Vrijdag 27/01/2023

Het verlangen naar een kwetsuur

Vreemd dat een roman over de Groote Oorlog pas na het herdenkingsjaar in vertaling beschikbaar is. Toch klagen we niet, want zo ontsnapt een prachtig kleinood van Jean Echenoz alsnog aan de vergetelheid.

Jean Echenoz (°1947) is de meester van de lichte ironie en werd daar in 1999 al voor gebrevetteerd met de Prix Goncourt voor Je m'en vais. Sindsdien staat de Franse schrijver garant voor speelse en gevoelige romans, vol onverwachte wendingen.

Het verrast enigszins dat ook Echenoz zich met 14 in 2002 op de Eerste Wereldoorlog gooide. Ook in Frankrijk kun je immers de straten plaveien met romans over de grote wereldbrand. Tikje absurd dat Uitgeverij De Geus nu pas met de vertaling van 14 komt, net na het herdenkingsjaar. Maar het zou doodjammer zijn als deze bijzondere roman onopgemerkt blijft.

Echenoz zoekt het kleine in de Groote Oorlog en zoomt in op de belevenissen van vijf 'hommes ordinaires', die noodgedwongen meesjokken in de gruwel. De schrijver beseft dat hij misschien weinig wereldschokkends heeft toe te voegen aan de stapel WOI-boeken: 'Dit alles is al duizend keer beschreven, dus misschien is het niet de moeite om nog langer stil te staan bij die smerige, stinkende opera. Misschien is het ook niet erg nuttig of relevant om de oorlog met een opera te vergelijken, vooral als je niet zo van opera houdt, ook al is die net als hij overweldigend, pompeus, buitensporig, vol langdradige passages, en ook al maakt die net als hij veel lawaai en is hij op den duur nogal saai.'

Vervolgens voert Echenoz ons mee langs vijftien taferelen waarover langzaamaan een melancholieke gloed komt te hangen en waarin het luiden van de stormklok - signaal voor de mobilisatie - drastisch het leven door elkaar husselt. Dat de oorlog 'een kwestie van hooguit veertien dagen' is, blijkt al snel een pijnlijk misverstand.

Centraal staat Anthime, een timide boekhouder in een schoenenfabriek, ergens in de Vendée. Hij is 'van gemiddelde lengte en met een alledaags gezicht waar zelden een glimlach op verscheen en dwars een snor overheen stond zoals bij vrijwel alle mannen van zijn generatie'. Samen met de slagersjongen Padioleau, vilder Bossis en zadelmaker Arcelin belandt hij in de kazerne. En dan is er ook de zelfbewustere, bijna hooghartige Charles, de onderdirecteur van de schoenenfabriek, met wie Anthime in een rivaliteit over de mooie Blanche is gewikkeld, de dochter van de fabriekseigenaar. Vanaf het front krijgt ze zowel van Anthime als Charles brieven toegestuurd. Intussen brengt ze haar eerste kind ter wereld. Van Charles? Mogelijk.

Slechts een van beiden zal de oorlogsesbattementen overleven en haar hand krijgen. De dood houdt lelijk huis. Vrijwel alle vrienden van Anthime komen om of zijn voorgoed gehavend. Tja, welke uitweg moet je nu eenmaal zoeken in een oorlog? 'De enige oplossing is te worden afgekeurd, dus bij gebrek aan beter wachten ze allemaal uiteraard op de goeie kwetsuur, de kwetsuur waar je naar gaat verlangen, de kwetsuur die je (...) een vrije aftocht garandeert.'

Liefdevolle afstand

Echenoz doordringt ons op meesterlijk terloopse wijze van de idiote oorlog. Niet met de voorhamer maar met een fijn scalpel vol ironische melancholie, terwijl hij zijn personages monstert met liefdevolle distantie. Na de ravage raapt iedereen zich weer samen voor het noodzakelijke leven: the show must go on.

Echenoz vangt het in een grandioos slothoofdstuk, waarin het estafettestokje wordt doorgegeven. Met zijn roman 14 voegt hij véél meer dan zomaar een voetnoot toe aan de stapel WOI-literatuur.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234