Donderdag 28/01/2021

Het Vlaamse madeleinekoekjesmeert als gek

'Ze is nochtans geen keukenprinses', pruilt echtgenoot Wim gespeeld. Els Scheppers knikt: 'Ze noemden me vroeger 'potteke Elske', omdat ik in plaats van te koken alles in één pot kwakte met als resultaat iets oneetbaars. Dit is het eerste wat lukte.' De speculaaspasta, door Els bedacht en door Lotus geproduceerd, is meer dan een succes. Voor de koekjesfabriek zelf en de werkgelegenheid in Lembeke, maar vooral voor onze smaakpapillen. 'Zot, hé', zegt Els.

Door Marijke Libert / Foto Filip Claus

Het Vlaamse madeleintje is geen overdrijving. Wat het nationale koekjessymbool betreft, kan de Lotusspeculaas gelijk opgaan met het Franse cakeje. Al wordt de bloesemthee waarin Proust zijn koekje drenkte bij ons speculaasje het best door koffie vervangen. Doop het Lotuskoekje in cafeïne en je wordt overspoeld door jeugdsentiment. "Het is zoals met een mandarijntje. Je pelt het en wordt meteen naar sinterklaasavond gekatapulteerd", zegt Els Scheppers. De smaakpapil als rollercoaster naar het verleden, met als resultaat een bijna transcendent genoegen. Nu weten we het niet langer uit de literatuur alleen.

Dopen, proeven en in gedachten vervloeien, Els deed het talloze keren. Ze raakte zelfs zo bezeten door het speculaasje dat ze zich het hoofd brak over de reden waarom de smeerbare variant ontbrak. Een paar decennia later zit haar kroost rond de hoge pastapot verenigd. Het is halfnegen 's avonds. Jonas, Joke en Simon zitten met een half been in bed. De pas geopende pot pasta is halfleeg gelepeld. Stapels boterhammen gingen er weer in. Ze hadden nochtans al gegeten. "Met choco zou ik dat nooit toelaten, maar hier zitten granen in. En de kinderen worden het niet beu, hoewel ze al ruim een half jaar mee aan het proeven, af- en goedkeuren zijn."

Grappig dat we het Lotuskoekje zelden in harde vorm nuttigden, maar vooral in de 'smosversie'.

Els Scheppers: "Voilà. Dat intrigeerde en frustreerde me tegelijk. Het is zoals je maar niet zou begrijpen dat chocolade geen smeerbare variant heeft, in choco dus. Ik vind het aanbod qua broodbeleg al jaren ongelooflijk saai, behoudend en weinig wendbaar. Ik maakte me dus druk aan tafel. De herhaalde vraag was: 'Waarom bestaat er geen pastaversie van speculaas?'. En waarom komt niemand op dat idee? Tot ik op een avond op televisie Bart Peeters de kijker zag aansporen om mee na te denken over producten die het leven aangenamer konden maken. Er zou een programma over gemaakt worden, De bedenkers. Het was midden januari vorig jaar. Die avond nog vertrok een mail naar de VRT. 's Anderendaags ging ik met mijn zus op stap en ik zei haar: 'Trouwens, ik heb Bart Peeters aangeschreven.' 'Oh nee', zei ze. 'De smeerbare speculaas zeker?'"

Van een obstinate gedachte gesproken.

"Ik kon me niet voorstellen dat ik de enige was die dat miste. Velen hadden ook een aha-erlebnis toen ze het idee te horen kregen: 'Klopt, dat bestaat niet. Gek, zeg'."

Had u er zelf mee geëxperimenteerd en een recept bedacht?

"Neen, het bleef bij soppen en op een boterham ordenen. Toen ik uitgenodigd werd voor de voorrondes van De bedenkers dacht ik wel: 'Oei, ik moet dat aan een jury gaan uitleggen. Misschien toch eerst zelf iets brouwen.' Ik gooide een paar koekjes in een kom, sprenkelde er koffie over, plette het goedje met een vork tot ik een gladde substantie kreeg, lepelde dat in een glazen pot en klaar. Na een nachtje opstijven in de koelkast was het à point. (likt haar vingers af) Heerlijk.

"Ik had er niks aan toegevoegd: geen olie, boter of wat dan ook. Ik wilde zoveel mogelijk de originele smaak benaderen. Ik ben dan maanden naar fabrikanten geweest met de pasta die ik in mijn keuken bereidde. Ik maakte variaties met chocolade, graantjes of nootjes erin. 's Nachts stond ik hier te hutselen in mijn japonnetje. Na mijn fulltimejob. Dat was een hectische tijd."

Ondertussen mochten de kinderen zich een indigestie proeven.

Jonas: "Dat was het leukste. De gewone pasta vonden wij het lekkerst."

Els: "Tiens, ik dacht die met chocolade. Daar hebben jullie ongelooflijk van gesmuld. Soit. Jullie waren niet de enige voorproevers. Ik nam de zelfgemaakte pasta mee naar het werk of bij kennissen. Tot het plots serieus werd. Ik geraakte door de voorrondes van De bedenkers en moest ineens echt marktonderzoek doen. Dus alweer 's nachts in mijn japon de keuken in en massa's koekjes soppen.

"Er volgde een conceptonderzoek bij Censydiam. Ik vroeg en kreeg een afspraak bij Lotus. Ook dat lag vast in mijn hoofd. Het moest Lotus zijn. Dat koekje moest er qua smaak in zitten. Het ging bij mij ook over authenticiteit, herinnering, kindergenoegen, over iets waarmee je letterlijk was opgevoed, met het woord 'gevoed' in een specifieke betekenis. Later begreep ik dat het meer moest zijn. Het oude koekje moest via de pasta naar een jong publiek vertaald worden. Het product mocht geen bestoft, onwrikbaar verleden uitdragen."

Het mocht niet oudbakken zijn, om in de terminologie te blijven.

"Inderdaad. Bij Lotus was CEO Mathieu Boone er precies door dat jonger imago zo voor te vinden. Dat kwam ook in het marktonderzoek naar voren. Toen ik voor de pasta een paar merken voorstelde die met de ontbijtsfeer te maken hadden, koos men niet eendrachtig voor Lotus. De winnaar was een bekend merk in ontbijtgranen. Het is de enige suggestie van de consument die ik straal genegeerd heb. Het moest en zou Lotus zijn. Het zit diep, ja. (lacht)"

Wat is er nu nog van u, van de oorspronkelijke bedenker?

"Het idee. Qua smaak leunt het dicht bij mijn brouwsels aan, maar dit is lekkerder. Het grote verschil is dat de pasta gemaakt is zonder koffie. Ook dat kwam uit het marktonderzoek naar voren: ouders geven niet graag koffie aan hun kinderen."

Wat kwam er in de plaats?

Els: "Dat staat op het label aan de zijkant. Er is vooral naar manieren gezocht om het geheel smeuïg te maken."

Jonas: "Ik herinner me nog die avond toen de eerste potjes van de fabriek kwamen. We hebben ze hier allemaal samen zitten uitlepelen. Dat was feest."

Els: "Proefkeukenstalen. Geen sinecure, want er waren moeilijke maanden aan voorafgegaan. Ze konden de pasta niet bij Lotus maken, want ze hadden de machines niet. Ik kreeg van de fabriek grote zakken gemalen speculaas mee en trok zelf naar talloze fabrikanten. Het Boerinneke, van de choco, durfde het aan. Tot ik hun eerste staal kreeg: een onooglijk, vies potje met een vettige substantie vol brokjes erin. Bah. Weer naar af. Toen heb ik even getwijfeld, maar iemand bracht me in contact met Heinz van de ketchup, dat zich ook bezighoudt met lopende zaken. Met emulsies, bedoel ik. Dus ik naar Heinz met mijn rieten tas. Ik had die altijd bij me als een soort fetisj. Daar zaten mijn brouwsels in. Zo heb ik zes maanden rondgetrokken. Uiteindelijk had Heinz een andere visie en zijn we uit elkaar gegaan."

Dan hadden ze misschien toch beter uw koffie gebruikt.

"Nee, dat was geen optie. Koffie betekent waterbasis en dat schimmelt na een tijdje. Zelfs de houdbaarheid heb ik thuis getest. Na een paar dagen was er een smaakdegradatie, en na twee weken in mijn koelkast kwam er van dat groene haar op. En dat terwijl een pot pasta ruim negen maanden moet kunnen overleven naast de pot choco, buiten de koelkast. Er moest iets in om het product te kunnen bewaren, maar geen bewaarstof. Lotus zei immers: 'Als ons merk erop komt, zijn bewaarstoffen uitgesloten. Dat is tegen onze principes.'

"Uiteindelijk redde Lotus de zaak. Vorig jaar in oktober stond ik met mijn rieten tas moedeloos en uitgeput in Lembeke. 'Ik heb geen producent gevonden', zei ik. 'We zullen de smaaktest moeten annuleren.' Bij Lotus waren ze ontdaan. 'Je mag die test niet annuleren. We moeten doorgaan', klonk het. Een paar dagen later kreeg ik een telefoon van de productmanager. Hij zei dat de hele afdeling productontwikkeling zich de komende dagen en weken op niets anders zou concentreren dan de pasta. Er werden machines gehuurd uit Duitsland en de laboratoria gingen koortsachtig op zoek. Uiteindelijk zou een vrouw, ook een Els, Els Van Parijs, het vinden. Twee weken later kwam de koerier langs met het pakje waarin de twee plastic vlootjes zaten, waarover Jonas het net had. Eureka. Het huis stond op daveren. We proefden en waren erg enthousiast. Het kot was te klein."

U geraakte ook in de finale van De bedenkers. Al had een andere mijnheer, uw concurrent, al een patent op de speculaaspasta.

"Ja, vervelend voor die man natuurlijk. Het had hem geld gekost, maar een waterdicht octrooi is blijkbaar moeilijk te garanderen. Uiteindelijk heeft de VRT voor mijn versie gekozen. Dat is even uitgespeeld, ook in het programma, maar achter de schermen ging het er gemoedelijk aan toe. Later zijn er wel zaken verschenen op het forum. Ik werd een bedriegster genoemd. Kritiek is kennelijk je deel als je een succesje uitbouwt. Goede ideeën hebben bovendien veel geestelijke vaders en moeders. Ik kan me niet indenken dat ik de enige ben in de wereld die op dit idee gekomen is."

En dan nu het geheime recept.

"(lacht) Het geheim zit vooral in het feit dat je moet vertrekken van het koekje zelf, niet van de ingrediënten. De koek moest gebakken zijn, en daarna heel fijn gemalen, en met een vetstof smeerbaar gemaakt. Knap hoor.

"De eerste officiële smaaktest was ook raak. Ik had mijn doelgroep opgegeven: gezinnen met kinderen tussen drie en zestien jaar. Als proevers had ik het liefst vrouwen, moeders. Die zijn nog altijd het meest verantwoordelijk voor de aankoop van dergelijke producten. De mevrouw van het smaakbureau zei achteraf dat ze in de vijftien jaar dat ze het bureau runnen nog nooit zoiets hadden meegemaakt. De reactie van de proefsters was bijna hysterisch. Ze vroegen om zo'n potje mee naar huis te nemen of verstopten er een in hun handtas.

"Nadien braken op diverse sites reacties los. Ik heb daar stiekem op zitten googelen. Leden van het smaakpanel zaten op internet commentaar te geven, in de zin van 'wat ik laatst heb meegemaakt' en 'dit had je moeten proeven, hemels'."

Ik las op een forum deze week: 'Het is kermis in mijn mond.'

"Zot hé, bijna niet te geloven. De vrouw van de smaaktest had me op het hart gedrukt om aan Lotus te vragen zeker niets meer te veranderen. Alles zat perfect. Je had die scores moeten zien. Smeuïgheid, mondgevoel, plakt het niet te veel, kleur, geur, is het niet te zoet, alles kreeg de beste score. En dan de vraag: 'Waar zou u het kopen? In de supermarkt of bij de bakker?' Het antwoord was meteen: in de supermarkt. En in welke rayon: bij de koekjes of naast de potten Nutella? Het laatste dus. Daar staat het nu ook, tussen de chocopasta en niet naast de Lotuskoekjes."

U hebt de finale gehaald maar niet gewonnen.

"Het klinkt misschien arrogant, maar toen ik in de finale als vijfde of zo eindigde, stapte ik toch als een winnaar van dat podium. Ik voelde me zo goed omdat ik wist dat mijn droom, het smeerbare koekje, in een potje stak. Zaak gewonnen."

Het product boomt enorm. Lotus breidt zijn productie uit en werft extra mensen aan. Dat is ook een uitloper van het succes.

"Geweldig, niet? Ik was deze week nog bij Lotus. Ze zijn aan het bijbouwen om extra speculaas te kunnen bakken. Ze hebben al laaiend enthousiaste reacties gekregen. Dit succes hadden ze echt niet verwacht."

Bent u nu voorgoed binnen?

"Neen. Ik heb gewoon een eerlijke vergoeding gekregen. Er is een afspraak met Lotus dat we daarover niet communiceren met de buitenwereld. Ik kan alleen zeggen dat alles correct verlopen is."

Is dit nu het eerste wat u uitgevonden hebt?

Els: "Correctie: 'bedacht'. Ik ben geen uitvinder. Wim, heb ik nog al dingen uitgevonden?

Wim: "Niet echt. Geen praktische zaken of zo."

Els: "Ik ben eigenlijk niet superinventief."

Jonas: "Jawel mama, je hebt ooit eens een mooi zwaard voor mij gemaakt in Italië."

Els: "Ja jongen, maar dat is eerder creatief dan inventief. (tot ons) Bij De bedenkers zaten er wel een paar echte uitvinders tussen, met mappen vol berekeningen en grafieken. Ik stak nogal af tegen de rest met mijn rieten tas."

Jonas: "Mama, er vragen nu toch veel mensen advies aan jou."

Els: "Ja, onlangs nog een slager die iets had bedacht. Hij wilde niet zeggen wat precies, alleen dat hij 'een kleine innovatie' op stapel had staan. Hij vroeg me hoe hij het een en ander moest aanpakken. Ook mensen die midden in een bedenkersproces zitten, vragen me om mee te denken. Alsof ik dat kan. Moed geven en zo, dat wel. Maar met raad en daad bijstaan? Nee."

Hoe loopt het in het buitenland met de pasta?

"We proberen eerst ons land te bevoorraden, want de schappen zijn voortdurend leeg, hoor ik. Na de zomer zouden ze op Nederland mikken en waarschijnlijk ook naar de VS trekken. Lotus heeft daar al een belangrijke voet aan de grond. Niet in Azië voorlopig. Alhoewel, misschien kunnen ze daar rijstkoekpasta maken. In de wereldwinkel vond ik ooit kokospasta, maar die was maar zozo. Ja, ik ken al die pasta's. Ik ben echt alles gaan proeven, analyseren en in bepaalde gevallen zelfs ontbinden. Zo heb ik ooit speculaasijs gekocht, om het te spoelen en te ziften."

Jonas: "Ja zeg, dat vond ik wel zonde, hoor. Ik dacht: 'Ocharmen, dat ijs.'"

Wim: "Zo zat zij urenlang vreemde dingen te doen in de keuken. Maar, en dit moet ons ook van het hart: een keukenprinses is Els absoluut niet. Haar moeder noemde haar niet voor niets 'panneke Els'."

Els: "Nee, het was 'potteke Elske'. Ik gooide altijd van alles samen in een pot, maar uiteindelijk trok het op niets. Ik zat te prutsen met eten en iedereen lachte omdat het resultaat zelden lekker was. Die pasta was het eerste wat lukte. Daarna ben ik er enorm hard voor gegaan. Tot en met de verpakking wilde ik het juist hebben. (haalt een doos vol lege bokalen boven) Dan zat ik plots weer in de keuken om allerlei flessen en bokalen uit te wassen. Van choco, olie, mosterd of confituur. Kijk, de nostalgiepot, genre Bonne Maman of deze, eerder een designpot. De eerste wijst op een stoffig imago, de tweede is te trendy. Dat was zeer belangrijk. Die juiste feel krijgen."

De pasta zit nu in een soort mosterdpot.

"Het gaat hem om de doordeweekse pot die iedereen goed vindt. Eenvoudig, je zet hem op tafel, draait hem open en iedereen zit al klaar met een mes om zo snel mogelijk te smeren. Weet je wat ik ook gedacht heb? Dat ik hiermee bakkers een dienst bewezen heb. Kinderen smeren weer boterhammen. De ontbijtgranen met wat melk erover worden misschien een beetje teruggedrongen. De broodzak gaat weer open. Pas op, ik heb niets tegen die granen en zo, maar een boterham smeren, dat heeft iets."

Wat doet u bij Nutricia?

"Ik heb een commerciële functie binnen het segment van babyvoeding. Niet als bedenker of productontwikkelaar. Ik ben licentiaat handelswetenschappen en heb intussen een paar sales- en marketingfuncties bekleed. Ik heb vooral leren luisteren naar consumenten. Ik leer en hoor veel over nieuwe noden, zodat ik mee kan denken over de aan te passen producten. Ook in het leven wil ik aandachtig zijn voor de besognes van anderen.

"Ik wil ook mijn eigen smaak blijven ontwikkelen. Bij wat ik eet of gebruik wil ik iets echt proeven. Iets bewust smaken. Dat heb ik al van toen ik nog jong was. Ik herinner me de eerste keer dat ik een olijf at, vele jaren geleden in Griekenland. Dat overviel me. Ik was er even niet goed van.

"Ik wilde ook na mijn studies iets met fast moving doen, echt met voeding bezig zijn. Bij Unilever deed ik ooit margarines zoals Becel, Effi en Solo. We moesten de boter 's ochtends ook proeven in de fabriek, of het product van de concurrent. Het stimuleerde me om met diversiteit in smaken bezig te zijn. Maar een professionele proever ben ik niet, al kun je dat wel leren. Echte proevers kunnen datgene wat ze proeven tot in de fijnste details benoemen. Ik vind iets zoet, zuur, zout of gewoon lekker. Na de boter ben ik in de biersector terechtgekomen, bij Alken Maes."

Mocht u daar ook proeven 's ochtends?

"Neen, elke middag een pint gaan pakken in de brouwerij, dat was daar de geplogenheid. Dat was mijn plezantste periode."

Ook uw zatste?

"Neen, ik hield het bij één pintje. Van arbeider tot algemeen directeur, iedereen stond daar dan. Gezellig. Bij Alken Maes ben ik nog even met kinderbier bezig geweest. Dat is toch een leuk idee, niet? Bier zonder alcohol natuurlijk. Dan mochten we naar de proefbrouwer om mee te experimenteren en suggesties te geven. En nu, bij Nutricia, denk ik mee na over hoe je producten vormgeeft en verkoopt."

Als er iets is wat de speculaaspasta niet nodig heeft, is het reclame. Er is nog geen spotje over verschenen en toch vliegt het product de deur uit. Dat is voor u als marketingvrouw toch een omgekeerd verhaal.

"Klopt. Ook in Wallonië is de pasta een groot succes en daar heeft men zelfs De bedenkers niet gezien. Waarom behoeft het geen reclame? Heel simpel: wij zaten met zijn allen op dit product te wachten. Dus zodra het product klaar is en de smaak optimaal, vertrekt het vanzelf.

Wat heeft dit hele speculaasgedoe u bijgebracht?

"Het heeft me rijker gemaakt, en dat bedoel ik niet in de financiële zin van het woord. Het maakte me rijker als mens. Soms moet je dingen niet alleen kunnen, maar vooral heel graag willen. Ik stond ook versteld van de kracht die ik blijkbaar bezit om mensen te overtuigen. Het zit deels in mijn karakter om graag dingen aan te prijzen waar ik achtersta. Het hoeft niet over een potje pasta te gaan. Het kan ook over de noodzaak van een project als SOS Kinderdorpen gaan, mijn ander stokpaardje. Ik wil overtuigen. Ik wil iets gezegd, herhaald en doorgedrukt hebben. Iets drijft me daartoe.

"Wat ik ook ontdekt heb, is dat je soms gewoon 'ja' moet zeggen tegen de dingen die je weg kruisen. Niet te veel beredeneren. Ik ben ervan overtuigd dat heel wat mensen dingen impliciet aangereikt krijgen, maar niet willen of durven 'ja' zeggen. Ik heb geproefd, gesmaakt en genoten, letterlijk en figuurlijk. Ik ben blij dat er een behoefte ingevuld is, iets wat nu ook zichzelf verkoopt, gewoon omdat het bestaat."

En dan nog uw familienaam, Scheppers, een soort schepper zijn.

"Dat is mooi meegenomen. Mijn vader was ook een schepper, een zelfstandige in denken en handelen. Als boekhouder dan. Hij is ooit begonnen met alleen één balpen. Ik zie hem nog zitten in zijn bureautje. Hij werkte, volhardde en bouwde uiteindelijk een serieus accountantsbureau uit. Ergens ontwaar ik een soortgelijke drang. Iets voelen, dat uitvoeren, je eigen baas willen zijn en 'ja' zeggen. Zo van: 'Ja, daar gaan we voor'."

Ik was deze week nog bij Lotus. Ze zijn aan het bijbouwen om extra speculaas te kunnen bakken Dit succes hadden ze echt niet verwachtDe reactie van de proefsters was bijna hysterisch. Ze vroegen om een potje mee naar huis te nemen of verstopten er een in hun handtas

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234