Zondag 25/08/2019

Defensie

‘Het vergiftigt ons dag en nacht’: ook in Mali zijn Belgische militairen bezorgd over burn-pits

Camp Bifrost in Mali. Beeld RV

Ook in Mali zijn Belgische militairen blootgesteld aan rook uit burn-pits, grote afvalverbrandingskuilen in openlucht. Bij legervakbond ACMP hebben zich al 21 militairen gemeld die zich zorgen maken over hun gezondheid.

Sinds april verzamelt de ACMP getuigenissen van militairen met gezondheidsklachten na hun opdracht in Afghanistan. Tussen 2008 en 2012 zijn daar bijna 2.000 Belgen blootgesteld aan rook uit een burn-pit. Twee maanden na de oprichting van het meldpunt lopen er nog elke week nieuwe meldingen binnen. Intussen gaat het om meer dan 100 dossiers.

De ACMP stelt vast dat het probleem zich niet beperkt tot de missie in Afghanistan. Ook over de lopende opdracht in het Afrikaanse Mali zijn er 21 meldingen binnengekomen. Een significant aantal. Net zoals in Afghanistan wordt ook in Mali vuilnis kennelijk zonder omzien verwerkt in burn-pits. Dat zijn grote afvalverbrandingskuilen in de openlucht.

“De meldingen over Mali komen overeen met die over Afghanistan. De militairen kampen met ademhalingsklachten en luchtwegproblemen door de zware luchtvervuiling ter plaatse”, schrijft de ACMP in een tussentijds rapport over het eigen meldpunt. Ook na hun terugkeer blijven sommigen op de sukkel. Ze vrezen voor hun gezondheid.

Bamako

In Mali woedt een burgeroorlog waarbij etnische groepen, smokkelbendes en jihadisten elkaar en het regeringsleger bestrijden. België neemt er sinds 2013 deel aan een Europese trainingsmissie om het regeringsleger beter op te leiden. 

In totaal zijn al ruim 2.000 landgenoten afgereisd naar het woestijnland, doorgaans voor een viertal maanden.

De Belgische militairen in Mali zijn ingekwartierd in Camp Bifrost nabij Bamako. Goed 300 meter buiten Camp Bifrost bevinden zich twee burn-pits. Tot vandaag wordt daar de klok rond afval verbrand. Tonnen huishoudafval, maar ook plastic, chemisch afval en rubber, gaan er in vlammen op. Regelmatig hangen er dikke rookwolken boven het kampement. 

Het afval dat vandaag verbrand wordt, komt van de bevolking van Bamako, de Malinese hoofdstad met 1,8 miljoen inwoners. In de eerste fase van de trainingsmissie werd ook het militair afval opgestookt, maar dat is enkele jaren geleden gestopt.

Camp Bifrost nabij Bamako. Beeld RV

Amateuristisch

De 21 meldingen over Mali komen er ondanks een verbod vanuit de legertop aan de ACMP om militairen gericht te bevragen over gezondheidsklachten na hun opdracht in Camp Bifrost. Dat zou volgens de legerleiding voor te veel onrust zorgen omdat de missie nog loopt. Er verblijven vandaag nog altijd een handvol Belgische militairen in het kamp.

“De legerleiding heeft de problematiek van de burn-pits hoogst amateuristisch aangepakt en de ernst van de kwestie compleet onderschat”, stelt de ACMP. “Wij kunnen ons bovendien niet van de indruk ontdoen dat ze haar fouten en gebrek aan deskundigheid wil verborgen houden en de medische problemen van haar mensen het liefst in de doofpot wil steken.”

De persdienst van het leger ontkent dit, maar wil niet meer commentaar geven over de situatie in Mali. Donderdag staat er een overleg gepland met de vakbonden. “Daar zal het dossier van de burn-pits in de diepte worden toegelicht”, luidt het. Nadien volgt er normaal een communicatie naar de militairen zelf.

Onderzoeken

De legerleiding vindt dat er geen reden tot paniek is over de burn-pits. Volgens haar eigen papierwinkel is er nog geen enkele officiële gezondheidsklacht binnengekomen. Niet over Afghanistan en evenmin over Mali. De ACMP spreekt dit tegen: de vakbond heeft weet van minstens drie militairen die na Afghanistan hun zorgen formeel aankaartten.

Het leger steunt ook op eigen luchtkwaliteitsonderzoeken ter plaatse. Eerder maakte De Morgen echter duidelijk dat het onderzoek in Afghanistan – dat volgens de krijgsmacht geruststellend is – onder de wetenschappelijke lat doorgaat. Dat er besluiten worden gemaakt op basis van slechts negen metingsdagen, vinden universitaire experts problematisch.

De Morgen heeft ook het luchtkwaliteitsonderzoek in Bamako kunnen inkijken, afgenomen tussen 11 en 17 december 2018. Hiermee stelt zich hetzelfde probleem: het onderzoek staat wankel omdat het gebaseerd is op een beperkt aantal metingen. De resultaten vertellen weinig over de chronische toxiciteit of de latere gezondheidseffecten.

Wijdverbreid

Wat alvast duidelijk is: het zijn niet louter enkelingen – ‘simpele soldaten’ – die bezorgd zijn over de burn-pits.

De schriftelijke aanvraag voor het luchtkwaliteitsonderzoek, uit november 2018, toont hoe wijdverbreid de onrust eigenlijk wel is. De bevelvoerders in Bamako schrijven daarin dat hun troepen moeten afrekenen met “een dagelijkse blootstelling aan zeer ernstige luchtvervuiling”, die volgens hen “een bijzonder zware impact op de gezondheid” heeft.

De officieren vrezen dat ze niet helemaal au sérieux genomen worden in het hoofdkwartier in Brussel. “De situatie wordt erger met de dag”, klinkt het. “Bovendien zijn de aangehaalde beschermingsmaatregelen, zoals bescherming met een mondmasker of niet gaan sporten, geen afdoende oplossingen. Er wordt hier iets te licht overgegaan.”  

Het oordeel van de militaire arts die de Belgische troepen begeleidt in Mali zegt wellicht nog het meest. In zijn advies, dat is toegevoegd aan de aanvraag, pleit hij ervoor om de “vuren rond het kamp” zo snel mogelijk te laten doven.

“Het vergiftigt ons dag en nacht”, waarschuwt de arts.

Een burn pit nabij Camp Bifrost. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden