Donderdag 05/08/2021

Het stormfront boven Cancún

In de Mexicaanse badplaats Cancún begint morgen de vijfde Ministerconferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WHO). Maar er hangen duistere wolken boven de stad, en tropische stormen zijn niet uitgesloten. Stormen zal het volgens de meeste waarnemers ook in het Convention Center. De regeringsafgevaardigden zullen er met lede ogen moeten vaststellen hoezeer de onderhandelingen die in 2001 in Doha werden aangevat, in het slop zijn geraakt.

Brussel / Cancun

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

De 146 lidstaten van de WHO liggen over zowat alle dossiers met elkaar overhoop. Van de ontwikkelingsronde die met het nodige trompetgeschal in Doha was gelanceerd, en voor de ontwikkelingslanden een voorwaarde was om de WHO nog langer legitiem te vinden, is niets terecht gebracht. Zowat alle onderhandelingsdeadlines zijn gemist. Mooie beloften aan het Zuiden bleven hardnekkig oningelost, waardoor in datzelfde Zuiden steeds meer rebellie in de lucht hangt.

De voorlopige slotverklaring van Cancún, het werk van de voorzitter van de Algemene Raad van de WHO, de Uruguayaan Pérez de Castillo, is door niemand goed bevonden, behalve door hemzelf. Nu al is sprake van een extra top na Cancún, die mogelijk in Hongkong zal plaatsvinden. "Aan de vooravond van de vijfde Ministerconferentie", schrijft Steve Emmott, WHO-adviseur bij de Europese Groenen en de Europese Vrije Alliantie, "is de spanning te snijden."

Hoe dan ook, wat zijn de prioriteiten voor Cancún? Kort samengevat deze: landbouw, niet-agrarische markttoegang en de in 1996 in de gelijknamige stadstaat overeengekomen Singapore Issues. Die gaan over akkoorden in verband met multilaterale investeringen, concurrentieregels en transparantie bij openbare aanbestedingen. Geen enkele van deze dossiers zit echter in de lift.

Eén pr-ramp kon op de valreep nog worden vermeden: op 30 augustus - o verrassing twee weken voor Cancún - bereikten alle lidstaten overeenkomst over de beschikbaarheid van essentiële medicijnen voor landen met dringende gezondheidsproblemen (aids, malaria en tuberculose). Belangrijke exporteurs van generische, niet aan intellectuele eigendomsrechten gebonden geneesmiddelen - India, Brazilië en Kenia om er een paar te noemen - toonden zich tevreden over de getroffen regeling. Zij zullen hun producten in de armste en meest getroffen landen kunnen afzetten.

Maar niet-gouvernementele organisaties als Artsen zonder Grenzen en Oxfam vinden het akkoord maar niets. De kostprijs voor de betrokken medicijnen, zo rekenden ze voor, zal niet alleen dezelfde blijven, er zullen zich al spoedig nieuwe wettelijke, economische en politieke hinderpalen opwerpen. Ook is niet duidelijk hoe moet worden vermeden dat een derdewereldgrootmacht als Brazilië zijn goedkope geneesmiddelen in het rijke Noorden dumpt en de farmaceutische sector er financieel zozeer de duvel aandoet dat die niet langer in dure research en ontwikkeling wil investeren.

Maar goed, over dat deel van de ontwikkelingsagenda is op zijn minst al gepraat. Binnen het WHO-landbouwakkoord (Agreement on Agriculture) hadden de onderhandelaars 31 maart 2003 naar voren geschoven om het eens te worden over de liberalisering van de landbouw. De datum werd niet gehaald, waarna er plots een hele rist nieuwe data werd vooropgesteld en daarna helemaal niets meer. De zaak is vastgelopen op drie grote dossiers: de weigering van de VS en de Europese Unie om met verregaande hervormingen uit te pakken in hun beleid van binnenlandse en exportsubsidies; de eis tot onbeperkte en totale toegang tot de markten in het noorden die 's werelds grootste landbouwexporteurs (de zogeheten Cairns-groep) hebben gesteld; en het protest van de rest van de wereld tegen de dumping van 'rijk' vlees en granen op hun eigen markten, waardoor die laatste ontwricht raken. Voor de duidelijkheid: elke dag gooien Europa en de VS één miljard euro tegen hun eigen landbouwsectoren aan.

De VS en Europa staken de koppen bij elkaar om een kadertekst te plegen waarbij ze in ruil voor enkele toegevingen een gigantisch eisenpakket voorlegden. De tekst was op 13 augustus klaar. Heel wat ontwikkelingslanden tekenden protest aan en amper een week later had het leiderspeloton uit het Zuiden een tegentekst klaar.

De vergadering waarop beide teksten besproken werden, zou erg woelig zijn verlopen. De EU-onderhandelaar haalde fel uit naar de derde wereld, die hij verweet "de sterren te beogen in de hoop de maan binnen te halen". Waarop de Braziliaanse ambassadeur zei dat zijn kamp hoegenaamd niet op de maan uit was, maar op aardse markten in Europa en elders. Uiteindelijk raakten ze er niet uit. Toch nam Pérez de Castillo, de ambassadeur van een land dat samen met Brazilië in de Mercosur-markt zit, in zijn voorbereiding van de slotverklaring de standpunten van de VS en Europa over - echter niet in zoverre dat Washington en Brussel zich met de tekst akkoord verklaarden.

En dan zijn er de Singapore Issues. Eentje daarvan gaat over investeringen. In de tweede helft van de jaren negentig werd na gigantische mobilisatie door ngo's en vakbonden al het Multilateraal Investeringsakkoord (Mia) getorpedeerd. Dat erg controversiële akkoord, dat in het grootste geheim in de maak was bij de Oeso, zou er in grote lijnen op hebben neergekomen dat regeringen niets meer in de pap te brokken hadden - hun eigen wetten niet eens meer konden laten gelden - als een transnationale investeerder van plan was op hun territoria te investeren. Nadat het akkoord de Oeso via de achterdeur verlaten had, kwam het, om het in een boutade te vatten, langs het venster weer bij de WHO binnen. Maar ook deze keer is het maatschappelijk middenveld niet van plan zonder slag of stoot te laten begaan.

Een ander, alweer felomstreden WHO-dossier, is ten slotte dat van de Gats, de General Agreement on the Trade of Services. Het liefst zou de WHO alle tot nu toe onder de staat ressorterende openbare diensten vermarkt zien: gezondheid, onderwijs, cultuur en water. Een ver-van-ons-bedshow? Helemaal niet, betoogt 11.11.11-studiemedewerker Marc Maes in een schriftelijke bedenking. "Dit stelt ook in ons land en in de Europese Unie een enorm probleem van democratie. Via een handelsbeleid waar geen parlement aan te pas komt, worden essentiële sociale verworvenheden over de balk gegooid."

'Via een handelsbeleid waar geen parlement aan te pas komt, worden essentiële sociale verworvenheden over de balk gegooid'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234