Dinsdag 18/02/2020

Het trotse Barça is in ademnood

De sfeer bij voetbalclub FC Barcelona is goed verziekt. De Nederlandse trainer Louis van Gaal was de eerste die afgelopen week, gemangeld door de interne machtsstrijd, niets anders kon dan te vertrekken. Een torenhoge schuldenlast, een log conservatisme en onvermijdelijk de schaduw van Johan Cruijff hangen over de club, die amper weet waar ze nog voor staat. 'Van het oude Barcelona is niets meer over. We moeten weer helemaal bij nul beginnen', zucht Marc Overmars.

Barcelona

Van onze correspondent

Rop Zoutberg

Crisis is een understatement voor de situatie waar Barcelona in verzeild is geraakt. Afgelopen weekend verloor het trotse Barça voor de derde keer op rij. Kansloos zelfs. Met klinkende 3-0-cijfers tegen Atletico Madrid. Barcelona zakt daarmee naar de vijftiende plek in de rangschikking, een troosteloos diepterecord in de naoorlogse geschiedenis van de Catalanen.

Twee van die Catalanen, de een zestig, de ander zowat zeventig, staan bij de uitgang van de parkeergarage van Camp Nou naar de wegrijdende spelers te kijken. Hun clubkaart in de hand geklemd, als was het een excuus dat ze het recht hebben hier te staan. Het gesprek gaat over Louis van Gaal, na amper acht maanden alweer bij Barcelona vertrokken. Ach. De socios halen er de schouders over op.

Slechte resultaten in de Liga, een lege clubkas, en geen trainer die het langer dan een half seizoen volhoudt. Tot aan de politiek die zich ermee bemoeit. Het is allemaal haat en nijd, met als gevolg dat Barcelona wegzakt in een moeras dat ergens in de Segunda Division lijkt te eindigen. "Wie wil het zand van de Sahara? Niemand. Hier gebeurt het omgekeerde. Barcelona is een club die voor iedereen aantrekkelijk is. Allemaal eisen ze hun deel op van een vereniging die de mooiste geschiedenis van alle voetbalclubs op aarde heeft", verklaart de oudste.

"De Catalanen zijn van zichzelf vrij individualistisch. Snel jaloers ook. Iedereen die (voorzitter) Joan Gaspart omringt, wil bij hem in de buurt staan. Iedereen wil op de foto komen." De andere socio valt bij: "Het grootste wat een mens kan toekomen is voorzitter van Barcelona te worden. Die is veel en veel groter dan de eer de president van de Generalitat (het deelstaatbestuur) te zijn. Jordi Puyol (de deelstaatpresident) kwam er destijds aan te pas om tegen Gasparts voorganger Nuñez te zeggen: 'Hoor eens, ik ben veel belangrijker dan jij'." De socio knijpt de ogen klein. "Maar in werkelijkheid is Puyol het allerliefst voorzitter van deze club..."

In de jaren van de burgeroorlog en dictatuur was het nog eenvoudig. Toen stond FC Barcelona voor de roep van een volk dat naar vrijheid snakte. Bitter in de herinnering lag de liquidatie door falangisten van voorzitter Josep Sunyol in 1936. Of ook het dwingende telefoontje van generaal Franco dat het nieuwe stadion een dag voor de opening in 1957 niet de naam van de Zwitserse oprichter Hans Gamper kreeg. Gamper was een buitenlander, een separatist, een protestant, pleegde zelfmoord, kortom: onmogelijk.

Arme Andalusische immigranten in de Catalaanse hoofdstad hadden ooit als voornaamste zorg socio van Barça te worden. Zodat ze hun pasje aan de nieuwe buren konden laten zien. Vanaf dat moment waren ze geïntegreerd. Van die traditie is weinig over, zeggen de mensen die je erover spreekt. Het carnet van de club is nog amper iets waar je trots op kunt zijn. Het gevoel dat een voetbalwedstrijd hetzelfde was als de zondagsmis bezoeken is verdwenen. Daarvoor in de plaats is Playstation 2 gekomen, smaalt iemand.

De bloederige varkenskop die op het veld werd geslingerd tijdens het recentste treffen met Real Madrid is een veeg teken van die veranderde stemming. Wellicht begon het verval van aloude katholiek-nationalistische waarden (beleefd zijn, Catalonië en de lieve vrede hoog in het vaandel) al eind jaren tachtig, samenvallend met het aantreden van Lluis Nuñez als voorzitter. Alleen dankzij Cruijff werd het nog wat, meent Ramon Besa, de Catalaanse chef sport van de krant El País. "Hij verzon het dreamteam. Cruijff smeedde een ploeg om die in de jaren daarvoor gerekend werd als historische verliezer. Eeuwig en altijd."

Maar het succes zou Cruijff onvermijdelijk opbreken nadat bij Nuñez een aloude Catalaanse karaktertrek de overhand had gekregen: jaloezie. "Hij kon het niet verdragen. Zijn trainer was belangrijker dan hijzelf. Nuñez draaide de geldkraan dicht, waardoor Cruijff geen kant meer op kon. Nuñez zag de kans schoon en zette de trainer aan de kant", zegt advocaat Joan Laporta. Hij is een van de oprichters van de oppositiegroep Elefant Blau, die ramen en deuren van Camp Nou wijdopen wil gooien. Om zo een frisse wind door de club te laten waaien.

Voor Laporta valt alles in elkaar. Na Cruijffs vertrek werd weer met scheppen geld in de spelersploeg geïnvesteerd. Bobby Robson werd aangesteld, Van Gaal zou komen. Laporta: "Het enige doel was de schaduw van Cruijff te laten verbleken. Er werd steeds meer geld uitgeven, steeds meer geld geleend. Televisierechten werden tot ver in 2003 opgeëist. De sponsorgelden van Nike voor de jaren 2006, 2007 en 2008 werden gretig verteerd. Nuñez kon alleen vertrekken met een enigszins volle clubkas door Luis Figo aan Real Madrid te verkopen." (De transfer bedroeg 10 miljard peseta's, omgerekend 60 miljoen euro).

Nuñez zou 22 jaar de onbetwistbare presidente van Barcelona zijn, in al die jaren bijgestaan door zijn luitenant Joan Gaspart. Maar de huidige voorzitter van FC Barcelona (58 jaar oud, devoot katholiek, vader van vijf kinderen) overtuigt als manager eigenlijk niemand. Zijn eigen noodlijdende hotelketen Husa, laat staan Barça's beroerdste positie in de Liga sedert 1987, onderstrepen verder dat beeld. Tegelijkertijd kan Barcelona niet meer teren op de contributie die de honderdduizend socios ophoesten. Inkomsten zoals uit shirtreclame kent de club niet. Daarvoor is het shirt te heilig.

Ook een plan om net als in Madrid trainingsvelden te gelde te maken haalde het niet. Daarvoor lopen, anders dan in de Spaanse hoofdstad, de belangen van politieke partijen in de gemeente (socialistisch), deelstaat (regionalistisch) of op het ministerie (centrumrechts) te ver uiteen. De nettoschuld van Barcelona beloopt inmiddels 180 miljoen euro. Dat is zowat het bedrag dat Gaspart sinds zijn aantreden in 2000 uitgaf aan de aankoop van spelers (200 miljoen).

Het breekt het beeld van de almachtige voorzitter, toch al hevig bekritiseerd na zijn persoonlijke eis Van Gaal voor een tweede keer als trainer te benoemen. Eerste gevolg: bestuursleden verlaten de slangenkuil van Camp Nou. Spot overheerst de gesprekken op straat, waar het alleen nog gaat over 'Gaspart en zijn 101 dalmatiërs'. Tweede gevolg: de machtige Catalaanse radiostations en sportkranten, als tabloids 24 uur per dag op zoek naar ieder schandaaltje, verscherpen de publieke opinie die eigenlijk vindt dat Gaspart de eerste had moeten zijn om afgelopen week op te stappen.

Derde gevolg: steeds openlijker valt iedereen het voetbalbestuur af, iets wat in de besloten Catalaanse voetbaltraditie simpelweg not done was. Politieke partijen mengen zich in het spektakel, waaronder de regionalistische CiU, die tevergeefs poogde een eigen kandidaat als voorzitter van Barcelona te droppen.

Ook de amusementssector ruikt kansen. Dinsdagavond, de dag van het ontslag van Van Gaal, presenteert de Catalaanse zanger Frank Charles in een nachtclub zijn nieuwste cd. De titel: President, fot el camp!! ('Voorzitter, rot op!'). "Gaspart maakt Barcelona kapot. Dat gaat me aan het hart", verklaart de artiest Charles, die voor alle duidelijkheid zijn lied in het Catalaans, Castilliaans en in het Nederlands opnam. De tekst: 'Als je ons allen gelukkig wilt maken / Dan kun je maar het beste / Oprotten, samen met Van Gaal / Want zonder jullie, wat een vreugde / Zullen we weer vrij kunnen ademen / Zodat we weer / De grote club zijn die we waren'.

Het laatste is nog maar de vraag. "Een geleidelijke overgang is ondenkbaar geworden. Democratisering van de club zou het eerste zijn, een modern management het volgende", zegt de advocaat Laporta. De pressiegroep Elefant Blau zette in 2000 een eigen kandidaat in voor de opvolging van Nuñez, de Catalaanse publicist Lluis Bassat. Dat hij het niet werd, heeft ermee te maken dat Bassat joods is, zegt iemand die daarop niet wil worden geciteerd. "Wij zijn nu eenmaal een vrij racistisch volk." Er is angst het debat over vernieuwing aan te gaan. Nog helemaal los van de vraag of de club er beter aan zou doen trainingsvelden op te doeken, shirtreclame aan te gaan, spelers te verkopen. Het raakt Catalonië tot op het bot.

Donderdagmiddag. De Nederlandse spits Marc Overmars hakkelt in het Spaans op een persconferentie na afloop van de training. Na vijf minuten is het voorbij en staat hij grijnzend over zoveel gestuntel in de buurt van de kleedkamers. De voormalige speler van het Amsterdamse Ajax beschouwt de club nog altijd als het hoogste wat hij als voetballer kon halen. Al ziet hij ook wel hoe het rommelt. Het afscheid met Van Gaal was kort geweest. Een handdruk op dinsdagmorgen. Dat was het dan.

"Hier werden spelers aangekocht, zijn weer weg, of staan alleen maar reserve. Dat rendement ben je dus kwijt. Hoeveel man zitten er in dat voetbalbestuur? Twintig? Dan stappen er weer een aantal op. Allemaal druk die zich tegen de spelers keert. De organisatie van Barcelona is echt een probleem. Bij Ajax had je gewoon een financieel directeur, een technisch directeur. Dat zijn posten waarvoor je hier gelijk drie man hebt. Iedereen heeft wat in de melk te brokkelen, iedereen met maar een heel klein hartje." Dat maakt het allemaal heel moeilijk, gelooft Overmars. "Van het oude Barcelona is niets meer over. We moeten weer helemaal bij nul beginnen."

Marc Overmars: 'Van het oude Barcelona is niets meer over. We moeten weer helemaal bij nul beginnen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234