Vrijdag 24/05/2019

Het verschil tussen een bakfietsouder en een vreemd gesteente

Yousra Benfquih is doctoraal onderzoekster aan de Universiteit Antwerpen (Recht & Ontwikkeling)

In De Morgen verscheen vorig weekend een interview met Els Cespedes, juf van een instapklas in de Seefhoek. Het kind van presentator Tom De Cock is er de enige blanke. Wanneer Els zich afvraagt waar de bakfietsouders blijven, schiet dat in het verkeerde keelgat. Annemie Peeters is geraakt en praat met hoogleraar taalkunde Jef Verschueren.

Waar bakfietsen vroeger dienstdeden als bestelwagens, worden ze vandaag gebruikt om kinderen in te vervoeren. Door dezelfde structuur van de voorwerpen kon de term eenvoudig worden overgeheveld, verklaart de hoogleraar. Maar de functionaliteit van de term is veranderd, en dat maakt ironie mogelijk. Zo kregen de bakfietsouders een sneer van de Antwerpse burgemeester en gingen ook Nigel Williams en Alex Agnew tekeer tegen deze linkse bobo's die multiculturaliteit slechts vanop de zijlijn zouden toejuichen.

Flagrante stereotypen, klinkt het. Ik knik. Helemaal akkoord. Van zo'n kaliber dat de ouders er misschien nooit meer van afkomen, zegt de presentatrice, waarop ze de vergelijking maakt met de term allochtoon. Ik verslik mij in mijn thee. Helemaal niet akkoord. Anders dan bij de bakfiets vertonen origineel en nieuw voorwerp van de term 'allochtoon' niet dezelfde 'structuur'. Nu we toch wetenschappelijk bezig zijn: de term spruit voort uit de structurele geologie en duidt op gesteente dat na een verschuiving bovenop reeds bestaande, autochtone aardlagen komt te liggen. Kortom, vreemd gesteente.

Afwijking benadrukken

Als de hoogleraar stelt dat elke term zowel neutraal, positief als negatief kan worden gebruikt, vraag ik me af of het vergelijken van mensen met stenen neutraliteit niet a priori uitsluit. Bovendien wordt niet de eigenheid maar de afwijking van het gesteente benadrukt en ligt reductie aldus in de term besloten.

Toch was de invoering van de term in een Nederlands overheidsrapport in 1971 en het gebruik vanaf de jaren 90 integratiebevorderend bedoeld: ongelijke kansen bij minderheden detecteren. In 1988 sloop in een Vlaams decreet een achterstandspositie de definitie echter binnen. De emanciperende functie ging teloor, en de term werd een verklarend instrument dat institutionele dynamieken herleidde tot individuele kwesties inherent aan allochtoon-zijn: hij is niet achtergesteld, maar achterlijk. Hij ondervindt geen discriminatie, hij is lui. Een negativiteit tegen dewelke die aan de bakfietsouder kleeft, verbleekt:

1. Het kind van de bakfietsouder komt niet huilend thuis nadat het op de speelplaats vuil bakfietsouderkind is genoemd.

2. Kinderen van bakfietsouders wordt niet toegeroepen: 'Allemaal terug naar bakfietsland!'

3. Het kind van de bakfietsouder maakt een dt-fout zonder taalachterstand.

4. De bakfietsouder kan onder eigen naam het appartement gaan bezichtigen.

5. Het kind moet aan de klas niet uitleggen waarom IS doet wat IS doet.

6. De bakfietsmama die parttime werkt en zelfgebreide hoofddeksels draagt, is niet onderdrukt.

7. De bakfietspapa die een baard laat groeien, is modebewust.

8. Als zijn zoon op een dag genoeg heeft van al dat fietsen en een blitse wagen koopt, houdt de politie hem niet tegen.

9. De bakfietsouder die mediteert om het leven zin te geven, is vrijgevochten en rationeel.

10. Bakfietsouders zijn als klant koning, en de thesis van hun kind raakt door hun bakfietsachtergrond niet in diskrediet.

Zo maken machtsverhoudingen het builtje van de ene, het litteken van de ander. De heisa rond Els' uitspraak valt om nog een reden te betreuren. We gaan er bijna door vergeten dat ze, hoe ongelukkig geformuleerd ook, wel een heikel punt aanraakt: talrijk onderzoek wijst op de witte vlucht van kansrijke kinderen uit zwarte concentratiescholen. Aan de start van het academiejaar is het nog zo gek niet om daar opnieuw bij stil te staan. Wat onderwijsongelijkheid betreft, blijven we in Europa de slechtste leerling van de klas. Een leerling die van juf Els nog veel kan leren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.