Zondag 01/08/2021

Het verhaal van de wegwerpmens doet pijn

Toeleiding, activeringsbeleid en trajectbegeleiding. Klinkt redelijk? Tot je zelf als interimmer aan de slag moet

Zowel in wetenschappelijke kringen als daarbuiten ontstaat er een groeiend wantrouwen tegenover cijfers en statistieken. Cijfers zijn te leeg, te droog, en vooral: te manipuleerbaar. Vandaar de nood aan kwalitatief onderzoek waarbij we opnieuw het levende verhaal te horen krijgen van iemand die de realiteit achter die cijfers meemaakt en daarover verslag uitbrengt. Combineer een dergelijk verhaal met de statistieken en je krijgt een beter beeld van de werkelijkheid.

Maak kennis met Tuur Viaene uit Izegem, 25 jaar, vader van een zoon van drie, fan van Het Zesde Metaal en 't Hof van Commerce, voormalig speler van SV Rumbeke. Wanneer 'den oetsten van de Viaenes' in juni 2011 aan de universiteit van Gent een masterdiploma geschiedenis haalt, laat hij de uitreiking aan zich voorbijgaan: hij heeft een vakantiejob.

Het verhaal van de voetballende historicus begint een klein jaar later. Zijn tijdelijk contract bij zijn eerste werkgever Dexia wordt niet verlengd. Het is de start van een lange, dolle rit van interimkantoren naar industrieparken en terug. Een wereld waar je op vrijdag iets voor vieren wordt buitengegooid omdat je 'de kmo-mentaliteit' mist.

Over zijn ervaring in de onderbuik van de arbeidsmarkt tikte Viaene een boek bijeen en wat hij daarin beschrijft doet pijn. De manier waarop een jongvolwassen man, hoogopgeleid en ten volle bereid om te werken, behandeld wordt door zijn werkgevers en door instanties die hem zouden moeten helpen, je wenst het niemand toe. De titel van zijn boek vat het samen: Wegwerpmens. Het verhaal is des te krachtiger omdat hij een 100 procent autochtone, jonge, blanke man is, omdat hij werk zoekt in een van de meest actieve werkzones van Vlaanderen (de as Roeselare-Kortrijk), en omdat hij letterlijk elke job wil aannemen. Mocht hij Mohammed geheten hebben, bruin gekleurd zijn, boven de veertig en in Brussel resideren, dan raakte hij zijn verhaal aan de straatstenen niet kwijt.

Zijn ervaringen geven een totaal andere betekenis aan woorden zoals inactiviteitsdagen, toeleiding, activeringsbeleid, trajectbegeleiding e tutti quanti. Wie nog gelooft in het idee van duizenden jobs die maar niet ingevuld raken, omdat die horden werklozen liever lui dan moe zijn, die leert hier een andere realiteit kennen. Een van nepvacatures, zeker bij de interimkantoren, maar blijkbaar ook op de website van de VDAB. Van echte vacatures die vervolgens tot nepstatuten leiden, onder een minieme arbeidsrechtelijke bescherming. Van bedreigende, opjuttende standaardbrieven gestuurd door officiële instanties. Van vernedering. Wie langer dan een jaar in het werklozencircuit verkeert, verliest alle gevoel voor zelfwaardering.

Outsourcen

Net zoals in 2012 kende de werkloosheid in 2013 een gestage aangroei, ongeveer 10 procent. In november 2013 telde Vlaanderen 225.436 werkzoekenden. Dat betekent dat een organisatie zoals de VDAB ook zou moeten groeien. Maar dat is niet geval, integendeel, haar diensten werden 'geoutsourcet' naar de privésector en haar personeelsbestand daalde met 177 mensen.

In de praktijk verwijst de VDAB de werkzoekende snel door naar een derde partij, de 'tender' (begeleidingsorganisatie, red.) of het consultancybureau, en dat los van de economische realiteit en de initiatieven van de werkzoekende. Op deze 'toeleidingen' wordt zorgvuldig toegezien - wat betekent dat VDAB-personeel dat zelf werkzoekenden wil helpen, op de vingers getikt wordt. Dat is des te schrijnender omdat er nog altijd veel knowhow bij deze mensen zit - maar zij mogen de eigenlijke intensieve begeleiding en bemiddeling naar werk nog nauwelijks doen. De officiële instantie die ooit haar naam waardig was, is nu een doorgeefluik geworden richting privésector, waar allerlei consultancy- en trainingscentra grof geld verdienen aan werklozen.

Deze tenders hebben voornamelijk contact met uitzendbureaus en het werkaanbod bestrijkt dan ook slechts een klein deel van de arbeidsmarkt, met nagenoeg altijd tijdelijke en onderbetaalde functies.

Van een individuele begeleiding is al lang geen sprake meer, ondanks het feit dat daarmee uitgepakt wordt. Universitair geschoold of niet, specifieke professionele ervaring of niet, iedereen komt in dezelfde pot terecht. Rommelige sollicitatietrainingen, piepjonge consulentes die voortdurend van functie wisselen en veel gebakken lucht. De ironie is dat die ervaring bij de mensen van de VDAB zit, die verplicht worden om door te verwijzen. De werkzoekende is voor de tenders een product waarmee zij hun winst kunnen maximaliseren. Ondertussen gaat bijna een vijfde van het VDAB-budget naar deze groep, terwijl de succesgraad lager ligt dan die van de VDAB zelf (DM 25/11).

De officiële instanties, tenders én uitzendbureaus zijn officieus uitgegroeid tot een anonieme orwelliaanse organisatie, drijvend op een als repressief ervaren systeem dat de werkzoekende ontmenselijkt en in de onderbuik van de maatschappij wegdrukt. Volgens een EU-rapport uit 2012 komt een stijging van de werkloosheid met 1 procent overeen met een stijging van 0,8 procent in het aantal zelfdodingen, en met een verdriedubbeling van het aantal depressies en angststoornissen.

Het verhaal van de wegwerpmens geldt ondertussen voor meer en meer 'niet-werkende werkzoekenden'. De zoon van de buurvrouw, de zus van de bakker om de hoek, en de universitair geschoolde neef die niet zo maar aan de bak komt en ook solliciteert voor bachelorfuncties. Mensen zoals u en ik. Werklozen, maar ook jonge mensen die werken en nauwelijks rondkomen met wat ze verdienen.

Er is inderdaad een loonkloof en een loonhandicap, zij het een andere dan die waarover politici en werkgevers het hebben. De inkomensongelijkheid neemt toe, de groep mensen die uitgesloten worden, groeit maandelijks. De geschiedenis leert dat een dergelijke maatschappij haar eigen graf delft. Vaak genoeg op een zeer agressieve manier.

Immorele politici slagen er vooralsnog in die agressie te kanaliseren naar 'de ander' (de vluchteling, de allochtoon, de Waal, de werkloze, de profiteur), maar de Viaenes van deze wereld doorzien die leugen op grond van hun eigen ervaringen. De voorspellingen voor de volgende verkiezingen zijn makkelijk te maken: nog meer blanco stemmen en nog meer polarisering. Implosie of explosie. Geleidelijk of schoksgewijs. Duurzaamheidsevolutie of politiestaatrevolutie. Creatie van zinvol werk of nog meer wegwerpmensjobs. Multinationals of kmo's.

Mosselconsensus

Op zich hoeft polarisering niet verkeerd uit te pakken, ik word misselijk van de jarenlange mosselconsensus tussen politici en multinationals, met hun aanbidding van 'de markt'. Democratie bestaat op grond van conflict, en verandering zal van onderuit komen. Van individuen die nadenken, hun ideeën delen met anderen, en terug een gemeenschap willen maken. Van een gemeenschap van werkgevers en werknemers. Tuur Viaene beschrijft een kwaliteitsvol bedrijf waar op een kwaliteitsvolle manier met mensen en producten omgegaan wordt - en waar hij graag en goed werk levert. Dat is de toekomst die we voor ogen moeten houden.

In de laatste maand van 2013 vielen hoopvolle stemmen te horen. René Gude, Nederlands 'denker des vaderlands' pleitte voor stemmingmakerij: maak stemming in je eigen omgeving, praat met anderen over wat er moet veranderen, doe iets, blijf niet zeuren over het systeem. Geert Noels pleitte voor een duurzaamheidseconomie en tegen het groeifetisjisme: kwaliteit en zinvol werk zijn de nieuwe sleutelwoorden. Stefan Hertmans pleitte in deze krant (DM 28/12) voor een vitaal middenveld als remedie tegen de egocentrische assertiviteit, met in zijn achterhoofd de versregel van Rilke: 'Je moet je leven veranderen.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234