Donderdag 15/04/2021

Het Vlaamse waspoeder wast niet zo wit

Rolf Falter Beeld PHOTO_NEWS
Rolf FalterBeeld PHOTO_NEWS

Johan Van Overtveldt (DM 13/1) stelt al zijn hoop in een zevende staatshervorming. Een kwestie van geloof, zegt Rolf Falter, historicus, auteur van 'België, een geschiedenis zonder land' en adviseur van minister Turtelboom.

De cijfers van Paul De Grauwe kloppen dan toch. In tegenstelling tot Vlaams minister-president Kris Peeters, zondag, aanvaardde Johan Van Overtveldt, huiseconoom van de N-VA, gisteren in deze krant (DM 13/1) de analyse van de professor over de groeiende Vlaamse autonomie die niet gepaard ging met stijgende Vlaamse groei, integendeel.

Meer zelfs, hij hanteerde ze als argument om het gelijk van N-VA te bewijzen: het is de institutionele poespas van de zes voorbije staatshervormingen die de economische slagkracht hebben ondermijnd, waarbij de meest dynamische regio (Vlaanderen) het meest getroffen wordt. Die hypotheek kun je maar wegwerken als je overgaat tot een glashelder confederalisme, stelde Van Overtveldt.

Dat is een interessante stelling, die tot de kern van het debat doorstoot. De Grauwe zegt dan: als je het zo bekijkt, is de stelling 'wat we zelf doen, doen we beter', als basis voor verdere decentralisatie, een loutere kwestie van geloof. Van Overtveldt haalt als kernbevoegdheden die in het confederale België nog Vlaams moeten worden vooral de loonvorming en het sociaal overleg aan, en de fiscale verantwoordelijkheid. Dat is principieel zeker te verdedigen, maar het is ook uitkijken naar het resultaat. Zullen ABVV en ACV zachtere eitjes blijken op Vlaams niveau dan samen met FGTB en CSC op Belgisch niveau? Gaan ze in Vlaanderen meer aan de index laten peuteren dan wat ze nu al federaal gedoogd hebben? In Vlaanderen wordt tegenwoordig alleszins meer gestaakt dan in Wallonië, zo leren de statistieken.

Weg hoofdstad
Iedereen kan ook volop instemmen met het idee van fiscale verantwoordelijkheid: dat elk bestuursniveau naast zijn uitgaven ook zijn belastingen bepaalt. Maar dat argument zou aan slagkracht winnen, mocht de Vlaamse regering de bestaande bescheiden marge voor een eigen belastingverlaging - gecreëerd door de vermaledijde Guy Verhofstadt - gebruiken. Dirk Van Mechelen begon daarmee, en benutte finaal bijna 40 procent van die marge. Die is inmiddels onder een N-VA-minister fors teruggeschroefd tot 5 procent. Geloven in de zevende staatshervorming als omkering van de zes vorige blijkt zo inderdaad een kwestie van geloof.

Er is natuurlijk ook nog de mogelijkheid van een onafhankelijk Vlaanderen - de achtste en ultieme staatshervorming - dat meteen alle institutionele complexiteiten, die Van Overtveldt als voornaamste hinderpaal ziet, overboord zou gooien. In het boek Een beter België heb ik de oefening zo rationeel mogelijk proberen te doen. Bij een onafhankelijk Vlaanderen wint de nieuwe staat 6 miljard euro uit het stopzetten van de transfers naar Wallonië. Hij verliest echter, in de stemming van de onafhankelijkheid zelf, die altijd gecounterd zal worden door de Franstalige meerderheid in het Brussels Gewest, elk element van voogdij over 100.000 Brusselse Vlamingen en meteen zijn hoofdstad.

Illusies
Bij separatisme speelt ook 'het moment zonder parachute': er is altijd een periode van totale onzekerheid, over de gesprekspartner, de scheiding van inboedel en overheidsschuld, de wederzijdse minderheden, het moment van de nieuwe start. In het besef dat Wallonië door de stopzetting van de transfers in één klap ruim 10 procent overheidsinkomsten derft, is het niet zeker dat men daar soepel zal zijn in de gesprekken. Hoe langer dat moment zonder parachute duurt, hoe groter de schade, waarbij niemand vooraf de duur kan voorspellen. Maakt men zo de balans op, dan is in het streven naar Vlaamse onafhankelijkheid het sop de kool niet waard.

Zowel voor separatisme als voor confederalisme geldt immers dat ze gebaseerd zijn op twee grote illusies. De slogan 'wat we zelf doen, doen we beter' werd in de pioniersjaren van de Vlaamse autonomie in de jaren tachtig en negentig heel even voor een stuk waargemaakt. Sedertdien is echter de lethargie teruggekeerd. De Vlaamse bestuurspraktijk wijkt nauwelijks nog van de Belgische af. Ze is even doordesemd van politisering, rijk aan commissionering, overadvisering en overreglementering, en ook al fors bezig met debudgetteringen. En met onopgeloste dringende problemen als de files, het onderwijs, de veel te snel stijgende woonprijzen, de reglementitis of de vele wachtlijsten is de jongste Vlaamse regering, Peeters-De Wever, de meest nutteloze ooit. Wie voor de vuist drie concrete realisaties kan opnoemen, mag naar De slimste mens.

De andere illusie achter de drang tot het doortrekken van de Vlaamse autonomie, vandaag ongetwijfeld de sterkste, is die van de kans op een centrumrechtse regering. De laatste centrumrechtse regering in België is inderdaad al van 1987 geleden. Maar ook in Vlaanderen is er sedertdien geen geweest, ook al heeft de Vlaamse deelstaat sinds 1995 zijn apart verkozen parlement. Dankzij de keuze van CD&V - en eenmaal, in 1999, ook van VLD - zijn de socialisten de langst zetelende partij in de Vlaamse regering, al 26 jaar ononderbroken. In 2009 was het zelfs Bart De Wever, eerder dan Kris Peeters, die die keuze maakte. Sp.a, Groen en twee derden van CD&V (de ACW-invloed zeg maar) samen halen nu zo'n 35 procent in Vlaanderen, maar tot 2010 was dat vaak tussen 40 en 50 procent. Er is dus hooguit iets meer kans op centrumrechts in Vlaanderen, in wat waarschijnlijk een normale aflossing van centrumrechts en centrumlinks om de twee legislaturen zou kunnen worden.

Het Vlaams waspoeder wast veel minder wit dan verhoopt. Dieperliggend zijn de motoren stilgevallen die decennialang de Vlaamse zelfstandigheidsdrang voortdreven. De taalkwestie, de basis van heel het streven, is voor 99 procent opgelost. De grote sociaaleconomische spanning tussen Vlaanderen en Franstalig België - met een groeiverschil van 4 procent gemiddeld rond 1990, toen Vlaanderen met 3 procent groeide en Wallonië nog altijd kromp - is verdwenen. De Vlaamse economie verzwakt, de Waalse trekt aan - misschien komt zij straks wel als de meest dynamische uit de crisis. De geschiedenis weigert immers steevast zelfs de geloofwaardigste voorspellingen te aanvaarden.

Kijken naar Canada
En dus is het tijd voor iets anders: de normalisering van het staatshervormingsproces. Het wegwerken van de taaldiscriminatie van een meerderheid van de bevolking en de ombouw van een unitaire naar een federale staat, twee unieke processen op wereldschaal, hebben veel emoties, zware politieke crisissen en heel veel tijd- en energieverlies opgeleverd. Finaal naderen we wel het evenwichtspunt. Wat rest is marginaal. Justitie vroeg of laat voor een groot stuk overhevelen, bijvoorbeeld, is in de context van een zo eentalig mogelijk bestuur niet onlogisch, net zoals omgekeerd het buitenlandse beleid weer hiërarchiseren, zoals in Zwitserland, niet onzinnig zou zijn.

Best laat men voortaan, zoals in Canada, Duitsland of Zwitserland, om de tien jaar constitutionalisten en andere wijze professoren samen een evaluatie van de bevoegdheidsverdelingen maken, waarover de nieuwe Senaat dan kan debatteren, en wat de politiek kan oppikken als zij er een meerderheid voor vindt. De eerstvolgende tien jaren is zo'n debat over de noodzakelijke opruiming van de minder fraaie brokken van zes staatshervormingen - denk aan de omvorming naar vier gewesten - zeker wenselijk.

Is dat dan federalisme of confederalisme? Ach, die semantiek levert vooral lekkere debatten op. Die kwestie los je best op zoals de Zwitsers. Noem je land officieel Confoederatio Belgica. En weet dat het in feite opereert als een federaal land.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234