Donderdag 06/10/2022

Het uur van de improvisatie

En wat als het prille compromis wordt afgeschoten nog voor de echte onderhandelingen beginnen?

Filip Rogiers maakt de politieke tussenstand van de week op

Er hangt crisis in de lucht. Dat weet Eric Van Rompuy (CD&V), die daar een neus voor heeft. Jean-Luc Dehaene 'landt' wel, mogelijks nog voor het einde van de week, maar een sierlijke duik wordt het zeker niet. De vuurproef is hoe dan ook voor Yves Leterme (CD&V).

Jean-Luc Dehaene moest negen dagen geleden van nul beginnen. Daar zijn vriend en vijand het intussen over eens: informateur Didier Reynders (MR) heeft een liberale tour de gloire afgewerkt, zonder ook maar het begin van een oplossing voor welk heikel punt dan ook aan te reiken.

Veel overschot was er nochtans al niet nadat de kiezer zich had uitgesproken. De stand van zaken is bekend, maar mag nog eens herhaald worden omdat het zo onuitgegeven is, toch aan de vooravond van een 'grote' staatshervorming: 1) de inhoudelijke stellingen tussen noord en zuid stonden/staan haaks op elkaar (tegenover elk categorisch 'ja' stond/staat een even ondubbelzinnig 'non') en aan weerszijden heeft iedereen zich even diep ingegraven; 2) voorafgaande contacten over de taalgrens om het ijs te breken waren er nauwelijks of niet.

Hoeveel verder staan we vandaag? Drieëndertig dagen na de verkiezingen zijn enkele voor een oranje-blauwe regering noodzakelijke contacten hersteld, maar nog in een zeer pril stadium. Dat er in deze fase nog een nachtelijk bezoekje van de CD&V-top bij cdH-voorzitster Joëlle Milquet aan te pas moest komen, is veelzeggend. Tussen CD&V en cdH is het water al vele jaren diep. Zeker met de partij die de Brusselse Milquet belichaamt, hebben top-CD&V'ers al lang geen uitstaans meer. Yves Leterme en konsoorten hebben de omvorming van de PSC naar het cdH van op een afstand gadegeslagen: de vervanging van het woord 'christendemocratisch' door 'humanistisch' hebben ze niet begrepen.

Na het vertrek van Philippe Maystadt, Charles-Ferdinand Nothomb en Gerard Deprez - later overgestapt naar de MR - en de verbanning van de christendemocraten naar de oppositie, gingen de twee partijen elk hun eigen weg. Het is hier al vaker geschreven: in de jaren tachtig waren de bruggen nog stevig. Eerder dan Poupehan moet daarbij gedacht worden aan de villa van Arthur Gilson (PSC) in Zevenborre. De in 2004 overleden Gilson was voor communautaire onderhandelingen van onschatbare waarde: onder zijn bewind als minister van Binnenlandse Zaken (1961-1965) kreeg de taalgrens haar definitieve vorm. Hij was twintig jaar later nog altijd wat Dehaene vandaag is voor wie in dit land op zoek gaat naar een 'ervaren gids' voor een staatshervorming.

Voor de hele Wetstraat geldt dat de contacten tussen Vlaamse en Waalse gezagsdragers in een België dat tot 1993 sowieso nog méér België was, intenser en ook persoonlijker waren. Al was ook dat geen garantie op minzame onderhandelingen. Zo slingerde Leo Tindemans (CD&V) ooit de PS'er André Cools, na een zoveelste scheldpartij, het volgende naar het hoofd: "Nu versta ik waarom de Duitse generaals bibberden voor Hitlers woede-uitbarstingen!"

De verwijdering tussen CD&V en cdH werd vooral versneld door de paarse staatshervorming van 2000-2001. In de woorden van Jean-Luc Dehaene zelf, weliswaar een half jaar voor hij door de koning werd 'geroepen': "Het Lambermontakkoord! Als er tussen CVP en PSC nog een draadje was, is het toen en daar doorgeknipt. De PSC heeft in ruil voor het kortetermijnbelang, zijnde centen voor het Franstalig onderwijs, steun verleend aan een miskleun van een staatshervorming. Er zal bij CD&V geen haan naar kraaien als we in een regering stappen zonder cdH."

Dehaene had de afgelopen dagen dan ook rondtrekkende bewegingen nodig om nader tot het cdH te komen. Hij zocht het bij toonaangevende opiniemakers in de partij die hij nog kent uit de prepaarse jaren. Deze week zag hij in Straatsburg zijn collega-europarlementslid Raymond Langendries. Ook Jean-Jacques Viseur, de kersverse burgemeester van Charleroi die in 1998 Maystadt opvolgde in de regering Dehaene II, stond wellicht op Dehaenes lijstje van contacten.

Het is overigens niet alleen binnen de christendemocratische familie dat er de afgelopen dagen veel zalf gesmeerd moest worden. De weerbarstigheid van Joëlle Milquet (cdH) heeft volgens velen meer nog dan met de staatshervorming of haar Waalse liason met de PS te maken met een viscerale en wederzijdse afkeer van Didier Reynders.

Waar staat de Wetstraat inhoudelijk? FDF en N-VA bevinden zich nog altijd in andere sterrenstelsels. Olivier Maingain (FDF) komt zelfs niet eens luisteren naar scenario's voor Brussel-Halle-Vilvoorde als het Vlaamse zegel op een uitbreiding van Brussel niet gelicht wordt. Rechtgeaarde N-VA'ers daarentegen moeten de spiegel mijden als er niet méér op tafel komt dan het paarse bijna-akkoord van 2005 dat wel voorzag in een inschrijvingsrecht voor de Franstaligen in de rand, maar niet in een splitsing.

Toch verwachten geprivilegieerde gesprekspartners van Dehaene dat de oud-premier vooralsnog met een begin van akkoord op de proppen zal komen dat voor de Vlaamse partijen de noemer 'minimum minimorum' verdient. "Hij heeft met het cdH vooral gezocht naar materies waarin stappen vooruit kunnen worden gezet zonder tweederde meerderheid", zegt een bron. "Twee elementen worden daarbij beoogd. Eén, een scenario voor B-H-V. Twee, een aantal stappen zetten in de richting van meer homogene bevoegdheidspakketten. Dat laatste zal naar alle waarschijnlijkheid in de sfeer van het werkgelegenheidsbeleid gezocht worden."

Een 'zwaarder' communautair pakket, met beslissingen die een tweederde meerderheid vereisen, lijkt onwaarschijnlijk. Het streven van CD&V is nog altijd om in het regeerakkoord de krachtlijnen van zo'n hervorming in te schrijven, alsook de wil van de nieuwe regering om zo'n meerderheid te zoeken. Louter door de procedures zal de uitvoering van zo'n akkoord zich ten vroegste in 2009 laten voelen. Zo'n akkoord 'op het ritme van Sint-Michiels' is hetgeen waarmee CD&V al vanaf de eerste dag bij Reynders aanklopte.

Drieëndertig dagen na de verkiezingen is dat alles nog altijd politieke sciencefiction. De officieuze onderhandelaars zijn, ondanks werknota's en kattebelletjes, nog altijd aangewezen op improvisatie. In de entourage van Leterme valt te horen dat Dehaene zijn opdracht zo goed als volbracht is: "Hij was gevraagd om obstakels op te ruimen, en dat is gebeurd." Leterme wil/moet in de ring stappen, zoveel is duidelijk. Maar Dehaene zit naar verluidt zelf met ernstige vragen. "Hoe ver kan hij gaan? En wat als het prille compromis wordt afgeschoten nog voor de echte onderhandelingen beginnen?"

Simpel. Dan krijgt Eric Van Rompuy gelijk en wordt het crisis. Begon Dehaene van nul, Leterme begint in het beste geval met een kwartje. Het uur van de improvisatie in de Wetstraat is nog lang niet voorbij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234