Donderdag 02/12/2021

Het Spaanse huis staat in brand, letterlijk en figuurlijk

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Angst en wantrouwen houden Europa in een wurggreep. Er is een manifest gebrek aan langetermijndenken, waarschuwt Bernard Bulcke. Bulcke is Europakenner en De Morgen-columnist.

Het was de jongste dagen een veel gehoorde vraag in de Schumanbuurt: hoe ver en hoe lang durf je met vakantie te gaan? Augustus is altijd al de vakantiemaand bij uitstek geweest in het Europese wereldje. Maar afgaande op de beurskoersen en de rentetabellen van gisteren ziet het er niet goed uit voor de lange en verre boekingen. Het Spaanse huis staat in brand, letterlijk en figuurlijk.

Daar is een les uit te trekken. Ook in de Spaanse regio's is er ooit campagne gevoerd met de slogan "wat we zelf doen, doen we beter". Of een variant erop. Let wel, dat ze daar nu in de rij staan om hulp te bedelen bij de al lang failliete Spaanse regering, is niet noodzakelijk het gevolg daarvan. Maar het betekent wel dat Vlaanderen binnenkort zal moeten meebetalen voor het failliete Catalonië, een regio die het zo lang in zijn onafhankelijkheidsstreven heeft aangemoedigd. Regionaal beleid kan uiterst effectief zijn als het om lokaal gebonden bevoegdheden gaat. Maar alles en nog wat willen interpreteren vanuit de regionale optiek en vanuit "we willen niet opdraaien voor een ander" - het ene is het gevolg van het andere - is in de huidige wereld onverantwoord en leidt tot populisme dat onze welvaart bedreigt.

Het is een nuchtere analyse van hetgeen zich voor onze ogen afspeelt. We moeten het lijdzaam ondergaan omdat bij de uitbouw van de Europese interne markt, waarvan de euro het sluitstuk is, het risico werd genomen een politieke onderbouw - die nog vat heeft op de economie - weg te laten.

Banken konden ongeremd groeien op een grote Europese markt - ze werden ertoe aangemoedigd. Maar toen het tijd was om in te grijpen, was er niemand meer die groot genoeg was om het te doen. Een mooier actueel voorbeeld van hoe het 'werkelijke land' - de economie, de internationale financiële wereld, de communicatie, handel, transport, tot en met een banaal geworden instrument als het internet - de macht van het 'wettelijke land' - onze oude democratische structuren, de 'naties' - heeft weggeveegd, is er niet.

Alle regeringen denken eerst aan de politieke kostprijs van hun beslissingen op korte termijn en niet aan de economische en financiële gevolgen op langere termijn. Ze effenen daarmee zelf het pad voor stemmenronselaars die aan de kant blijven staan en hun regeringen belachelijk maken met de slogan 'En wij maar betalen'. De markten zien dat en hebben geen vertrouwen meer in regeringen, zoals de Spaanse, die steevast weigeren de Europese oplossingen te aanvaarden.

Op de Duitse regering van kanselier Angela Merkel, die de meeste middelen bezit en die met haar relatief sterke economie de enige is die de andere eurolanden en regeringen kan meetrekken in nieuwe groei, weegt een verpletterende verantwoordelijkheid. We mogen nauwelijks nog hopen dat de kanselier doet wat ze kan, want ze is haar meerderheid van liberalen en christendemocraten kwijt. Merkel moet alles onderhandelen met de sociaaldemocraten en de groenen, die wel voor Europese oplossingen kiezen. Dat alleen al wakkert het populisme nog aan in Duitsland én elders in Europa.

Het is daarom vrij voorspelbaar wat er de komende weken en maanden zal gebeuren. Er komt een tussenoplossing voor het Spaanse probleem. En ook voor Griekenland heeft de eurogroep al de zekerheid op zak dat de Europese Centrale Bank (ECB) een oogje dichtknijpt als Athene op 20 augustus voor 3,8 miljard afgelopen schuld moet terugbetalen.

Maar ten laatste in oktober zitten we aan de limiet. Griekenland heeft nieuw geld nodig. De experten van de Europese Commissie, de ECB en het IMF meten dezer dagen de achterstand op die de Griekse regering opliep bij de uitvoering van het bezuinigingsplan. Er liggen meer dan 5 miljard onbetaalde facturen te wachten. Het IMF zal allicht niet bereid zijn nog mee te werken aan verdere steun. Maar ook veel Europese regeringen zijn het Griekse getalm moe.

Weggesmeten geld
Maar in de ECB - de enige min of meer onafhankelijke federale structuur in de Europese Unie - wordt het Griekse probleem anders gezien. Daar heerst de overtuiging dat er bij een Griekse exit snel een nieuwe crisis komt: Cyprus (dat ook maar voort kan tot oktober), Spanje en dan... Italië, dat maar niet economisch overeind geraakt omdat het geen performante industrie meer heeft. De enkele honderden miljarden euro's reserve in de Europese hulpfondsen worden dan echt weggesmeten geld, omdat ze niet volstaan om nog geloofwaardig in te grijpen.

We kunnen alleen maar hopen dat de ECB, duidelijkheid blijft eisen van de regeringen. Ze moet weten hoe ze wil dat Europa en de eurozone er binnen tien jaar uitziet. Van dat antwoord zal het afhangen of er nog financiële steun komt en het vertrouwen terugkeert.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234