wel: waarin die Italiaanse 'mamma's' ambachtelijke spaghettisaus maken. Journalist Teun van de Keuken draaide het filmpje binnenstebuiten. En wat bleek? Leest u verder.

Door Veerle Helsen

Tuurlijk weten we allemaal dat de mamma's in het befaamde Bertolli-filmpje (u weet wel: die reclamespot waar Italiaanse oma's verse tomatensaus bereiden) ook maar actrices zijn. Reclame, daar kijken we los doorheen. Tenminste, dat denken we. Maar welk product kopen we even later in de supermarkt? Dichten we die Bertolli-spaghettisauzen niet een beetje Italiaanse allure toe? Met de beelden van verse tomaten in het achterhoofd grijpen we resoluut naar het Bertolli-merk. Bij de Keuringsdienst van Waarde weten ze alles over reclametrucs. Dit 'ambachtelijke' programma - écht met de hand bereid (!) - op de Nederlandse educatieve omroep RVU is een buitenbeentje. Het wordt gemaakt door vier journalisten - Maurice Dekkers, Teun van de Keuken, Wouter Klootwijk en Ronald Duong - met een nieuwsgierige neus. En die neus steken ze werkelijk overal in - liefst waar ze absoluut niet gewenst zijn.

Ik heb afgesproken met een van de vier, Teun van de Keuken, in het Hilversumse Mediapark. Als een wervelwind begint Van de Keuken aan zijn verhaal.

"Ah, die oude dametjes in de Bertolli-reclame spreken natuurlijk tot de verbeelding. Het hele filmpje straalt Italiaanse klasse uit: van de verse tomaten die ambachtelijk gesneden worden tot de grote pan waarin de ultieme rode lekkernij gebrouwen wordt. Tuurlijk weet de kijker best wel dat het hier om actrices gaat. Maar je mag de impact van zo'n filmpje niet onderschatten. De achterliggende gedachte - deze saus wordt op ouderwetse Italiaanse wijze bereid - sprak de mensen aan en joeg de verkoop de hoogte in."

Je raakte geïntrigeerd door het al dan niet ambachtelijke gehalte van de Bertolli-sauzen?

"Kijk, ons programma begint steeds met een telefoongesprek. We bellen naar het infonummer op het etiket en vragen de telefoonbediende om extra uitleg. Bij Bertolli vroegen we specifiek of die oude dames ook echt in de fabriek werken. En toen antwoordde die persoon dat er wel degelijk enkele authentieke werkneemsters in beeld kwamen! Nou ja, zo'n antwoord vráágt toch gewoon om een onderzoek?"

Wat ontdekte je in Italië?

"Toen we in de verte de Bertolli-fabriek zagen opdoemen, vielen onze monden open van verbazing: bovenaan prijkte in het groot 'Knorr'! Daar zitten natuurlijk marketingstrategieën achter. Beide behoren tot hetzelfde concern (het Brits-Nederlandse Unilever, VH) en maken dezelfde pastasauzen. Onder een ander label, welteverstaan. Bij ons noorderlingen roept het merk Bertolli Italiaanse klasse op, terwijl die naam in het Zuiden natuurlijk niets zegt. Dus heten de Bertolli-sauzen in Italië gewoon Knorr.

"Daarna hebben we post gevat aan de ingang van de fabriekspoort. Op voorhand hadden we tien foto's uitgeprint van de pastakokkinnen/ actrices, handig om de juiste personen te vinden. Maar de portier herkende helemaal niemand. En nee, we kregen geen rondleiding door de fabriek. Dus was het wachten geblazen tot enkele werknemers hun shift beëindigden. Wat bleek? Alle pastasauzen van Knorr/Bertolli worden gemaakt door welgeteld één werknemer. Die moet eenvoudigweg op een knopje drukken om de volautomatische machines te bedienen... Tot zover het romantische beeld van manuele bereiding."

Het bewuste filmpje wekte in Italië ergernis?

"Toen we de beelden in een plaatselijk café toonden aan oude werknemers van de fabriek, ontploften die bijna van woede. Dat Italië een dergelijk imago kreeg aangemeten in het buitenland, vonden ze een grote schande. Die authentieke potten leken in hun ogen nergens naar. We moesten goed beseffen dat de fabriek al jarenlang met hypermoderne installaties werkt en strenge hygiëneregels hanteert. En kijk eens, zeiden ze, dat filmpje is hier niet gedraaid, want de vrachtwagen heeft een vreemde nummerplaat en onze vrouwen zijn mooier."

Het was dus gissen naar de exacte locatie van de reclamespot?

"Ja, toch wel een slordig foutje, vind ik. De makers van de spot hebben niet eens de moeite genomen om een Italiaanse nummerplaat te zoeken. Na de eerste aflevering kregen we een telefoontje van een kijker die de identiteit kende van een van de pastadames. Het bleek om een bekende Zuid-Spaanse (!) actrice te gaan, María Vega. We zijn die vrouw gaan opzoeken in Spanje, en ze heeft ons het adres van de juiste filmlocatie gegeven. De fabriek in kwestie was niet eens een pastafabriek. Dan krijg je toch bedenkingen bij het concept dat marketeers proberen te verkopen. In het spotje klinkt slechts één zinnetje à la 'eerlijke ingrediënten, eerlijke smaak'. Tja."

Bestaat het echte bella Italia dan niet?

"Toch wel. Ter plekke is Italia zeker bella. Ronde Italiaanse mamma's bereiden er met tomaat, knoflook en rozemarijn de heerlijkste tomatensaus. Terug in eigen land willen we bella Italia op ons bord hercreëren, maar de reclamewereld misbruikt het concept. Ze laten ons ten onrechte geloven dat bepaalde producten op ambachtelijke Italiaanse wijze bereid zijn. In werkelijkheid smaken de Bertolli-sauzen helemaal niet alsof ze door een Italiaanse mamma bereid zijn. Persoonlijk vind ik ze zelfs niet lekker. We horen weleens de kritiek dat kijkers de waarheid wel degelijk kunnen inschatten, maar de omzet van de Bertolli-sauzen is sinds het spotje wel gestegen."

Is de omzet van Bertolli weer gedaald na de uitzending?

"Goh, niet noemenswaardig. Maar dat is ook onze bedoeling niet. We willen vooral mensen aanzetten om kritischer met reclame en voedsel om te gaan. De Keuringsdienst van Waarde trekt wekelijks 600.000 kijkers, en daar zit een schare trouwe fans tussen. Op ons forum merken we dat zij door het programma bewuster consumeren. En daar is het ons allemaal om te doen: de onverschilligheid aanpakken."

Jullie vergeten ook de humoristische noot niet. Na afloop weet de kijker niet of hij nu moet lachen of huilen. Jullie staan dus echt niet met het vingertje te zwaaien?

"Absoluut niet. We zijn geen moraalridders, we willen louter informeren. De kijker mag achteraf zelf beslissen. Kijk, in België gaan consumenten bewuster om met voedsel. In Nederland geldt eigenlijk maar één criterium: zo goedkoop mogelijk. Maar bij goedkope producten schuilt er vaak een serieuze adder onder het gras. Goedkope kip bijvoorbeeld wordt weleens opgespoten met water om het volume te vergroten. Ons programma gaat over eten en gezondheid, dat is toch een belangrijk onderwerp? We willen dat graag op humoristische wijze invullen: vier musketiers trekken ten strijde als het ware."

Sinds kort trek jij ten strijde tegen de cacao-industrie omdat ze nog altijd een beroep doet op kindslaven. Het is je dus niet alleen te doen om de ingrediënten van voedsel, maar ook om de omstandigheden waarin het geproduceerd wordt?

"Tuurlijk. In die chocoladeactie ben ik heel gedreven. Naar aanleiding van de release van Charlie and the Chocolate Factory ben ik de actie Steun Teun gestart. Vooral in Ivoorkust is de situatie nijpend, maar wegens de burgeroorlog die er heerst, was ik verplicht naar buurland Burkina Faso te reizen. Zover reikt mijn idealisme dan ook niet dat ik me voor het goede doel overhoop wil laten schieten. In Burkina Faso heb ik gesproken met jongens die in Ivoorkust op een cacaoplantage hebben gewerkt. Sindsdien probeer ik de industrie slaafvrij te maken, door me te laten veroordelen."

Euh, je laten veroordelen?

"In Nederland is het verboden producten te kopen die door slavernij geproduceerd zijn. Ik bega met andere woorden een criminele daad telkens als ik een reep in mijn mond stop. Ik verwacht niet echt een gevangenisstraf, maar misschien wel een taakstraf. Uiteindelijk is vooral de publiciteit belangrijk. De Nederlandse snoepindustrie was alvast niet opgezet met het initiatief. Ze vonden het zelfs een schande dat ik me hiermee bezighield. Kan je je dat voorstellen? Ze beschouwen de kinderslavernij als een 'incident'. "Ook als het om 100.000 of 200.000 kinderen gaat?", vroeg ik. Tot mijn grote verbazing behoorden die getallen volgens hen nog altijd tot de categorie 'incident'."

Jullie hebben geprobeerd het verhaal bij Oprah Winfrey op antenne te krijgen, maar die opzet is mislukt. Wat is er misgelopen?

"Tja, Oprah Winfrey behoort tot de machtigste mediamensen ter wereld. Werkelijk íedereen wil in haar show optreden. Misschien was ons verhaal niet sensationeel genoeg? Maar we geven niet op, hoor. We blijven proberen."

Dit programma tast ongetwijfeld je kritische geest aan. Kan je nog normaal leven, of ben je een gezondheidsfreak geworden?

"Het programma is dit jaar aan zijn derde jaargang toe. Sindsdien let ik inderdaad meer op de samenstelling en herkomst van eten, maar een freak mag je me nu ook weer niet noemen. Er staat nog altijd regelmatig vlees op mijn menu. Ik ben écht geen veganistische geitenwollensokkendrager." n

INFO www.kvw.tv.

Wanneer op tv? Verse uitzendingen elke dinsdag op Nederland 3 om21u30.

De strafste verhalen op een rijtje

De Keuringsdienst onderzoekt de werking van smaakversterkers zoals het welbekende E621. Die zit vooral in kant-en-klaarproducten en snacks, en zorgt ervoor dat je vooral zin krijgt in méér. Met andere woorden: een natuurlijk verzadigd gevoel blijft achterwege. En plots krijgt de welbekende slogan 'Once you pop, you can't stop' van de Pringles-chips een bittere nasmaak.

Gehaktbal moet zowat het populairste vleesgerecht zijn in Nederland. Maar welke ingrediënten zitten er nu juist in zo'n gehaktbal? De Keuringsdienst gaat op zoek naar de herkomst van de filet américain die Albert Heijn (populaire Nederlandse supermarkt) verkoopt. Ze komen pardoes terecht in een Londens warenhuis waar diepgevroren Afrikaanse koeien worden bewaard. Filet américain? Euh?

Slaapt u ook zo lekker onder een zachte donsdeken? De journalisten van de Keuringsdienst vroegen zich af hoe al die donsveren in die deken belanden. Blijkt dat de veren afkomstig zijn van ganzen die in totaal drie keer levend geplukt worden. De cameramannen filmden ook daadwerkelijk ganzen die bloedend door het beeld strompelen. Slaapwel!

Hoe komt het toch dat speelgoed zo goedkoop over de toonbank gaat? Sylvia bijvoorbeeld, de Bendable Doll van Intertoys kost slechts 5,99 euro. Intertoys weigert informatie te geven over de telefoon. De Keuringsdienst reist dan maar af naar China om een antwoord te vinden op haar vraag. Slechtbetaalde arbeiders moeten de hele dag in een weinig geventileerde hal ongezonde verflucht inademen opdat het poppetje felle kleuren kan dragen. En hoe zit het eigenlijk met de pluchen giraffe van het Wereld Natuur Fonds? 'Euh, die wordt gegarandeerd onder goede omstandigheden gefabriceerd', zeggen ze bij het WNF. 'Waar dan?', wil de Keuringsdienst graag weten. 'Geheime locatie.'

Wat eet een varken eigenlijk? Een belangrijke vraag, aangezien dat voedsel uiteindelijk via varkensvlees op ons bord belandt. Granen en soja, zo blijkt, vormen de hoofdmaaltijd van varkens. Achter de soja zit een triest verhaal, want dit gewas wordt geteeld in Argentinië, waar oerbossen moeten sneuvelen voor de sojaplantages. In beeld verschijnt een reuzentractor met monsterarmen die in één keer talloze bomen met de grond gelijkmaakt. Bovendien wordt de soja ook nog eens besproeid met een allesverdelger, waardoor enkel de soja kan overleven. Het gaat dus om genetisch gemanipuleerd voedsel. Staat dat dan op het etiket? Nee, want de Europese wetgeving verplicht producenten alleen ggo's te vermelden als het product zelf een ggo is, niet als het varken in kwestie vetgemest is met een ggo. Begrijpt u het nog?

De Keuringsdienst koopt elk jaar een eigen huisdier om de weg van dier naar vlees van dichtbij mee te maken. Dit jaar zijn dat twee varkens, die ze Ot & Sien gedoopt hebben. De Keuringsdienst biedt de dieren een dolgelukkig varkensleventje aan: op een erf in een boerendorp. Als eten krijgen ze de restjes van mensen voorgeschoteld: aardappelen, boterhammen, verse sla. Er stelt zich een probleem. Want varkens bestemd voor de slagerij mogen niet eender wat eten. Genetisch gemanipuleerde soja mag wel, maar overschot van mensen niet. Maar de Keuringsdienst trekt zich niets aan van de wet en voert zijn varken - clandestiene - boterhammen.

Teun van de Keuken wil zich laten opsluiten in de gevangenis, voor het goede doel welteverstaan. Hij voelt zich schuldig omdat hij de kinderslavernij op cacaoplantages helpt financieren. Telkens als hij een chocoladereep koopt, doet hij een duit in het zakje van de cacao-industrie. Die spreekt van 'incidentele slavernij': "Het komt écht niet vaak voor. Noem het dan slavernij, maar ze zijn daar dan ook straatarm, weet u..." Op de aankoop van crimineel geproduceerde goederen staat een celstraf van vier jaar, maar ondanks een overvloed aan bewijzen raakt Van de Keuken niet veroordeeld. De campagne Steun Teun moet daar verandering in brengen. Steun van celebrity's is altijd welkom, maar Oprah Winfrey is niet meteen bereid om mee te werken. En de weduwe van Roald Dahl, op promotietoer voor Charlie and the Chocolate Factory, zwijgt gegeneerd als Van de Keuken haar confronteert met zijn verhaal...

Op de verpakking van de Iglo-pizza's stond jarenlang vermeld dat ze gebakken werden in echte houtovens. De Keuringsdienst trekt naar de pizzabakermat, Napels. Ze peilen daar bij echte pizza-experten naar het waarheidsgehalte van de houtovens. De Italianen staan versteld: met afgrijzen onderwerpen ze de bewuste Iglo-pizza aan een onderzoek. Hun conclusie: deze pizza's werden absoluut niet bereid in een houtoven. Net wat de Keuringsdienst dacht. In de praktijk kan een dergelijke grootschalige productie toch onmogelijk gerealiseerd worden? Een echte pizzabakker legt plastisch uit dat houtovens speciale dingen zijn: alleen berkenhout mag dienst doen als ovenmateriaal, en in de bodem moet zout ingebakken zitten. Na de uitzending gaf Iglo de fout toe, en het woord 'houtoven' prijkt niet langer op de verpakking.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234