Dinsdag 11/08/2020
Beeld DM

ColumnCarl Devos

Het smoesje dat we ons in quarantaine in tuin en huis moeten kunnen bezighouden, is een Belgenmop

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Los van de telwijze vallen de Belgische coronacijfers tegen. Ook de exitstrategie vlot niet. En om allerlei redenen, ook systeemkenmerken, al zeker de communicatie niet. Sophie Wilmès loopt het meeste schade op maar is niet de enige verantwoordelijke. Uiteraard is inhoud belangrijker dan vorm. Zegt vooral de slechte leraar. Een goede weet dat een les beter begrepen en dus onthouden wordt als ze juist gebracht is. Vorm is inhoud, communicatie is beleid. Dat produceert ingewikkelde slides, data en fasen, minder achterliggende visie of enthousiasme.

De exit valt tegen: er is weinig perspectief. Onzeker, want afhankelijk van de ziekenhuisopnames. Vaak onduidelijk: hoe meer werken als we tegelijk moeten onderwijzen? De exit lijkt enkel in de verte. Dan nog vooral voor de economie, het sociale leven moet wachten. Nochtans zitten velen op het tandvlees. De prijs van groeiende ongelijkheid en mentale kwetsuren is hoog. Men vraagt van mensen het bovenmenselijke. Velen zouden wat meer belasting van de ziekenhuiscapaciteit over hebben voor wat sociaal contact. Ze krijgen het verwijt doden op hun geweten te hebben. Een schofterig argument dat zelfs die naam niet verdient.

Alweer houdt het gebrek aan beschermingsmateriaal, waarbij mondmaskers nu toch cruciaal zijn, ons tegen. Coronaspeurders komen te laat. Dat een land met zo’n overheidsbeslag zich op huisnijverheid moet beroepen om mondmaskers te maken, omdat de overheid die wel aankondigde maar niet kan garanderen, is een vernedering. Te laat werd de eigen productie gestart.

Diverse input

De output kan beter, het beleidsproces ook. Het schuwt het publieke debat. De gedachte dat het volk in stilte en onwetendheid richtlijnen van de elite moet afwachten, om ze vervolgens trouw uit te voeren, is passé. Wie participatie eerder als hinderlijke bemoeienis van roepers aan de rand ziet, is niet enkel arrogant maar ook dom. Dat velen willen en kunnen meepraten zorgt voor meer en diverse input die de kwaliteit en het draagvlak van het beleid kan versterken. En het eenheidsdenken kan doorbreken. 

De Amerikaanse psycholoog Irving Lester Janis waarschuwde ervoor in Victims of Groupthink (1972) en in Groupthink: Psychological Studies of Policy Decisions and Fiascoes (1982). Goede crisisbesluitvorming vraagt om kritische inbreng. Politicoloog Charles E. Lindblom wees al in 1959 op ‘the science of muddling through’: slim beleid is niet de uitvoering van een centraal en uniform aangestuurd rationeel plan, maar van incrementele pasjes langs voortschrijdend inzicht vanuit allerlei hoeken.

Ook de gewaardeerde experts – ode aan Erika Vlieghe – hebben geen model dat corona wil volgen, moeten draaiboeken herschrijven. Ze twijfelen, zoeken op basis van kennis, ervaring en deontologie. Spreken elkaar tegen. Zijn niet onfeilbaar, gezien veel advies zich ver van empirische evidentie bevindt. Daarom is het goed dat politici het afgestane terrein wat terugnemen. Die moeten tenminste democratische rekenschap geven voor al het tegennatuurlijke dat ze van ons verwachten.

Perslek

Dat een voorlopig expertenadvies lekte, was welgekomen. Veel besluitvorming is versluierd in een onoverzichtelijk kluwen van taskforces. Het lek, een fait divers, hinderde niet. Wel onzekerheid, politieke meningsverschillen, in de Veiligheidsraad is het steeds meer ieder voor zich, en institutionele complexiteit.

Als besluitvorming opener verloopt, is plat gelobby moeilijker, weet ook de Boerenbond. Het smoesje dat we ons in quarantaine in tuin en huis moeten kunnen bezighouden, is een Belgenmop. Leg dat uit aan wie zonder tuin of in een aftands tweekamerappartement deze als eindeloos aanvoelende isolatie ondergaat. Repetitieve televisiebeelden van vrolijk in de ruime tuin huppelende kinderen met nieuwe laptops mogen diversiteitsambtenaren op de redacties stilaan tegenhouden. Het coronabeleid is al middenklasse genoeg, we moeten wie er buiten valt daarbovenop niet uit beeld duwen.

Premier Sophie Wilmès tijdens de Nationale Veiligheidsraad, vrijdagavond. "Wilmès loopt het meeste schade op maar is niet de enige verantwoordelijke."Beeld Photo News

Volgens Van Ranst kon dat lek, door de verwarring die zo mogelijk was tussen aangekondigde en genomen beslissingen, doden veroorzaken. Maar hij kondigde zelf aan dat kleinkinderen misschien terug naar de grootouders mogen. Dat werd niet beslist. Veroorzaakt die verwarring doden? Neen. Laat ons kalm blijven. Kritiek op de rol en bijdragen van experts, die tot het beleid werden uitgenodigd en daar voluit op ingingen, is geen ‘ruis’ op de lijn tussen politiek en wetenschap, maar een gezond debat in een vitale democratie.

Die dreigt federaal te imploderen. Van ‘rally around the flag’ is geen sprake. Ook de hoop dat corona Wilmès II tot een nieuwe ploeg doet groeien, is ijdel. Erger, in de exitfase en bij het beheer van de economische en budgettaire crisis groeien enkel tegenstellingen. Wilmès II was al geen blok in de gezondheidscrisis, ze wordt het nu zeker niet meer.

Sp.a en CD&V willen de volmachten niet verlengen en de formatie heropstarten. Dat kan nu, voorzitters besturen geen regering. N-VA wil dat ook, maar moet zonder eigen hefbomen rekenen op de onbestaande Vlaamse alliantie. Dat Ben Weyts de opening van het Vlaams onderwijs vroegtijdig lekte en N-VA die in schril contrast zette met de Franstalige aanpak, was een nodeloos beledigende provocatie die N-VA in het zuiden nog onmogelijker maakt. 

Open Vld heeft geen leiding meer, Egbert Lachaert dreigt door verschillende baronieën vastgespijkerd te worden. Als hij voorzitter wordt, zal hij eerst baas moeten worden. Met de groenen werkt niemand graag samen, ze zijn alleen relevant als ze nodig zijn voor zetels. Paul Magnette (PS) is verzwakt en weet het niet meer: hij wil geen verlenging van volmachten, geen Wilmès II maar ook nu geen nieuwe formatie. 

Politiek patser Bouchez (MR) weet het wel: hij meldt trots dat hij elke formatie tegenhoudt. Hij wil een regering met de premier en de helft van de ministers van zijn eigen partij zo lang mogelijk overeind houden. Dat deze regering te zwak is om te doen wat moet gebeuren, zal hem worst wezen. Enkel de MR telt, en dat na een afgestrafte regering-Michel en een mislukte regering-Wilmès.

Wie laat hier het algemeen belang in de steek?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234