Vrijdag 10/07/2020

Het sp.a-congres van dit weekend is het eerste tweedaagse congres sinds mensenheugenis. Het weerspiegelt ook de ambitie van voorzitter Caroline Gennez: haar partij weer op de kaart zetten, het maatschappelijke debat opnieuw capteren. Maar de externe omsta

Zeven uitdagingen voor sp.a en voorzitter Caroline Gennez op tweedaags congres socialistische partij

Waarom Gennez een karikatuur van zichzelf moet worden

De sp.a maakt zich dus feestelijk op voor een congres dat grootser opgevat is dan de Vlaamse socialisten nog gewoon waren. De tweedaagse op de VUB-campus heeft zelfs iets van een happening. Niet minder dan duizend mensen schreven zich in voor een verzameling van tientallen debatten en workshops. Sp.a-woordvoerder Johan Vanhoecke haalde de mosterd bij de congressen van New Labour onder Tony Blair: hét progressieve moment van het jaar. Dat is het model waar de sp.a-leiding van droomt: een politiek congres als 'talk of the town'.

Alleen had New Labour niet alleen Tony Blair in de aanbieding, in zijn tijd in Groot-Brittannië zo essentieel en bepalend als Guy Verhofstadt, Jean-Luc Dehaene, Steve Stevaert en nog stuk of tien andere Belgische toppolitici samen. De 'tweede rij' van Labour bestond uit een lange rij zware kanonnen: Gordon Brown, Peter Mandelson, John Prescott, Robin Cook, David Blunkett, Claire Short of Mo Mowlam.

Die luxe heeft Caroline Gennez niet. Toen ze één dag na de desastreuze Kamerverkiezingen van juli 2007 door Johan Vande Lanotte op het schild werd gehesen, zelfs gedwongen, was het voor de rest ook 'sauve qui peut' - redde wie zich redden kan. Johan Vande Lanotte voelde zich aangebrand en trok zich even terug, Freya Van den Bossche was ook 'gevraagd' als fractieleider, maar besloot na één dag dat het genoeg geweest was. De andere ex-ministers belandden in de Kamerfractie. Ze zitten er nog steeds. Zelden was een socialistische voorzitter zo eenzaam.

Caroline Gennez beschikt niet over 'Teletubbies', zo lang het instrument onder Patrick Janssens en Steve Stevaert. Noch over een Bende van Vier/Vijf/Zes, zoals gangbaar was toen Willy Claes, Karel Van Miert, Frank Vandenbroucke en ook nog Louis Tobback voorzitter waren. Deze mannen leidden de partij, in wisselende samenstelling samen met Freddy Willockx, Norbert De Batselier, soms Luc Van den Bossche, buiten het partijbestuur om, in een feitelijk directoire.

En dat doen ze eigenlijk nog steeds een beetje, ook al is Gennez in naam partijleidster. Het gros van de hierboven geschetste namen vormt een 'gerontocratie' die meer invloed balt dan de volledige sp.a-fracties samen, en zelfs dan Gennez. Ze hebben bekende namen en dus worden ze door allerlei media druk gesolliciteerd. Dan is er op de zenders weer 'een socialist' gepasseerd, ook al is die niet uitgestuurd door de sp.a-top, heeft die niet overlegd met Gennez, verkondigt die meningen die meestal niet helemaal stroken met de sp.a-lijn en er af en toe zelfs tegenin gaan.

Voorbeeld: de sp.a maakte een punt van een onderzoekscommissie naar de bancaire problemen. Uitgerekend Karel Van Miert kwam op tv uitleggen dat zulks ongewenst is. Dat is vervelender en moeilijker te counteren dan een opmerking van Leterme of Reynders - Gennez kan moeilijk publiek inhakken op een man als Van Miert die op een rustige manier zijn mening verkondigt - en is dus feitelijk politiek schadelijker. En heel vaak heeft de oudere generatie ook kritiek op de jongeren. Dat is des mensen. Gilbert Van Binst, Paul van Himst en Juan Lozano zitten niet om een spijkerharde analyse over Anderlecht verlegen; Birger Jensen, Raoul Lambert en Leo Vander Elst sparen de kritiek niet als Club Brugge niet aan de kop meedraait. En maandag deed Louis Tobback net hetzelfde nadat was gebleken dat 'zijn partij' het in de peilingen slecht deed.

Die 'oudemannenclub' lijkt een faits-divers, maar is dat niet, zeker niet in een vergrijzende maatschappij. Op al die jong- en oudgepensioneerden is de invloed van die 'Kroonraad' nauwelijks te onderschatten. Als zij op tv komen, herkennen miljoenen vijftigplussers een vertrouwd gezagsfiguur.

Maar uiteindelijk moet de actuele partijleiding het zelf doen. Caroline Gennez wil wel, maar heeft dan in de eerste plaats haar erfenis tegen. En die kreeg ze dus ook van de vorige generaties. Dat is een hoogst oncomfortabele positie, want meestal wordt de jongere generatie een beetje rijker van een erfenis. In haar geval niet.

De echte problemen begonnen lang voor zij voorzitter werd. Gennez heeft eigenlijk drie rechtstreekse voorgangers: Patrick Janssens, Steve Stevaert en Johan Vande Lanotte. Ze worstelt met drie erfenissen. Eén: Janssens wilde de SP omvormen tot sp.a, dan met het kartel sp.a-Spirit naar de kiezer en vervolgens moest dat een groter geheel worden. Janssens trok weg, en zijn opvolgers probeerden die lijn verder te trekken. Stevaert door eerst Agalev in een kartel pogen te trekken, vervolgens door sp.a uit te breiden tot Pro. Dat mislukte. Vande Lanotte deed kort voor de verkiezingen een taaie poging tot een nieuwe uitbreiding. Ook dat mislukte. Groepen die hij had willen aantrekken hielden de boot af, namen die hij dacht te kunnen overhalen gaven forfait voor de lijsten. En Spirit, nu onder de belachelijke afkorting Vl.Pro, heeft na vijf jaar incubatie bij herhaling bewezen dat het niet levensvatbaar is. Het grote concept dat bij Janssens begon en tot en met Vande Lanotte doorgetrokken en uitgepuurd werd, ligt dus plat en is totaal mislukt.

Niet alleen die strategische optie mislukte, de inhoudelijke lijn liep al even faliekant af. Alles begon toen Steve Stevaert in de lente van 2005 zo onverwacht gouverneur van Limburg werd. Het gratisverhaal werd begraven en binnen de sp.a wordt min of meer formeel opgelegd dat aan Stevaert niet meer gerefereerd mocht worden, laat staan dat zijn naam nog mocht vallen. (Dat was dan ook de reden waarom bijvoorbeeld De Morgen in elk interview met Johan Vande Lanotte minstens één keer expliciet om iets van Stevaert vroeg en dat telkens ook uitschreef: noblesse oblige).

En nu zit de sp.a er zeer verweesd bij. Het gratisverhaal is verlaten, achtergelaten als een stuk vuil. Af en toe duikt het weer eens op, nog aarzelend, zoals in het recente boek van Kathleen Van Brempt. Maar politiek wervend is het niet meer. Terwijl het bedoeld was als breekijzer om een discussie los te weken over welke diensten aan de markt overgeleverd konden/mochten worden, en welke (zeker) niet.

Niet alleen dit legaat van Stevaert werd verworpen, ook de nalatenschap van Vande Lanotte is zo goed als onbruikbaar. Vande Lanotte was de staatsman, de minister van Begroting - nog altijd ook als partijvoorzitter - de rücksichtlose Realo. Een oppositiepartij moet dromen, of tenminste de mensen doen dromen van betere tijden. Als Vande Lanotte tussenkomt, en de laatste tijd doet hij dat steeds meer, is het de kiezer proberen te overtuigen van de nood van een beter beleid. Dat is Leterme willen kloppen op zijn eigen perfide communicatie.

Maar zo moet Gennez wel het warm water uitvinden. Ze moet weer progressieven kunnen verzamelen rond de sp.a, wat aartsmoeilijk is na de herhaalde mislukte lijmpogingen. Ze moet een oplossing vinden voor de lijkgeur die opstijgt uit Vl.Pro, zodat het stigma van die nu al dode 'nieuwlichterij' niet op de hele sp.a kleeft. Ze moet een nieuwe frisse inhoud vinden.

En dat in tijden dat de verzamelde sociaaldemocratie in West-Europa nagenoeg op apegapen ligt. 'Best practices' uit het buitenland liggen niet zomaar voor het oprapen. Er is in Duitsland geen Willy Brandt meer, in Frankrijk geen François Mitterrand, in Groot-Brittannië geen Tony Blair, in Nederland geen Joop den Uyl (de arrogante stijl van Wouter Bos werkt zelfs contraproductief, zeker na de brutale uitkleding van Fortis), en de Spaanse 'wonderboy' Zapatero heeft niet de helft van de flair en uitstraling die Felipe Gonzalez ooit op het internationale forum had. Als Caroline Gennez naar buitenlandse rolmodellen moet zoeken, dient ze al af te reizen naar Barack Obama in de VS; om daar te ontdekken dat ook Patrick Dewael het kamp van de Democraten frequenteert.

En zelfs als een nieuwe inhoud gevonden wordt, moet Caroline Gennez die verkocht krijgen. Ze had de voorbije maanden en weken als minstens twee voorstellen die, als Steve Stevaert ze gelanceerd had, gegarandeerd voorpaginanieuws waren geweest: een forse fiscale bonus voor eenoudergezinnen met kinderen, en de volledige terugbetaling van isolatie aan woningen, zo'n 700 euro per gezin. Tweemaal hoopte Gennez op 'groot nieuws'. Het mislukte tweemaal. Terwijl het idee net zo goed was als een groot aantal voorstellen uit de Stevaertperiode. Maar als de magie weg is, is er vaak ook niets meer betoverends.

Maar dergelijke fouten betaalt een voorzitter wel cash. Vergelijk het met een voetbalteam waarvan de spelverdeler twee keer prachtig op doel trapt, maar de bal twee keer tegen de paal vliegt. Dat lijkt op prachtig spel, zeker bij de eigen aanhang, maar één schlemielige tegengoal en je team heeft wel verloren. Vraag het die andere 'Rouches' maar, Standard dat zo jarenlang de titel miste.

In die zin heeft Gennez nog één geluk: dat het partijpolitieke landschap grondig verandert, zeker sinds het kartel tussen CD&V en N-VA is ontploft. Want ook al flirt de sp.a met de grens van de 14 procent, CD&V zit als grootste partij ook ergens tussen 20 en 21 procent. Anders gezegd: een jaar geleden had de sp.a nog 14 volle procenten achterstand op de koploper, nu 'maar' 6 of 7. Er is geen echte grote achterstand meer, omdat zowat alle partijen tussen de 20 en 15 procent zweven. In voetbaltermen: de 'nivellering van de competitie'.

Een beetje voetballiefhebber repliceert: een spits alleen wint een match niet. Daarvoor heb je een hele ploeg nodig. Dat klopt. En ook dat is een van de ontelbare problemen van Caroline Gennez. In 2009 zijn het op zijn minst Vlaamse verkiezingen (misschien ook federale, maar dat ligt niet echt in haar handen). Normaal gezien zou dus de sp.a-vertegenwoordiging in het Vlaamse Parlement na vijf (!) jaren aanwezigheid haar adelbrieven kunnen voorleggen. Willen we eens de namen van een aantal Vlaamse socialistische parlementsleden voorleggen. Wie kan iets vertellen van Bart Van Malderen? André Van Nieuwkerken? Els Robeyns? Elke Roex. Else De Wachter? Michèle Hostekint? Marcel Logist? Wie zou hun foto herkennen? Spontaan een opiniestuk van hen lezen? Welke krant, welk weekblad zou hen willen interviewen? Zou Humo interesse hebben, zelfs voor maar een klein stukje? Wat denken ze er zelf van?

En ook bij de 'betere' fracties, die van Kamer en Senaat, zijn er die meer zouden mogen renderen? Maya Detiège is stilaan BV, met optredens in 71° Noord en een photo-shoot in wat we maar 'strandkledij' zullen noemen in het weekendmagazine Nina. Na vijf jaar parlementaire aanwezigheid mag van Maya Detiège toch stilaan ook verwacht worden dat ze zich opwerpt tot een van de absolute 'big shots' inzake volksgezondheid. En er zijn parlementsleden die nog langer zetelen en zich dus nog minder kunnen veroorloven geen smaakmakers te zijn. Dalila Douifi, Hans Bonte: in relatief kleine fracties als die van de sp.a is geen enkele vorm van middelmatigheid nog lang te tolereren. Of klopt het dan toch, zoals af en toe op het sp.a-hoofdkwartier op de Grasmarkt verzucht wordt, dat 'de luiheid' van veel socialistische parlementsleden stilaan legendarische vormen begint aan te nemen?

Maar hoe dan ook komt de bal terug bij Caroline Gennez zelf. Zij is de voorzitter. Alle verwijten aan een partij, ook die waaraan zijzelf niet kan verhelpen, zijn ultiem haar zaak. Misschien niet haar schuld, wel haar verantwoordelijkheid. Ook al dateert het kartel met Spirit van voor haar tijd, had zij geen grip op de pijnlijke en haast onoverkomelijk spagaat die meegebracht wordt door tegelijk in de Vlaamse regering te zetelen en in de federale oppositie, is zij niet bij machte om Patrick Janssens tot meer zichtbare hulp aan te sporen, kon zij er niet aan doen dat Steve Stevaert verkoos om gouverneur van Limburg te worden, toch is Caroline Gennez de voorzitter. De eerste socialiste in Vlaanderen.

In een tijd dat alles tegenzit. Om te beginnen: de Zeitgeist. The sign(s) of the times. Zeker in de moeilijke Vlaamse context, waar alleen een De Wever of een Dedecker gehoord lijken te worden, en zelfs een Bart Somers, laat staan een Marianne Thyssen 'niet sexy' genoeg zijn.

Dat laatste zou wel eens Gennez' onuitgesproken probleem kunnen zijn: abject maar bestaand seksisme. Vlaanderen aanvaardt geen gezag van een jonge vrouw van 1 meter 65, zeker niet als die ernstig doet. Ze heeft 'geen uitstraling', heet dat. Maar uitstraling wordt mee bepaald door zij die het beeld mee scheppen, op een schaars natuurtalent als Stevaert, Verhofstadt of Dehaene na. En dan nog. Dat Stevaert zo groot was, kwam ook door de staat van genade, zelfs aanbidding waarin hij zich op een bepaald ogenblik bevond. In 2003 en 2004 waren er avonden dat je in de juiste Dansaertstraatcafés journalisten zag samentroepen, wachtend op een man waarvan ze ofwel gehoord hadden 'dat hij nog zou afzakken', ofwel hoopten daarop. Alleen al de glans van God volstond om erbij te horen, ingewijd te zijn, en de volgende ochtend voor een vriendelijke, of op zijn minst niet-vijandige pers te zorgen.

Gennez heeft die état de grâce nooit gehad en nooit bereikt. Ze geeft vandaag zelfs niet de indruk ernaar op zoek te zijn. Maar helaas is gewoon doen niet genoeg om uitzonderlijk te zijn. En toch is dat nodig. Hebt u Caroline Gennez al zien optreden in de in Vlaanderen wereldbekende politieke gags van Erik Meynen? Ze raakt er amper in. Meynen heeft nochtans een paar (ontwerp)tekeningen van de sp.a-voorzitter klaar. Het was moeilijk te tekenen, vertrouwde hij ooit toe - de verhoudingen van 'tits and lips' mogen karikaturaal zijn, maar niet grotesk. Maar indien Gennez en haar partij zich aan Vlaanderen zouden opdringen, zou zelfs Meynen erin slagen een karikatuurtje van Caroline Gennez in dat smalle strookje te wringen. Meynen is niet gek: hij ziet en riekt en dus tekent hij die politici die hij kan opvoeren. Zij die er toe doen.

Caroline Gennez moet het warm water heruitvinden. Ze moet weer progressieven verzamelen rond de sp.a en een nieuwe frisse inhoud vinden. En dat in een tijd dat alles tegenzit

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234