Dinsdag 28/01/2020

Het succes van Team Belgium verzilveren

Jens De Rycke, Jasper Truyens en Veerle De Bosscher zijn onderzoekers aan de onderzoeksgroep Sport & Society (Vrije Universiteit Brussel).

De Spelen zijn voorbij. Met zes medailles worden we nog net niet tot 'sportland' gebombardeerd. Ondanks de donkere voorspellingen schrijven we een - naar onze normen - fantastisch verhaal in competitieve disciplines (atletiek, wielrennen, zwemmen en judo) en een teamsport 'in de lift' als hockey.

Willen we na Rio een écht sportland worden? Geert Noels noemde topsport alvast onomwonden 'een maatschappelijk medicijn' (DM 8/8), terwijl Andreas Tirez de positieve effecten ervan in twijfel trok, en vroeg om hard bewijs (DM 11/8). Dat laatste is niet onterecht. Topsport brengt de geesten in beweging, maar een wetenschappelijk onderbouwd debat over de maatschappelijke impact van (top)sport blijft doorgaans achterwege. De discussie kan tot twee vragen worden herleid: (1) Waarom investeren overheden in topsport (=legitimeringen van het nationaal topsportbeleid)?; en (2) in hoeverre heeft de samenleving baat bij deze investeringen in topsport (=welke maatschappelijke impact heeft topsport)?

Wat de eerste vraag betreft is de belangrijkste conclusie tot nu toe: naast medaillegewin hebben overheden enkel een aanvoelen van wat topsport losmaakt, maar weten en meten ze het niet. Zo zijn velen ervan overtuigd dat topsport een aanjager is voor de algemene sportparticipatie, maar kunnen ze dit niet hard maken. Het Vlaams Topsportactieplan geeft aan dat er "maximale inspanningen worden geleverd om een ruimer begrip en draagvlak te creëren voor het maatschappelijk belang van topsport". Dat is weinig tastbaar en biedt ook geen verklaring wat dat maatschappelijk belang nu precies is.

Om de tweede vraag te beantwoorden kunnen we een beroep doen op degelijk onderzoek. Na een uitgebreide analyse vonden we 10 thema's waarvan de impact wetenschappelijk bewezen is. Topsport kan (1) mensen bij elkaar brengen en zo ongelijkheden helpen wegnemen; (2) mensen trots maken op hun land of identiteit; (3) fatsoenlijk gedrag op en naast het sportterrein promoten; (4) mensen plezier, passie en onvergetelijke ervaringen bezorgen; (5) leuk zijn om massaal voor te supporteren en helden doen ontstaan; (6) voor uitstraling, populariteit of aanzien zorgen voor landen, steden en politici; (7) topsporters de kans geven zich te ontplooien, bekend te worden en een voorbeeld te zijn; (8) aanzetten tot sporten, activeren, motiveren gezonder te leven; (9) zorgen voor economische groei, reclame (sponsors) en steun aan goede doelen; en ten slotte (10) leiden tot consumptie, toerisme, werkgelegenheid en nuttige infrastructuur.

Maar deze effecten vinden niet automatisch plaats. Of en hoe ze zich manifesteren, hangt sterk af van de context (bijvoorbeeld hoe populair een sport of atleet is) en de omstandigheden (wat als Team Belgium geen enkele medaille won?). Tegenstrijdige bevindingen zijn dus niet verrassend. Uiteraard bestaat voor enkele van deze effecten ook bewijs dat ze een tegengesteld effect kunnen veroorzaken. Verder zijn de genoemde effecten min of meer vergankelijk. Men wordt niet blijvend gelukkiger, gezonder, rijker, sportiever of toleranter.

Er is zeker ook bewijs dat sport de vooroordelen in de samenleving vaak weerspiegelt en soms zelfs versterkt. Het kan discrimineren en verschillen tussen mensen aanscherpen (bijvoorbeeld op vlak van financiële mogelijkheden, etniciteit of seksuele voorkeur). Problemen en buitensporigheden genoeg. De klassiekers, doping, corruptie en overbetaling van vedetten, zijn aangetoond. Maar ook kwalijke gevolgen als hooliganisme, nationalisme, gokverslavingen, overvloedige kosten voor organisatoren en de impact op ons leefmilieu horen aangepakt.

De implicatie voor toekomstig onderzoek is dat de nadruk niet moet liggen op de vraag of topsport maatschappelijke effecten teweegbrengt, maar op de vraag onder welke voorwaarden ze zich manifesteren. Op welke manier kunnen we de medaille van Pieter Timmers verzilveren om sportparticipatie en beleving in Vlaanderen te verhogen? Samenwerking tussen de praktijk en academische wereld zijn nodig om het relatief schaarse bewijs dat voorhanden is uit te bouwen.

Binnenkort hebben we voor het eerst een degelijk onderzoek omtrent hoe de doorsnee-Belg denkt over (de maatschappelijke effecten van) topsport en hoe de sportzomer van 2016 wordt beleefd. Nog enkele topprestaties deze zomer en dat wordt - tot spijt van wie het benijdt - een positief verhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234