Zondag 22/05/2022

Het sprookje van de hersenhelften

Het klopt niet dat de linkerhersenhelft voor ratio en de rechter- voor creativiteit staat. Daar is al enkele jaren doorslaggevend bewijs voor. Toch blijft het idee, waar een hele industrie aan boeken, testjes en hr-trainingen op is gebaseerd, hardnekkig overeind.

Dit is de gangbare gedachte: er zijn twee soorten mensen, degenen die overwegend met de linkerhersenhelft denken en analytisch en rationeel zijn en degenen die dat vooral met de rechterhersenhelft doen en intuïtief en creatief zijn. Een enorme markt aan boeken, tests, zelfhulpfilmpjes, trainingen en TED-talks over de 'oorsprong van onze talenten' is gebaseerd op dat idee.

Maar de theorie van de twee hersenhelften blijkt een mythe te zijn. Meer nog, die mythe is al jaren geleden doorprikt. Neuroloog Jeffrey Anderson (Universiteit van Utah) publiceerde in 2013 al de resultaten van een grootschalig onderzoek waarbij hij meer dan duizend mensen onder de scanner legde en bij wie hij probeerde te achterhalen welke hersenhelft dominant was. Resultaat: geen enkele.

Laat staan dat kon worden aangetoond dat de rechterhelft zich bezighoudt met intuïtief, creatief, emotioneel zijn en de linker- met rationeel en analytisch zijn, zoals je in eindeloos veel populaire (zelfhulp)boeken en hr-cursussen verneemt. En zoals de testjes op sociale media suggereren waarmee je zogezegd je dominante helft kunt ontdekken.

Industrie

Maar het onderzoek van Anderson en zijn team bleef al die tijd onder de radar. Tot de neuroloog onlangs de kans kreeg om op de BBC nog eens zijn onderzoek toe te lichten. Naar aanleiding van de enorme populariteit van net die testjes, vroeg de BBC hem hoe we die nu het best interpreteren. Waarop de neuroloog opnieuw probeerde uit te leggen dat het larie is.

"Het klopt dat sommige mensen meer methodisch en logisch zijn en anderen losser en spontaner. Maar dat heeft niets te maken met de verschillende functies van de hersenhelften. Dat populaire idee staat haaks op tientallen jaren onderzoek over de organisatie van het brein." De BBC-journalisten wisten niet wat ze hoorden.

Of het hersenhelftensprookje hiermee nu wel aan diggelen ligt, is de vraag. De mythe is bijzonder hardnekkig, vindt ook onderzoeker en pedagoog Pedro Debruyckere. "Omdat mensen dol zijn op eenvoudige verklaringen waar we ook iets mee kunnen doen", klinkt zijn uitleg. "Het idee dat je leven creatiever wordt als je maar je rechterhersenhelft traint is zo aanlokkelijk en klinkt zo 'wetenschappelijk' dat het niet uitmaakt dat het niet klopt."

Bovendien houden mensen die beter weten, zoals auteurs, trainers en zelfs leraars dit foute idee toch in stand. Debruyckere: "Ik ken er die dat toegeven. Er is een hele industrie gebaseerd op een theorie waarvan de wetenschap weet dat er niets van werkt of steek houdt, maar wie daar geld aan verdient, gaat het niet ontkrachten. Zelfs in lerarenopleidingen en dure managementcursussen kom je dit tegen."

Ook het feit dat er een kern van waarheid in zit, maakt het misverstand krachtig. "We hebben inderdaad twee hersenhelften en sommige functies concentreren zich eerder in de ene of in de andere. Taal spreken is bijvoorbeeld een specialiteit van de linkerhelft, ruimtelijke aandacht van de rechterkant", zegt neuropsycholoog Guy Vingerhoets (UGent).

"Maar dat betekent niet dat hersenhelften geïsoleerd functioneren. Bovendien gaat het om subtiele verschillen. Taal begrijpen is iets anders dan taal spreken en voor begrijpen komen beide helften meer aan zet. Je zou kunnen zeggen dat links meer analyseert, informatie in stukjes deelt en details bekijkt en rechts meer het volledige plaatje ziet", zegt Vingerhoets.

En zelfs dat is een vereenvoudiging. Vingerhoets: "Werktuigen hanteren is eerder iets voor links, terwijl dat ook gaat over 'het geheel zien' en aangezichten herkennen is eerder iets voor rechts, terwijl dat ook gaat over details. De verschillen zijn dus veel genuanceerder dan de hyperbegrippen 'rationeel' versus 'creatief' of 'analytisch' versus 'emotioneel'. Voor die combinaties aan vaardigheden heb je echt wel beide helften, die altijd samenwerken, nodig."

Populaire onzin

Ook Michael Gazzaniga, directeur van het SAGE Center for the Study of the Mind (Universiteit van Californië) vraagt zich af of de mythe ooit verdwijnt. Zijn baanbrekende onderzoek in de jaren zestig ligt aan de basis van de populaire onzin. The New York Times kopte toen: 'We are Left-Brained or Right-Brained' op basis van onderzoeksresulaten die een veel complexer beeld gaven van hoe de helften samenwerken.

In een recent interview met de LA Times over zijn memoires verzucht de 75-jarige pionier dat er misschien één voordeel aan zit: "Het doet mensen nadenken over hersenen en gedrag, en daar ben ik al blij mee."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234