Zaterdag 24/10/2020

AnalyseBosbeleid

Het Vlaams bosbeleid gewikt en gewogen: ‘Zonder bescherming van bestaand bos is het zinloos’

Merelbeke.Beeld Francis Vanhee

Vlaanderen mikt op vierduizend hectare extra bos tegen 2024. ‘Een erg positieve trendbreuk’, klinkt het bij de natuurverenigingen aan het begin van de ‘Week van het bos’. Wel is er steviger bescherming voor bestaande bossen nodig. 

1. Wat zijn de plannen?

Tegen 2024 wil minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) vierduizend hectare extra bos in het bosarme Vlaanderen realiseren. Dat is ongeveer twintig keer Monaco. Tegen 2030 moet er in totaal tienduizend hectare extra zijn. In 1997 al werd afgesproken dat die tienduizend extra hectare er moest komen, maar dat is al die tijd niet gelukt.

Demir hoopt er wel in te slagen met de ‘Bosalliantie’: een samenwerking tussen de Vlaamse overheid, natuurverenigingen, lokale besturen, private eigenaars en bedrijven. Van het extra bos nemen de Vlaamse overheid en de lokale besturen de helft voor hun rekening. De andere helft moet komen van natuurverenigingen en private eigenaars.

Bosintendant Roel Vanhaeren, die bij het  Agentschap Natuur en Bos werkte, moet alles in goede banen leiden. Zo moet voldoende grond worden gevonden en moeten de juiste boomsoorten op de juiste plek belanden. Want ondoordacht planten kan bestaande natuur schaden. Ook dient Vanhaeren het overzicht te bewaren. Gewone burgers krijgen overzicht via de site bosteller.be. Die toont sinds oktober vorig jaar hoeveel bos er al is bijgekomen. 

2. Waar moet al dat extra bos komen?

Demir zet in eerste instantie in op gebieden die in de ruimtelijke ordening al zijn bestemd voor natuur, maar waar nog geen bos staat. Volgens haar kabinet is er 26.000 hectare van dat soort niet-beboste maar officieel voor natuur bestemde grond beschikbaar.

Daarnaast komen de ongeveer 7.000 hectare aan gronden in het vizier die nog geen bestemming kregen en die nu in ‘openbare handen’ zijn bij onder andere de Vlaamse overheid, lokale besturen, OCMW’s, provincies of kerkfabrieken.

3. Wie gaat dat betalen?

De minister voorziet tussen 2020 en 2024 in totaal 121 miljoen euro. Recent deed de Vlaamse regering daar 16 miljoen euro bij. Dat geld gaat naar lokale besturen of provincies die te bebossen gronden aankopen en komt bovenop bestaande bebossingssubsidies. De regering zal tot driekwart van de aankoopsom betalen, met een maximum van vijf euro per vierkante meter. De gronden moeten dan binnen de drie jaar bebost worden en het bos moet publiek toegankelijk zijn.

4. Wat zijn de verdiensten van dit plan?

“Alleen al dat het er is”, luidt het bij natuurverenigingen, wetenschappers en groenen. “Dit is ontegensprekelijk een trendbreuk”, zegt bosecoloog Bart Muys (KU Leuven). “Sinds 1997, toen tienduizend hectare extra bos politiek is afgesproken, beten verschillende ministers hun tanden stuk op die belofte. En in de laatste twee decennia wist de Boerenbond het grondbeleid te dicteren. Dat een minister nu wel expliciet haar schouders hieronder zet, is een grote doorbraak.”

Milieuorganisaties applaudisseren vooral omdat iedereen die hierbij betrokken kan worden er ook bij betrokken wordt. “Dat is onontbeerlijk maar vroeger nooit gelukt”, zegt bosecoloog Kris Verheyen (UGent). “Hier heeft Demir de tijdgeest ook mee. Mensen worden steeds gevoeliger voor het thema, wat de lokale besturen oppikken.”

Onlangs was er een eerste ‘boscongres’ waar al die bosuitbreiders de banden aanhaalden. “Zo’n brede coalitie vergroot de slaagkansen enorm”, zegt Frederik Beeckx van Natuurpunt. “En er zijn budgetten waarmee zowel de overheidsadministratie als de natuurverenigingen en particulieren die gronden aankopen dat zullen kunnen betalen”, zegt Erik Grietens van Bond Beter Leefmilieu.

Beeld Francis Vanhee

Ook ligt een ministerieel besluit klaar dat de subsidies voor wie bebost opschroeft. Daardoor zullen bijvoorbeeld ook landbouwers die ermee stoppen wellicht meer geneigd zijn in de plannen mee te stappen, stellen verschillende experts.

De bosintendant en de bosteller krijgen eveneens lof. “Dit is zeer complexe materie”, zegt Grietens. “Eén aanspreekpunt voor iedereen helpt enorm om het bos door de bomen te zien. Met de bosteller komt er transparantie en stelt Demir zich kwetsbaar op. Als ze het niet haalt, zal dat erg zichtbaar zijn.”

Groen-parlementslid Mieke Schauvliege merkt wel op dat de bosteller niet toont hoeveel bomen verdwijnen zonder dat ze worden gecompenseerd. Recent bleek dat dat een aanzienlijk probleem is.

5. Wat zijn de heikele punten?

Drie hinderpalen komen in gesprekken met experts telkens terug: de ambitie is enorm, getrouwtrek over gronden onvermijdelijk en ondertussen wordt bestaand bos te weinig beschermd en gecompenseerd.

“De bosteller staat nu na een jaar op 61 hectare”, zegt Grietens. “Het zou unfair zijn om de minister daar nu al op af te rekenen, maar het toont wel hoe enorm de inspanning zal moeten zijn.”

Iedereen is het erover eens dat het geen sinecure zal zijn om tijdig voldoende grond te vinden. Ook Jeroen Denaeghel, woordvoeder van het Agentschap Natuur en Bos, stelt dat dit wellicht de grootste uitdaging wordt. 

“Zal het wel lukken om dat extra bos ook buiten het huidige natuurgebied te realiseren?”, zegt Beeckx van Natuurpunt. “Onze bezorgdheid is dat het in de plaats zou komen van andere waardevolle habitats zoals heide, natte graslanden en veen, dat trouwens erg veel CO2 opneemt.”

Het lijkt erop dat het ook niet meteen in de plaats mag komen van landbouwgrond. Tot haar ongenoegen zit de landbouwsector niet in de bosalliantie. “Wij hebben meermaals aangedrongen om betrokken te worden, zonder resultaat”, stelt de Boerenbond in een persbericht.

“De Boerenbond heeft het beleid de laatste decennia gesaboteerd, dus ik begrijp dat Demir hen niet betrekt”, zegt Muys. “Voor die eerste vierduizend hectare extra is dat geen probleem. Maar ik betwijfel of die tienduizend extra hectare te realiseren is zonder hen. Want de pachtwet en allerlei vergunningen maken bebossing van landbouwgrond moeilijk of onmogelijk, zelfs als die grond op papier een groene bestemming heeft.”

Spanningen met de landbouwers lijken op termijn dan ook onvermijdelijk. Vakblad Boer en Tuinder meldde eind vorig jaar dat CD&V-parlementslid Peter Van Rompuy alvast belooft dat er voor de bosuitbreiding geen landbouwgrond zal worden aangekocht.

“Dat is frappant”, stelt Muys. “De voorbij twintig, dertig jaar heeft de sector er nooit om gemaald dat jaarlijks zo’n zesduizend hectare landbouwgrond naar industrie en huizenbouw gaat. Waarom zou een schamele tienduizend hectare voor extra bos dan zo’n probleem zijn? Ik vermoed wel dat veel landbouwers die willen stoppen interesse hebben in bebossing nu de subsidies zijn opgetrokken.”

Wat volgens de experts in het plan ontbreekt, is de intentie om bestaand bos beter te beschermen. “Dat is een enorm pijnpunt”, zegt Verheyen. “Want uitbreiding zonder behoud is zinloos. Zeker omdat het vele jaren duurt vooraleer nieuw bos de natuurwaarde heeft van oud bos.”

“Problematisch is hoe dan ook dat er netto geen bos bijkwam sinds het bosdecreet in 1990 (dat behoud, bescherming, beheer en het herstel van de bossen regelt, BDB)”, zo benadrukt Schauvliege. “Er is wel een compensatiemechanisme, maar dat werkt niet naar behoren. Demir gaf zelf al aan dat tussen 2000 en 2017 maar liefst 1.500 hectare gekapt bos niet is gecompenseerd.”

Vooral het feit dat er zo’n 12.500 hectare Vlaams bos staat in ‘harde bestemmingen’, zoals woonzones en industrieterreinen, is problematisch omdat het gekapt kan worden als je een vergunning vraagt. Dat blijkt makkelijk te lukken.

“Een aanzienlijk deel van dat bos is oud en waardevol. Het houdt grote hoeveelheden CO2 vast en heeft een enorm rijke biodiversiteit. Als dat verdwijnt, duurt het eeuwen om dat te herstellen. Maar het is juridisch onvoldoende beschermd”, zegt Verheyen. “De administratie kan vergunningsaanvragen vaak niet weigeren omdat de bossen in die harde bestemmingen liggen. Het moet daarom juridisch beter dichtgespijkerd worden dat je aan die waardevolle bossen nooit kan raken.”

Ontbossen moet moeilijker worden, stellen Muys en Schauvliege. “Als je ziet hoe moeizaam en traag bosuitbreiding gaat en hoe slecht de compensatie loopt, moet ontbossen de uitzondering worden”, zegt Muys. “Ik zie een parallel met het duinendecreet dat de laatste duinen heef gered.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234