Woensdag 08/02/2023

Het spook van de duizendjarige storm

Tegen 2015 moet de hele Belgische kust bestand zijn tegen een superstorm

Frankrijk slaat een mea culpa nu er 52 doden vielen door de zware storm van afgelopen weekend. Met een waterkering die deels uit de tijd van Napoleon stamt, red je het echt niet meer, weten ze nu. Maar hoe zit het in ons land? Kunnen onze dijken het hinterland te allen tijde beschermen? ‘Nou, de Belgen zijn toch vrij relaxed’, meent de Nederlandse professor Pier Vellinga. ‘Wij zouden ons in uw plaats meer zorgen maken.’ Door Kim Herbots

Ondergelopen winkels in de Kapellestraat, verzopen maskers in het Ensorhuis en naar buiten drijvende bedden in het Thermae Palace Hotel. Mocht zich in de zeer nabije toekomst een duizendjarige storm (zie kader) aanmelden, dan is de koningin der badsteden als een sardientje dat zich zwemmende moet zien te houden tegenover een walvis. Meer nog, zelfs de paarden voor de Brugse koetsen zouden zich in zwemvesten mogen hijsen en al bij al riskeren 4.000 Belgen het leven te laten in zo’n moeder aller stormen. En dat is geen ruwe schatting van paniekzaaiers: het staat zwart op wit in het door de Vlaamse overheid bestelde ‘Geïntegreerd Kustveiligheidsplan’.“Oostende is inderdaad een van de pijnpunten aan onze kust”, beaamt Bernard De Putter van het Agentschap Maritieme Dienstverlening. De dienst van De Putter is verantwoordelijk voor het bedenken en uitvoeren van het kustveiligheidsplan. “Tot een tijd geleden was Oostende zelfs maar beschermd voor een storm die zich eens in de 25 jaar voordoet. Dat was, ook in een internationale context, totaal ontoelaatbaar. Vandaar dat we al ingegrepen hebben: het strand is al in beperkte mate verhoogd en verbreed, een zogenaamd noodstrand. Op dit moment is Oostende veilig voor een storm die zich eens in de honderd jaar voordoet. Dat wil zeggen een storm waarin het zeeniveau twee meter stijgt en er golven van vier meter zijn.” Volgens de tabellen van het KMI bedragen de windsnelheden bij een honderdjarige storm, afhankelijk van het meetstation, 140 à 167 kilometer per uur. Dat is wat de Franse kust afgelopen weekend onderging. Hoogst gemeten snelheid in ons land is 168 kilometer per uur, opgetekend in januari 1990 in Bevekom. De situatie in Oostende klinkt bijgevolg nu al redelijk veilig, maar De Putter en de zijnen willen meer: tegen 2015 zou de totale Belgische kust, goed voor 67 kilometer, bestand moeten zijn tegen een duizendjarige superstorm. Na verloop van tijd zou er zelfs een waterkering moeten komen die standhoudt bij stormen die maar eens per vierduizend jaar plaatsvinden. “Op dit moment is dat twee derde van de kust al beschermd tegen een duizendjarige storm”, zegt De Putter. “Een derde voldoet echter nog niet en zit momenteel op hetzelfde veiligheidsniveau als Oostende.” Behalve Oostende is de situatie in onder meer Wenduine, Middelkerke, Koksijde, De Panne, Blankenberge, Sint-Idesbald en Knokke-Zoute precair.Het lijkt vreemd dat we nu pas werk maken van een kustveiligheidsplan. “Voor 2007 werkten we eerder ad hoc”, stelt De Putter. “We deden een regelmatige monitoring van de kust en als er op plekken erosie was, dan grepen we in”. Het strand van De Haan is daar een voorbeeld van. Die plek was een paar jaar geleden zo onderhevig aan erosie dat de fundamenten van de dijk blootlagen. Door het strand op te spuiten met zand kon het probleem aangepakt worden. “Probleem was dat we geen idee hadden van de veiligheidsrisico’s. In theorie bestond die kennis wel, maar als je dat concreet voor elke plek wilt vastleggen, moet je stranden en duinen opmeten, boren in de dijken om de stabiliteit van de ondergrond vast te stellen, de frequentie van de golfaanslagen analyseren, de korreldiameter vaststellen en ga zo maar verder. Precies dat hebben we de laatste jaren gedaan.”Ook in Nederland, waar sinds de overstroming van 1953, die het leven kostte aan meer dan 1.800 noorderburen, vechten tegen het wassende water een staatszaak geworden is, is de kennis nog niet per se zo ver gevorderd. Een rapport uit 2006 dat de primaire waterkeringen toetst, stelt dat 44 procent van de dijken voldoet aan de wettelijke norm. Over 32 procent wordt geen oordeel geveld en 680 kilometer, oftewel 24 procent, waaronder de Afsluitdijk, voldoet wettelijk gezien niet. Welke veiligheidsrisico’s een en ander met zich meebrengt, zijn de Nederlanders nu maar pas aan het berekenen. Medio 2010 moeten de eerste resultaten binnen zijn van de berekeningen van overstromingskansen, -gevolgen en -risico’s waarmee vorig jaar van start gegaan is. Het volledige project zal pas in 2013 afgerond worden.

In Frankrijk is het al helemaal huilen met de pet op. De overheid kreeg de laatste dagen veel kritiek te slikken omdat in de getroffen regio’s Charente-Maritime en Vendée de afgelopen jaren veel in toerisme geïnvesteerd zou zijn en dat ten koste van de veiligheid van de kustbewoners. President Sarkozy vindt het te vroeg om een causaal verband te leggen tussen de vaak aftandse en verouderde kademuren en het grote aantal slachtoffers. Hij heeft een onderzoek gevraagd en tegelijkertijd aangekondigd de plannen voor de kustbescherming te herzien. Nogmaals: een storm zoals Frankrijk teisterde - met windsnelheden van 130 à 150 kilometer per uur - zou de Belgische kust op dit moment niet al te veel mogen deren. Niet het minst omdat wij een zeer adequaat waarschuwingssysteem hebben, aldus De Putter. “Onze hydrometeorologische dienst kan drie à vier dagen op voorhand voorspellen wat er op ons afkomt. De kans op dramatische omstandigheden is daardoor veel kleiner. Zodra we merken dat er zwaar weer aan zit te komen, monitoren we de toestand op de voet. Wordt het erger, dan mobiliseren we alvast de aannemers, zodat ze klaarstaan om een eventuele bres in de dijken te dichten. Is het echt een zware storm, dan wordt het provinciaal rampenplan afgekondigd. Het is al jaren geleden dat dat nog eens gebeurd is. Om u een idee te geven: de storm van afgelopen weekend is nooit verder gegaan dan een intern alarm, waarbij we de toestand voortduren in de gaten houden.”

En er is dus nog beterschap op komst. Tegen de zomer zou het ‘Geïntegreerd Kustveiligheidsplan’ helemaal op punt gesteld moeten worden. “Op dit moment zijn we bezig met het milieueffectenrapport en de maatschappelijke kosten-batenanalyse. Voor de zomer willen we het hele plan presenteren aan de Vlaamse overheid.” Bedoeling is dat de werkzaamheden afgerond zullen tegen 2015 en dat de volledige kustlijn dan tot 2050 adequaat beveiligd is tegen een duizendjarige storm. “Voor veel plekken weten we al wat we gaan doen. Oostende krijgt bijvoorbeeld een verplaatsbare waterkeringsmuur, net als Wenduine. Wanneer de voorspellingen een storm in het vooruitzicht stellen, zullen we die muur in stelling kunnen brengen. Als u de kaart bekijkt, zult u zien dat Wenduine en Oostende een beetje vooruitsteken en net dat zijn de kwetsbare plekken.”Ook de havens krijgen muren, maar voor de rest is het zeker niet zo dat de volledige kustlijn volgebouwd zal worden met een muur van een meter hoog. “Het hoeft sowieso geen muur te zijn, met banken of gewoon een hoger gelegen dijk maak je ook al een verschil, maar over het algemeen zullen we zoveel mogelijk voor zachte maatregelen kiezen”, legt De Putter uit. Dat komt er concreet op neer dat er meer strand komt. “Inderdaad, we gaan het strand op veel plekken verbreden en verhogen. Dat is niet alleen een maatregel die ecologisch beter is, ook toeristisch is er een voordeel. Bovendien zit je met de klimaatsveranderingen. Voor de komende vijftig jaar wordt er een stijging van de zeespiegel met 30 centimeter verwacht. Met dat vooruitzicht houden we rekening, maar je weet nooit dat het bijgesteld wordt. Zand opspuiten gaat makkelijker dan muren verhogen.” Ook in Nederland, waar afgelopen december een nieuw Nationaal Waterplan 2009-2015 werd gepresenteerd, kiest meer en meer voor de zachte aanpak. Onder meer onder invloed van de kostprijs en het esthetische aspect.Maar er is meer. Begin zomer 2009 lanceerden verschillende bedrijven, waaronder baggeraars DEME en Jan De Nul en ingenieursbureau Arcadis, ‘Vlaamse Baaien 2100’, een plan dat het inmiddels tot in de regeringsverklaring en de beleidsnota van minister van Openbare Werken Hilde Crevits (CD&V) geschopt heeft. “Op dit moment vormen de stranden de eerste verdedigingsgordel”, legt Hubert Fiers van DEME uit. “Die moeten sowieso verbreed en verhoogd worden. Dat is wat nu ook op stapel staat in eerste fase. Feit is dat wij in een goede duizend jaar 20.000 hectare land aan de zee verloren hebben. Dat land vormt nu een hele reeks zandbanken voor onze kust. Ons plan is om die zandbanken op te spuiten tot ze boven water komen. Dat zou gebeuren met specie die elders gebaggerd wordt. Op die manier creëer je buiten de kust al een eerste verdedigingslinie.”Hoewel een storm die zich eens in de duizend jaar voordoet al apocalyptisch klinkt, menen sommigen dat een bescherming daartegen nog niet voldoende is. Professor ir. Pier Vellinga van de universiteit van Wageningen is Nederlands grote expert als het aankomt op waterkering en klimaatverandering. Voorlopig heeft dat laatste in onze contreien weinig invloed op de frequentie of hevigheid van stormen. “Onze stormen komen vooral uit het zuidwesten, dus zeker Nederland, en in mindere mate ook België, is sowieso beschermd door Groot-Brittannië.”“Als ik uw land was, zou ik zeker werk maken van een betere kustbescherming”, zegt hij. “Een duizendjarige storm klinkt misschien erg onrealistisch, maar als je honderd wordt, heb je wel een kans op tien om het mee te maken. Dat is veel meer dan de kans die u hebt om een nucleaire ramp te moeten doorstaan. New York voorziet zelfs maar honderdjarige stormen. Dat vind ik ronduit onverstandig. Nederland is nu beschermd tegen stormen die een keer per tienduizend jaar plaatsvinden en wil zich zelfs beschermen tegen honderdduizendjarige stormen. Nu ligt uw land wel wat hoger en zou de impact van een drama veel kleiner zijn, want bij ons zijn bij het doorbreken van de dijken vier à vijf miljoen mensen bedreigd, maar ik vind u Belgen toch erg relaxed als het op de gevaren van de zee aankomt. Als wij in België woonden, zouden we het allemaal wat steviger aanpakken.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234