Zaterdag 22/02/2020

'Het verleden keert nooit meer terug'

Het Iers Republikeins Leger (Ira) verraste vriend en vijand door zich te verontschuldigen voor de honderden onschuldige burgerslachtoffers die zijn gewelddadige campagne tijdens drie decennia Noord-Ierse 'Troubles' heeft geëist. Het historische excuus moet de druk wegnemen van het bedreigde vredesproces. 'Deze woorden moeten nu gevolgd worden door actie, wat betekent dat alle geweld moet worden stopgezet.'

Brussel / Belfast

Eigen berichtgeving

Maarten Rabaey

'Zondag, 21 juli, wordt de dertigste verjaardag herdacht van een Ira-operatie in Belfast waarbij negen mensen werden gedood en veel meer gewond. Hoewel het niet onze bedoeling was om non-combatants ('niet-strijders') te doden of te verwonden, is het een realiteit dat dat wel het gevolg was van onze acties. Daarom is het passend dat we bij de herdenking van deze tragische gebeurtenis aandacht schenken aan alle dode en gewonde niet-strijders. We dienen onze oprechte verontschuldigingen en condoléances bij hun families aan."

Met deze onverwachte en nooit geziene excuses verraste het Iers Republikeins Leger (Ira) dinsdagavond vriend en vijand. Enkele dagen voor de herdenking van Bloody Friday zondag klopt de terreurbeweging zich naar eigen zeggen op de borst, "omdat het vredesproces de aanvaarding inhoudt van fouten uit het verleden, en van het verdriet en de pijn die we anderen hebben aangedaan".

Met deze uitspraken zet de Iers-republikeinse beweging een historische stap. Het is de belangrijkste verklaring sinds ze zich schaarde achter het Goede Vrijdag-vredesakkoord van 1998, waarin de politieke partijen het eens raakten over de machtsdeling in een semi-autonoom parlement en executieve. Hoewel het Ira in navolging van het akkoord wel bereid was te ontwapenen, toonde het in tegenstelling tot de protestantse paramilitairen nooit berouw. Gehoopt wordt nu dat het excuus zal leiden tot de verklaring 'dat de oorlog voorbij is'.

Zolang die gevleugelde woorden niet zijn uitgesproken zal de republikeinse beweging op een flinke dosis scepsis botsen bij de unionisten, haar pro-Britse tegenstrevers die gedurende het dertigjarige conflict doelwit waren van de vele bloedige Ira-aanslagen. Wantrouwig na zoveel jaren wederzijdse haat zien zij in het excuus niet meer dan een list om Sinn Féin, de politieke vleugel van het Ira, uit de wind te zetten. Sinn Féin, dat in de executieve zetelt, ligt de afgelopen weken fel onder vuur omdat Ira-leden beschuldigd worden van betrokkenheid bij recent straatgeweld in Belfast en verdacht worden van samenwerking met terreurorganisaties zoals de Farc in Colombia.

Op de unionistische eerste minister David Trimble maakte het excuus dan ook weinig indruk. "Het is significant dat deze verklaring niets, maar dan ook niets zegt over het recente geweld waarin het Ira betrokken was, en niets over hun toekomstig gedrag", zei hij. Trimble zei eerder al dat Sinn Féin moet opstappen uit de executieve mocht blijken dat Ira-leden betrokken zijn bij nieuw straatgeweld. Zonder duidelijkheid dreigt hij zelfs de executieve te kelderen.

Waarnemers vrezen dan ook dat het excuus niet zal volstaan om uit de huidige impasse te geraken. "Het Ira probeert een beter imago te creëren", zei James Dingley, een hoogleraar van de University of Ulster. "Ze proberen de brokken te lijmen, maar dit zal wellicht geen effect hebben op de unionistische publieke opinie."

Maar volgens Dominic Bryan, politoloog van het Institute of Irish Studies van de Queen's University uit Belfast, gaat het om 'meer dan een tactische zet van het Ira'. "Ze bewijzen hoe de republikeinse denkbeelden zijn veranderd. Tien jaar geleden was zo'n verklaring nog ondenkbaar. Wie dit zegt, keert niet naar het verleden terug", zegt hij tegen De Morgen. "Het is een belangrijke stap in de goede richting, al geef ik toe dat voor nabestaanden van slachtoffers geen excuus ooit zal volstaan."

Dat bleek gisteren, toen de meeste nabestaanden onverschillig reageerden. "Niets kan ooit de dood van mijn zoon verzachten", zei Colin Parry, wiens twaalfjarige zoon Tim gedood werd bij een Ira-aanslag in 1993. Harde woorden waren er ook van Norman Tebbitt, de Britse ex-premier die in 1984 gewond werd bij de aanslag op een partijbijeenkomst van de Britse conservatieven in Brighton. "Als ze ernstig zijn en zich echt willen verontschuldigingen", zei hij, "moeten ze al hun wapens en bommen op tafel leggen."

Maar Mina Wardle, de oprichtster van een traumacentrum voor nabestaanden van slachtoffers, zegt dat de verklaring niettemin zal bijdragen tot het verwerkingsproces. "Deze woorden moeten nu gevolgd worden door actie, wat betekent dat alle geweld aan beide zijden moet worden stopgezet", zei ze tegen Reuters. "We hebben al twee generaties vernield. Het is nu aan ons om te verzekeren dat we deze erfenis niet doorgeven aan de volgende generatie. Woorden kunnen de pijn niet verzachten, maar daden kunnen de toekomst veiligstellen."

'Woorden kunnen de pijn niet verzachten, maar daden kunnen de toekomst veiligstellen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234