Donderdag 21/01/2021

'Het succes heeft ons veel schade berokkend'

elektronica

de onverwachte terugkeer van front 242

In de jaren tachtig groeide de Brusselse formatie Front 242 uit tot de invloedrijkste exponent van de electronic body music. De groep speelde in heel Europa voor uitverkochte zalen en wist zelfs in de VS een sterke aanhang aan zich te binden. Met haar harde, monotone beats, mechanische synths en prikkelende multimediashows was de groep haar tijd ver vooruit en drukte ze haar stempel op veel van de elektronische dansmuziek van vandaag. Met Pulse maakt het kwartet nu zijn eerste studio-cd in tien jaar.

Brussel

Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Na het tweeluik Up Evil en Off uit 1993 werd het stil aan het Front. De heren 242 brachten nog wel twee liveplaten en een remixverzameling uit, maar nieuw materiaal leek er niet meer in te zitten. Jean-Luc De Meyer (die samen met Richard Jonckheere verantwoordelijk was voor de zang en de teksten) hield zich onledig met Birmingham 6 en Cobalt 60, terwijl Daniel Bressanutti en Patrick Codenys, de muzikale kern van de groep, platen maakten als Speed Tribe of, aangevuld door Elko Blijweert van Dead Man Ray, als Male or Female. Sinds kort is Front 242 echter uit de doden opgestaan en in 2004 plannen de heren zelfs een nieuwe tournee.

Uw eerste plaat, Geography, dateert al van 22 jaar geleden. Is de werkwijze van Front 242 sindsdien ingrijpend veranderd?

Codenys: "De methoden zijn geëvolueerd; de filosofie is dezelfde gebleven. We hebben met de groep verschillende perioden doorgemaakt, maar met Pulse zijn we bewust teruggekeerd naar onze roots, naar de kern van de elektronica. Tegenwoordig wordt er zoveel gesampled en gerecycleerd: je plukt een paar jazz- of discoplaten uit de collectie van je ouders, gooit er wat beats en geluiden overheen en... kassa! Toen wij in 1981 met machines begonnen te werken, wilden we een nieuwe vorm van muziekmaken introduceren. Door andere werktuigen te gebruiken, hoopten we een eigen esthetica te ontwikkelen."

Bressanutti: "Ik heb het gevoel dat we sinds Geography een beweging van 360 graden hebben gemaakt: de cirkel is rond. Pulse is wellicht de evenwichtigste plaat die we ooit hebben gemaakt, met een goede balans tussen instrumentale en gezongen nummers. Als de cd op sommigen een beetje ingewikkeld overkomt, ligt dat aan het feit dat we niet tegemoet wilden komen aan wat van ons werd verwacht. Gaf een track ons het gevoel dat we hem tien jaar geleden al hadden kunnen maken, dan schoven we hem resoluut opzij."

Toch is uw geluid nog altijd herkenbaar.

Bressanutti: "Dat horen we wel vaker, maar zelf zijn we ons daar niet van bewust."

Codenys: "In ieder geval hanteren we op Pulse veel minder songgerichte structuren. Wie nummers verwacht zoals 'No Shuffle' of 'Headhunter', zal zich bij onze nieuwe plaat behoorlijk onwennig voelen.'

Bressanutti: "Iedereen ging ervan uit dat de cd vol songs zou staan met het effect van een vuistslag in je gezicht, maar we hebben de zaken juist heel ontspannen aangepakt."

Codenys: "Het muzieklandschap is inmiddels sterk geëvolueerd, hè? Krautrockgroepen uit de seventies maakten zelfs nummers van twintig minuten; ze schreven hun eigen scenario. Ik hou wel van de vrije vorm."

Bressanutti: "Met Front 242 hebben we er altijd voor geijverd muziek te maken die lang mee zou gaan. Ik haat het vandaag een plaat te kopen die ik volgend jaar al moet weggooien omdat ze passé is. Net daarom vind ik Pulse een van onze meest geslaagde projecten. Hopelijk kunnen we er over tien jaar nog naar luisteren zonder ons beschaamd te voelen."

Codenys: "Hoe dan ook, de tijd dat we veel op de radio kwamen en een clip op MTV hadden, zoals met 'Headhunter', is intussen wel voorbij."

Ten tijde van Front By Front kwam u plots in een stroomversnelling terecht.

Bressanutti: "Achteraf gezien heeft ons dat veel schade berokkend. We stonden onder zware druk en als groep ben je daar niet altijd tegen bestand. In die val willen we dus zeker niet meer trappen. Ik voel meer voor een stille consistente carrière dan voor een parcours met ups en downs. Zodra je een hit hebt gehad, verwachten je fans en je platenmaatschappij dat je een formule blijft herhalen. Zoiets doodt je creativiteit."

Codenys: "Ik spiegel me liever aan Nick Cave of Iggy Pop; mensen die al twintig jaar of langer bezig zijn, zonder dat er veel drukte over wordt gemaakt."

Front 242 worden tegenwoordig als pioniers van de industrial techno beschouwd. Maar uitgerekend in de vroege jaren negentig, toen het genre dankzij The Prodigy en Underworld plots populair werd, verdween u van het toneel. Anderen hebben dus van uw werk de vruchten geplukt.

Bressanutti: "Klopt. Maar na zeven platen kregen we de indruk dat we rondjes aan het draaien waren. Onze manier van werken leek niet langer relevant en we wilden ook geen parodie van onszelf worden. Bovendien waren er allerlei conflicten, zowel binnen als buiten de groep. Hadden we toen geen pauze genomen, dan hadden we wellicht nooit meer samengewerkt."

Codenys: "We zijn zeker niet jaloers op de groepen die het wel gemaakt hebben. Wie muziek maakt, kijkt vooruit. Of je invloed hebt of niet maakt geen enkel verschil. Zolang je jezelf maar niet gaat kopiëren."

Bressanutti: "We beschikten destijds gewoon niet over de troeven om een Prodigy of Nine Inch Nails te worden. De taal van Trent Reznor spreekt de mensen direct aan, terwijl: als wij ons van het Engels bedienen gaat dat toch altijd gepaard met een tikje afstandelijkheid en intellectualisme. The Prodigy is gewoon op het goede moment gekomen en snel geëvolueerd. Tja, Engeland, dat is een popmachine, hè? Doordat artiesten er omringd zijn door managers en allerlei denkmensen, gaat alles er veel makkelijker. Wij waren altijd op onszelf aangewezen. Er was gewoon geen visie. Zelfs toen we een contract in de wacht sleepten met Epic in Amerika, verschilden hun verwachtingen totaal van de onze. Ze probeerden ons te verkopen als de next Depeche Mode, terwijl iedereen wist dat we dat niet waren en ook niet wilden worden. We werden voortdurend gechanteerd. Ze dwongen ons zelfs op Lollapalooza te spelen, ook al hoorden we daar helemaal niet thuis."

Front 242 is altijd meer geweest dan muziek. Het was een totaalpakket, met allerlei grafische en filmische componenten.

Bressanutti: "Hmm, maar dat gold in die tijd net zo goed voor Einstürzende Neubauten, Test Dept of de Young Gods. Het was een middel om de muziek, die toen behoorlijk afwijkend was, sneller onder de aandacht te brengen. Zonder die multimediale snufjes zou het veel langer geduurd hebben voor iemand ons opmerkte."

Codenys: "Wat we deden was ook een reactie tegen de hegemonie van het Angelsaksische rockestablishment. Wie daar tegenin wilde gaan zag zich sowieso tot extremisme gedwongen. Het werken met machines vergde een andere, conceptuele manier van denken en muziekmaken; een deconstructie van de gebruikelijke songstructuur. Als je gitaren gebruikt, is de kans groot dat je toch weer rock gaat maken, maar met synthesizers waren er geen regels of wetten. Elektronische muziek was nog niet gedefinieerd; niets lag van tevoren vast. We wisten ook dat we ons slechts van anderen konden onderscheiden door iets nieuws te ontwikkelen. Je eigen weg vind je immers niet door te imiteren wat een ander je heeft voorgedaan. Omdat we niet wilden voortbouwen op jazz, rock of blues, waren we wel verplicht inspiratie te zoeken bij andere disciplines."

Welke denkers en kunstenaars hebben een effect gehad op uw muzikale ontwikkeling?

Bressanutti: "Nietzsche, Jung, alles wat we uit onze schooltijd hebben onthouden."

Codenys: "Een architect als Gaudí, de Italiaanse futuristen... Maar daar blijf je niet bij steken. Je beweegt met je tijd mee."

Bressanutti: "En voorts had je de musique concrète en de elektronische school: Stockhausen, Morton Subotnick of, wat later, Terry Riley en Steve Reich. Je hoort die dingen misschien niet rechtstreeks terug in onze muziek, maar voor ons zijn ze veel belangrijker geweest dan rock-'n-roll."

Toen u destijds stemsamples van Jimmy Swaggart of Louis Farrakhan gebruikte, gaven die uw muziek een specifieke betekenis. In de huidige dj-cultuur is samplen iets louter parasitairs geworden.

Codenys: "Voor ons was het een vorm van sound design, een middel om een muzikale omgeving te creëren. Vandaag samplet de muziek gewoon zichzelf. Dat is niet alleen enger en restrictiever, er zit ook geen concept meer achter."

Bressanutti: "Het is louter recycling geworden. We hebben een hele eeuw om uit te putten, maar tegenwoordig samplet men uitsluitend van gisteren. Wat eergisteren bestond, kent men al niet meer. Geen wonder dat de meeste muziek van vandaag zo leeg is."

Elektronische en digitale apparatuur is vandaag veel goedkoper dan vroeger. Is die democratisering een goede zaak?

Bressanutti: "Niet noodzakelijk. De 'VTM-isering' van de elektronica heeft tot veel eenheidsworst geleid. Toen wij begonnen was de aanschaf van ons instrumentarium nog een enorme investering. Maar wie talent heeft en gemotiveerd is, vindt altijd wel een manier om die praktische obstakels te overwinnen."

Codenys: "Populariteit en vulgarisatie gaan doorgaans hand in hand. Geef iedereen toegang tot het internet en je ziet meteen dat pornografische sites meer in trek zijn dan culturele. Maar wat men vaak vergeet, is dat een artiest niet alleen bestaat bij gratie van zijn apparatuur. Hij is de som van zijn ervaringen, hij moet geleefd hebben."

Veel elektro uit de eighties klinkt, door de ontwikkelingen in de technologie, erg gedateerd, terwijl een akoestische elpee van Nick Drake een tijdloze indruk maakt. Stemt dat niet tot nadenken?

Codenys: "Die platen uit de jaren tachtig klinken inderdaad een beetje stuntelig en stijf, omdat ze vaak met weinig middelen werden gemaakt. Maar de ideeën zijn er. De geest is nog altijd actueel. Bij objecten uit de jaren zestig of zeventig is het design toch ook belangrijker dan het gebruikte materiaal?"

Bressanutti: "Als ik thuis naar muziek van Pierre Henri luister, voel ik dat ze de stempel draagt van een welbepaalde periode. Maar dat geldt net zo goed voor Mozart. Het feit dat iets gedateerd is, geeft er ook een zekere charme aan. Je kunt een oude rock-'n-rollplaat van Bill Haley opzetten en zeggen: 'Bah, klinkt verschrikkelijk'. Neen, het klinkt zoals het toen wás. Zoals bij zwartwitfilms komt het erop aan je mentaal naar een andere tijd te verplaatsen."

Meer nog dan een groep was Front 242 destijds een merknaam, een logo. Net als Laibach en Foetus hanteerde u propagandatechnieken in een muzikale context, al is die strategie vaak verkeerd begrepen geweest. Velen zagen het feit dat u de groep boven het individu stelde als totalitair.

Codenys: "Wij waren zo naïef te denken dat rock een rebelse, revolutionaire discipline was, maar dat bleek niet zo te zijn. In rock geldt nog altijd: 'Voor onze kinderen, rijd voorzichtig.' (lacht) In de film maakte niemand er bezwaar tegen dat Rambo schoot op alles wat bewoog, maar onze commando-look heette meteen fascistisch. Die kortzichtigheid! Onze songs gingen bijna allemaal over intermenselijke relaties, niet over indoctrinatie."

Bressanutti: "Front 242 heeft zich nooit politiek willen profileren, gewoon omdat we er onderling verschillende meningen op na hielden. We deden aan image-samping en speelden zowel met linkse als rechte imago's. Maar dat men ons in de extreem-rechtse hoek poogde te duwen, daar werd ik echt moedeloos van. Blijkbaar is onze maatschappij zo vervlakt en grijs geworden dat het niet meer aanvaard wordt als je op een speelse manier met kunst of de media omgaat. Zelfs musea zijn tegenwoordig geneigd artistieke ideeën te censureren. We hebben ooit een performance gemaakt voor het Centre Pompidou in Parijs en de curator kwam vooraf naar een repetitie kijken om er zich van te vergewissen dat het niet te gewelddadig of te choquerend was. Vandaag willen ze zelfs in de zogenaamde cultuurmekka's al bepalen wie het publiek is en wat het te zien mag krijgen. Verschrikkelijk, toch?"

Vervolg op pagina 29

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234