Zaterdag 08/05/2021

Het taboe van de zinnelijke moeder

'Hoe vrouwen vrouwen zien': de stoffige hokjes van Shere Hite

Griet Vandermassen

Shere Hite heeft er een handje van weg om steevast iedereen tegen zich in het harnas te jagen, links zowel als rechts, vrouwen zowel als mannen. Haar studies lokken zulke felle reacties niet enkel uit door hun ophefmakende conclusies, maar ook door Hites onderzoeksmethode. Ze werkt met open vragen en daarbij durft ze de regels van het wetenschappelijk onderzoek nogal eens in de wind te slaan. De representativiteit van de ondervraagde groep laat doorgaans sterk te wensen over, en bij de citaten vermeldt ze meestal leeftijd noch maatschappelijke positie. Evenmin situeert ze de antwoorden in de tijd, terwijl die soms al een decennium of ouder zijn. Kortom, het is onderzoek met de natte vinger.

Toch levert haar methode relevante gegevens op. Met haar eerste studie, The Hite Report on Female Sexuality (1976), verrichtte ze baanbrekend werk. Het boek, opgezet als een collage van citaten, schept door de uiterst openhartige verhalen van vele vrouwen over hun seksuele beleving een beeld van de gevarieerdheid van de vrouwelijke seksualiteit. Hier zijn vrouwen zelf aan het woord, en ze vertellen dingen die je niet snel elders te lezen zult krijgen: op welke manier ze masturberen, hoe een orgasme aanvoelt, wat ze precies voelen bij het neuken. De saai-wetenschappelijke en/of normatieve aanpak van veel andere seksuele naslagwerken maakt plaats voor het persoonlijke relaas, en dat maakt Hites aanpak zo vernieuwend en indringend, en blijkbaar aanstootgevend. Vooral het openingshoofdstuk over zelfbevrediging en de belangrijke rol die Hite hieraan toekent als ontdekkingsmiddel van de eigen seksualiteit, deden puriteinen allerhand steigeren.

Na het vervolg, The Hite Report on Male Sexuality (1981), volgde in 1987 Women and Love, dat in Amerika de naam Hate Report toebedeeld kreeg, omdat het mannen afschilderde als gevoelloze egoïstische bruten. De kritiek was in hoofdzaak afkomstig van vrouwen. Hite had zich met haar enquête enkel tot vrouwenverenigingen (a priori meer man-vijandig) gericht, en slechts 4,5 procent van de aangeschrevenen had geantwoord. In welke mate kan zo'n studie zich op representativiteit beroepen?

Diezelfde vraag dient zich opnieuw aan bij het recente Hoe vrouwen vrouwen zien. Nieuwe wegen tussen genegenheid en rivaliteit. Thema van onderzoek vormt dit keer de relatie tussen vrouwen onderling. Moeders en dochters, zussen, vriendinnen, collega's: hoe gaan ze met elkaar om en in hoeverre heeft de emancipatie een invloed uitgeoefend op dit contact? Hite komt met sterke, soms tegenstrijdige conclusies voor de dag, gebaseerd op bronnen van twijfelachtige aard. De bibliografie geeft nauwelijks recente studies aan en haar eigen onderzoeksresultaten, waarvan de herkomst in het ongewisse blijft, stammen ten dele al uit de jaren zeventig. Het wekt dan ook geen verwondering dat haar beweringen soms nogal stoffig overkomen, alsof de tijd voor haar stil is blijven staan. Met name de kern van haar analyse, een nieuwe theorie over de band tussen moeder en dochter, die volgens Hite allesbepalend is voor de relaties tussen vrouwen, wordt steeds meer door de tijd achterhaald.

De theorie klinkt aldus. Hoewel het tij langzaam keert, heersen er veel wantrouwen, nijd en rivaliteit tussen vrouwen. Ze zouden nochtans sterk kunnen staan als ze zich, net als mannen, in solidariteit aan elkaar sluiten. Waarom doen ze dat dan niet? Het door Hite ontdekte antwoord ligt besloten in een taboe tussen moeder en dochter: het verbod om over seksualiteit te praten. De maatschappij legt de moeder op haar eigen zinnelijkheid dood te zwijgen tegenover de dochter. Deze laatste voelt echter dat de moeder iets achterhoudt, en dat stilzwijgen creëert een barrière. De dochter voelt zich afgewezen. Ze internaliseert het taboe: ook zij zal haar ontluikende seksualiteit verbergen. Deze onoprechtheid tussen beiden wreekt zich later in de vriendschappen die de dochter met andere vrouwen sluit. Door de moeder heeft ze geleerd dat een vrouw niet te vertrouwen is, dat elke vrouw iets smerigs verbergt. Het vrouwelijk lichaam beschouwt ze als vies, waardoor het verlangen naar fysiek contact met een andere vrouw niet bij haar opkomt. Deze geestelijke en fysieke barrière verhindert het ontstaan van solidariteit, zodat mannen hun heerschappij kunnen handhaven.

De strijd tegen het patriarchaat is dus simpel: verander de moeder-dochterrelatie en alles komt goed. Hite roept vrouwen op hun relatie tot hun seksegenoten grondig onder de loep te nemen en de aantrekkingskracht die zij volgens haar voor elkaars lichaam voelen niet langer te verdringen. Hiermee pleit ze niet noodzakelijk voor lesbische verhoudingen, wel voor ongeremd fysieke uitingen van genegenheid. Onze samenleving, aldus Hite, heeft hierop doelbewust een taboe ingesteld om saamhorigheid te beletten. Wanneer vrouwen elkaar niet meer automatisch op het tweede plan stellen, maar duurzame allianties smeden, ook politiek en economisch, verwerven ze steeds meer macht en kunnen ze een nieuwe, vrouwelijke maatschappij tot stand brengen.

Hites analyse is op zijn zachtst eenzijdig te noemen. Een zo complexe materie als mank lopende relaties tussen mensen terugvoeren tot één oorzaak catalogiseren we onder 'simplistisch denken'. Bovendien getroost ze zich niet de moeite haar theorieën tenminste te funderen, ze lijkt ervan uit te gaan dat, als ze alles maar voldoende vaak herhaalt, de lezer wel overtuigd zal raken. Haar simplisme schuilt ook in de uitsluiting van mannen uit haar analyse. Tegen een studie over vrouwen valt niets in te brengen, maar wie verklaringen zoekt voor specifiek vrouwelijk gedrag, doet er goed aan na te gaan of die mechanismen niet evenzeer werkzaam zijn bij de mannelijke sekse. Heerst tussen vader en zoon dan zo'n seksuele openheid? Kunnen mannen zoveel gemakkelijker met hun seksualiteit overweg? En wat met het taboe op lichamelijk contact tussen mannen - is dat niet nog veel sterker dan bij vrouwen?

Ondanks het drijfzand waarop Hites theorie rust, bevat dit boek waardevolle bemerkingen, met name haar pleidooi voor een warmere, fysiekere, ongedwongen omgang met elkaar. Alleen, er is geen reden om dat soort contact enkel te reserveren voor de vrouwelijke helft onder ons. Onze maatschappij staat mannen nog minder toe zich vrijelijk emotioneel of lichamelijk te uiten, en zij lijden daar evenzeer onder. De nieuwe samenleving van Hite kan er slechts komen indien we niet enkel normoverschrijdend, maar ook sekseoverschrijdend te werk gaan. Het is jammer dat ze zo in hokjesdenken blijft steken; op die manier werpt ze de hongerige sceptici van haar werk een te gemakkelijke kluif toe.

Shere Hite (vertaald door Carola Kloos), Hoe vrouwen vrouwen zien. Nieuwe wegen tussen genegenheid en rivaliteit, Anthos, Amsterdam, 254 p., 690 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234