Woensdag 23/06/2021

Het slotakkoord van Willy Claes

Belgen zijn masochisten. Helmut Kohl is grootmoedig omdat hij alle onheil in de CDU op zijn schouders laadde. En Wim Kok bestuurt Nederland verstandig. Hij praat er nog gepassioneerd over, maar sinds de Agusta-affaire zijn carrière een nekschot gaf, zijn er voor ex-Navo-secretaris-generaal Willy Claes (62) belangrijker zaken in het leven dan de politiek: 'Nu zijn de kleinkinderen en de muziek mijn troost en onuitputtelijke energiebron.'

Bart Beckers en Jack Van Gils Foto Filip Claus

Aan de ene kant van het salon regeert de muziek: daar eist een glimmende vleugel - boordevol vuistdikke mappen met partituren - de aandacht op, met in zijn schaduw een elektrische piano. Aan de muur hangen verspreid portretten van zijn nageslacht. In de overstaande hoek prijkt een persoonlijke hall of fame: tientallen ingelijste foto's van Willy Claes met de groten der aarde als trofeeën op een bijzettafeltje. Claes aan de zijde van Bill Clinton, in gesprek met François Mitterrand of handenschuddend met Helmut Kohl.

Er is net een cd uit van het Willy Claes Quartet. U treedt met dat ensemble ook op in concertzalen en culturele centra. Niet meteen bezigheden die we verwachten van een minister van staat en de voormalige Navo-baas.

"Ach, ik heb altijd een dubbele natuur gehad, ik ben een Dr. Jekyll en Mr. Hyde-type. Als jongeman stond ik voor de keuze: de muziek of de politiek. Het werd de politiek, mede omdat een artiestenleven in die tijd verre van evident was. Toch ben ik zelfs op het hoogtepunt van mijn internationale politieke carrière de muziek nooit helemaal ontrouw geweest. Ik zou niet kunnen leven zonder muziek. Maar tijdgebrek maakte het onmogelijk om als instrumentalist op niveau te blijven - dat vergt dagelijks urenlang intensief oefenen. Daarom legde ik me in de loop der jaren steeds meer toe op het dirigeren van orkesten."

Nu treedt u weer op de voorgrond als pianist. Hoe ver reikt uw ambitie?

"Ik doe het vooral voor het plezier. Het toeval heeft mij op het podium gebracht. Dat heb ik vooral te danken aan vrienden uit Gent, die zich belangeloos inzetten voor een vereniging voor hartpatiëntjes. Ze organiseren jaarlijks een concert om geld in het laatje te krijgen en ze vroegen me een recital te komen geven. Ik zag dat aanvankelijk niet zitten, omdat ik al jaren niet meer ernstig piano had gespeeld. Maar ze bleven aandringen. Ik meende een handig en een verstandig compromis te hebben bedacht: het inhuren van een topviolist die het solowerk voor zijn rekening zou nemen, zodat ik hem enkel hoefde te begeleiden. Zo gezegd, zo gedaan. Ik nam contact op met een jonge vioolvirtuoos. Die jongeman zag dat recital helemaal anders dan ik en na overleg kwamen we tot een programma dat voornamelijk bestond uit kamermuziek. Met sonates van Mozart en Schubert, en met een paar solo's die eigenlijk meer vergen van de pianist dan van de violist. Er zat niets anders op dan opnieuw flink te oefenen. Elke dag drie kwartier technische oefeningen en het instuderen van de betreffende muziekstukken. Het recital was een succes en resulteerde in meer aanvragen voor optredens."

U hebt intussen wel een eigen kwartet gevormd.

"Ook het ontstaan van het Willy Claes Quartet berust op toeval. Een goede vriend van mij speelt bij een big band. Dat orkest wou voor zijn voorzitter een huldeconcert geven. Ze vroegen me een paar nummers te dirigeren. Tijdens de repetities vatten we het plan op om de eentonigheid van alleen maar big-bandmuziek te doorbreken met een kwartetje. Vond ik leuk, omdat ik vroeger in mijn studententijd ook in kleine bandjes had gespeeld. Toevallig was er bij het concert een reporter van een lokaal dagblad aanwezig, en die maakte van ons kwartet voorpaginanieuws. Van het een kwam het ander: we hebben intussen een cd opgenomen, en worden vaak gevraagd voor optredens."

Muziek is emotie. In de politiek moet je hard zijn en een olifantenhuid hebben. Is dat geen vreemde combinatie?

"Neen. Daarom zei ik u ook al dat ik me mijn leven niet kan indenken zonder muziek. Muziek geeft me altijd het nodige tegengewicht. Je kunt dat op sommige momenten troost noemen, maar het is veel meer dan dat. Het is een uitstekend medicijn voor allerlei pijn. Muziek geeft ook stimulansen. Als je een volledig concert hebt gedirigeerd, ben je lichamelijk leeg maar geestelijk helemaal opgeladen. Je kunt dan opnieuw intellectueel creatief zijn."

De ene dag was u als Navo-baas een van de machtigste mensen op deze wereld, de volgende dag moest u ontslag nemen vanwege de Agusta-smeergeldaffaire. Bent u die klap te boven of zeurt de pijn nog door?

"Het heeft me enkele jaren gekost voor ik de Agusta-affaire had verteerd. De omgeving heeft daarbij geholpen, steun van familie en vrienden is in zo'n situatie ontzettend belangrijk. Maar uiteindelijk is het een strijd met jezelf, te vergelijken met een rouwperiode waar je langzaam uit moet groeien. Daar kun je alleen zélf voor zorgen. De bladzijde is omgeslagen, het is verwerkt. Wat niet wegneemt dat het soms, al is het maar in fracties van seconden, weer opwelt. Dan kom ik in opstand tegen het onrecht dat mij is aangedaan. Maar dat ebt even snel weer weg, het doet me geen pijn meer."

Zijn Belgen dan masochisten, dat ze iemand die een wereldfunctie bekleedt op basis van vermoedens meteen tot aftreden dwingen?

"Ik ben blij dat u het zegt. Ik heb dezelfde commentaar ten tijde van mijn ontslag gehoord uit de mond van zeer vooraanstaande buitenlandse politici. Hun reactie was identiek: ongeloof en onbegrip ten aanzien van de houding van het Belgische parlement. Een houding die was ingegeven door petieterigheid en afgunst. Het was bovendien ook een politieke afrekening. Niet dat ik hem op handen draag, maar onze eerste koning had misschien gelijk toen hij over België zei: 'petit pays, petits gens'. Als je dimensie niet verder reikt dan je dorp en de bijbehorende kerktoren - ik karikaturiseer de zaken nu met opzet - dan is het ook moeilijk om een groter blikveld te ontwikkelen."

Keert u ooit nog terug naar de politiek? U hebt na uw veroordeling in de Agusta-zaak een proces aangespannen bij het Europees Hof in Straatsburg om uw naam alsnog te zuiveren.

"Je moet jezelf niets wijsmaken. Een volledige rehabilitatie is voor mij uitgesloten. De dingen die gebeurd zijn, krijg ik nooit meer rechtgetrokken. Ik probeer alleen in een democratisch systeem zoals we dat kennen alle mogelijkheden uit te putten om mijn rechten te doen zegevieren. Daarom maakte ik de zaak enkele maanden geleden aanhangig in Straatsburg. Een lange weg, die gemakkelijk tot vijf jaar kan duren. Nee, mijn politieke bladzijde is definitief omgedraaid. Ik hou me nu veel liever bezig met mijn kleinkinderen en de muziek.

"Maar ik blijf met evenveel passie spreken over politiek, voornamelijk de internationale aspecten ervan. Dat blijft mij boeien. Ik neem nog elke dag binnen- en buitenlandse kranten door en ik ben nog steeds geabonneerd op enkele gespecialiseerde tijdschriften. Belangrijke informatie noteer ik op steekkaarten. De internationale problemen intrigeren me al sinds mijn tienertijd, en van een hobby is het met de jaren uitgegroeid tot een passie. Toen ik als zestienjarige toetrad tot de Jongsocialisten ploos ik elke dag de bijdrage Buitenlandse Kroniek in het dagblad De Volksgazet uit, die artikelen beroerden me meer dan het meesterlijk geschreven hoofdartikel van de krant. Ook in mijn studententijd hielden de debatten over de Algerijnse vrijheidsstrijders en over de inval van Russische tanks in Boedapest me meer bezig dan de dingen die zich hier te lande afspeelden.

"De internationale politiek houdt me bezig omdat dáár de echte slagen geleverd worden. Wat niet wil zeggen dat ik minachtend neerkijk op politiek op lokaal vlak, versta me niet verkeerd. Maar de echte klappen worden nu uitgedeeld in internationale organen, omdat wij leven in een gemondialiseerde wereld. Dáár moet je het gaan zoeken."

Enkele maanden geleden deed de affaire-Kohl de CDU op haar grondvesten daveren. U hebt Helmut Kohl goed gekend. Wat voor een politicus is hij?

"Ik heb Kohl vrij goed gekend, gedurende de periode dat België het voorzitterschap had van de Europese Gemeenschap. Ik was toen als minister van Buitenlandse Zaken voorzitter van de Raad Algemene Zaken. Nadien, als secretaris-generaal van de Navo, heb ik de gelegenheid gehad om met Helmut Kohl uitgebreid van gedachten te wisselen over wereldzaken. Oorspronkelijk zag ik in hem een vrij primair politicus met weinig finesses, de tegenpool van figuren zoals de Noorse sociaal-democratische premier Olof Palme en de Oostenrijkse kanselier Kreisky. Maar ik heb snel mijn mening moeten bijstellen. Kohl groeide bestendig en werd een groot figuur. Hij had een enorme dosis gezond verstand, en zijn idee over de toekomst van Europa getuigde van bijzonder veel inzicht. Net zoals zijn visie op de onderlinge relaties tussen Duitsland, de voormalige Sovjet-Unie, de VS en Europa. Zo'n visie op lange termijn, dat is bij politici een zeldzaamheid."

Waarom zou iemand als Helmut Kohl zich laten verleiden hebben tot illegale financiering?

"Ik ken de geruchten dat Kohl dat geld had om zijn positie binnen de CDU te consolideren, om zijn mannetjes in de deelstaten een stapje vooruit te helpen. Maar ik weet niet of dat waar is. Ik spreek me daar niet over uit. Voor mij was de hele zaak wel verrassend. Of het verstandig van 'm was om de oorsprong van die fondsen in eerste instantie te verzwijgen? Entre les deux mon coeur balance. Aan de ene kant vind ik dat Kohl getuigt van grootmoedigheid, omdat hij alle onheil op zijn schouders laadt. Het zou voor hem allicht gemakkelijker zijn om God en klein Pierke in het onwelriekend bad onder te dompelen. Hij deed dat niet. Met andere woorden: hij is geen generaal die zijn soldaten vooruitstuurt en hen laat massacreren terwijl hij zelf veilig in de loopgraven blijft. Integendeel. Daar neem ik mijn pet voor af. Maar aan de andere kant deed zijn stilzwijgen noch zijn partij, noch zijn land goed. En daar had ik het moeilijk mee."

Als secretaris-generaal van de Navo besliste u mee over operaties waarbij slachtoffers konden vallen. Ligt een mens daar wakker van?

"Beslissen over militaire acties is zeer moeilijk. Je staat er uiteindelijk alleen voor met je geweten. Ik heb door mijn job bij de Navo trouwens een heel ander inzicht gekregen in de psychologie van de militairen. Ik heb hen niet ervaren als mannen die tegen elke prijs naar de wapens willen grijpen. Integendeel, soms waren het de politici die er veel sneller 'op wilden kloppen' en die uitgerekend door militairen werden tegengehouden. Militaire leiders zijn verantwoordelijk voor het leven en welzijn van hun soldaten. Zij eisen daar garanties voor, anders marcheren zij niet. Ik heb in de militaire wereld grote meneren ontmoet. Ik heb een generaal zien wenen toen enkele piloten waren neergehaald en we enkele bange nachten doormaakten omdat elk spoor van hen ontbrak."

De Navo-operatie in Kosovo werd opgezet om er de etnische zuiveringen te stoppen. Woordvoerder Jamie Shea sprak op een bepaald moment over vele tienduizenden doden. Dat cijfer bleek na de bombardementen zwaar overdreven. Was u blij dat u toen niet aan het roer stond bij dat conflict?

"Ik heb Javier Solana zeker niet benijd toen hij aan zijn Kosovaars avontuur moest beginnen. Het kan zijn dat de propagandastaf cijfermatig overdreven heeft, maar het staat historisch vast dat Milosevic zich tot doel had gesteld om met de Kosovaren af te rekenen via operatie Horse Shoe, wat vrij vertaald 'de ezelsstamp' werd genoemd. Vooraleer de Navo in actie is geschoten, heeft men talloze malen op vreedzame wijze geprobeerd om Milosevic op andere gedachten te brengen. In september 1998 is Richard Holbrooke opnieuw in Belgrado met Milosevic gaan praten.

"Je hoort mij Tito niet verdedigen, maar hij had toch aanvaard dat Kosovo recht had op een bepaalde vorm van autonomie. Hij erkende de taal en het eigen onderwijs. Milosevic heeft dat allemaal afgeschaft. Vanaf het begin heb ik gezegd dat men Milosevic onderschatte. Ik had hem leren kennen tijdens de conferenties in Brussel en Genève. Hij bleek een gewiekst onderhandelaar, die ook zeer joviaal kon optreden: 'Nog een whisky'tje?' Hij vertelde grapjes. Maar ík herkende hem ook als een regelrechte stalinist. En ik kan ze herkennen. Ik kom toevallig uit een partij die sinds de Koude Oorlog altijd al van mening is geweest dat het beter is te praten dan de wapens te hanteren. Ik heb na de Koude Oorlog praktisch alle toenmalige communistische landen bezocht en de communistische leiders ontmoet, van Breznjev tot Ceaucescu. Ik zag duidelijk het onderscheid tussen de reformisten en de stalinisten. Een stalinist is iemand die met alle middelen zijn macht wil consolideren. En Milosevic was zo iemand."

Uit een eerder uitgelekt rapport blijkt dat de Navo-bombardementen veel minder precies waren dan men aanvankelijk deed geloven. Was de strategie fout?

"Men dacht indruk te kunnen maken op Milosevic door het droppen van enkele bommetjes. Maar een stalinist deinst daar niet voor terug. De vertrekbasis was fout. Men vertrok van de stelling 'no collateral damage', we gaan geen slachtoffers maken. Via ingewikkelde wegen liet men Milosevic op voorhand weten waar de bommen zouden vallen. Een idiote situatie, en ondertussen ging Milosevic gewoon door. Dus heeft de Navo haar tactiek gewijzigd en werd die no collateral damage opgeheven. Dat was nodig om Milosevic in de greep te krijgen. Maar de vraag blijft waarom hij door de knieën is gegaan. Historici zullen daar nog lang over discussiëren. Volgens mij waren er twee doorslaggevende elementen. Ten eerste: de overtuiging die Milosevic had dat er een actie op de grond werd gepland, op basis van inlichtingen van zijn geheime dienst. Nochtans heb ik nooit geloofd dat die grondactie zou plaatsvinden. De plannen voor een dergelijke actie waren louter hypothetisch. Ik weet maar al te goed dat zowel in het Pentagon als bij de militaire staf van de Britten een grondoffensief op een no way stuitte. Tweede belangrijke factor: Milosevic dacht dat Rusland hem had laten vallen. Wat ook niet helemaal klopt. Want de Russen hebben heel verrassend met tweehonderd man het vliegveld van Pristina bezet, onder leiding van een kolonel die de vertegenwoordiger was van Rusland bij de Navo. En die nadien trouwens beloond werd met een promotie tot generaal. Het is niet onwaarschijnlijk dat de Russen geprobeerd hebben een veel grotere macht op de been te brengen in Kosovo, met de bedoeling een deel van Kosovo definitief aan Milosevic te geven en het andere deel bij Albanië te annexeren."

Een andere Navo-operatie in de Balkan was eerder al fout afgelopen: de vredesmissie in Srebrenica.

"Het drama van Srebrenica is een van de zwartste bladzijden in de naoorlogse geschiedenis. Een wereldgemeenschap die veiligheidszones installeert en publiek zegt: 'Vluchtelingen, kom naar hier, hier bent u beschermd.' En dat bleek in de praktijk niet te kloppen. Srebrenica bewijst de zwakheid van organisatie én het gebrek aan strategisch en militair doorzicht van een al te weinig bemande VN peacekeeping-cel in New York, die onder leiding staat van Kofi Annan. Zij hadden toen ongeveer 120.000 blauwhelmen onder hun commando, die op een zeventiental plaatsen in de wereld actief waren. Terwijl de cel nauwelijks vijftien man sterk was. Toch moest alles gebeuren via New York. Zelfs de bevelhebber van de blauwhelmen, de Franse generaal Janvier, stond tegen zijn zin rechtstreeks onder het commando van New York. Het is in Srebrenica van bij het begin fout gelopen omdat men die blauwhelmen een zeer beperkt mandaat had gegeven."

Vooral de Nederlandse blauwhelmen werden na het debacle Dutchbat zwaar onder vuur genomen. Terecht?

"De Nederlandse blauwhelmen waren verantwoordelijk voor de bescherming van duizenden vrouwen, kinderen en jonge mannen. Maar ze waren zeer bescheiden bewapend en zagen plots een zwaarbewapende vijand opdoemen. Het lijdt niet de minste twijfel dat de Nederlandse militairen, zich bewust van het gevaar, aan hún leiding - niet aan de Navo zelf - gevraagd hebben dat de Navo onmiddellijk in actie zou treden en zou beginnen te bombarderen. Wat in de lijn lag van ons mandaat. Maar die vraag heeft nooit de secretaris-generaal, noch de militaire leiding van de Navo bereikt. Met andere woorden: de politieke en militaire leiding van de blauwhelmen heeft geoordeeld dat de vraag van de Nederlandse militairen misplaatst of overdreven was. Wij wisten dat die vraag gesteld was, maar wij konden niets doen, want ze heeft ons officieel nooit bereikt. Dat alles zal u doen begrijpen waarom ik vrij mild ben voor die commandant van de Nederlandse blauwhelmen."

Hoe kijkt u aan tegen de instabiliteit in de voormalige Sovjet-Unie?

"Ik ben daar zéér verontrust over. Omdat we hier te doen hebben, zoals Henry Kissinger al zei, met een ontwikkelingsland met een aanzienlijk nucleair arsenaal. Rusland bevindt zich samen met de meeste afgescheurde republieken in een politieke, monetaire en militaire chaos. Neem maar eens het lange lijstje namen door van al de eerste ministers die in een tijdspanne van nauwelijks vijf jaar in Moskou op het toneel zijn verschenen: het bewijs van een manifest gebrek aan politieke stabiliteit.

"Maar veel erger voor mij is de economische en monetaire koers die er wordt gevolgd. De privatisering verloopt traag en stug. Veel vroegere machthebbers van de KP hebben zich bedrijven toegeëigend zonder de gemeenschap daarvoor te vergoeden. Waarbij ze geen reorganisaties doorvoeren, die bedrijven blijven verliezen boeken die op allerlei legale en illegale manieren gedekt moeten worden door vadertje staat. En waarbij een groot deel van de Russische rijkdom vandaag naar het buitenland verdwijnt. De activiteiten van rijke Russen in de vastgoedsector van Knokke tot aan de Spaanse kust zijn algemeen bekend. Monetair en budgettair is de voormalige Sovjet-Unie gewoon een ramp. Een groot deel van de Russen wordt momenteel niet meer betaald. Volgens specialisten is er een achterstand van uitbetaling van lonen van om en bij de 11 miljard. Chaos alom. Een vooraanstaand Russisch politicus heeft ooit toegegeven dat ministeriële decreten 50 kilometer buiten Moskou niet meer worden toegepast en 70 kilometer buiten de stad niet eens meer gekend zijn. Er is een duidelijke desintegratie aan de gang."

Het Nederlandse Poldermodel wordt tegenwoordig in Europa als voorbeeld gesteld. Bent u ervan onder de indruk?

"Ik hou niet van economische en politieke modellen, dat is modieus gedoe. Ze veranderen van het ene jaar op het andere, net zoals de collecties van de modeontwerpers. In de tachtiger jaren was het Japanse model het grote voorbeeld. Moet je daar nu eens kijken: ze verkeren er in een aanslepende economische crisis. Daarna kwam het Rijnlandmodel, dat inmiddels ook alweer voorbijgestreefd is. Naast het Poldermodel wordt nu weer het Nieuw-Zeelandmodel aanbevolen. Ik neem die modellen allemaal met een heel grote korrel zout. Dat neemt natuurlijk niet weg dat Nederland het niet slecht doet. De Nederlanders zijn goede managers, en Wim Kok bestuurt zijn land op een verstandige manier."

Worden de lage landen internationaal au sérieux genomen?

"Kleinere landen kunnen nog altijd een betekenisvolle inbreng hebben bij instanties zoals de Europese Unie of de Navo. Maar als ze tussenkomen op een wat pretentieuze, belerende manier, dan lopen ze snel met de kop tegen de muur en zullen ze er vroeg of laat voor betalen. De grote landen hebben altijd wel een stok achter de deur, bijvoorbeeld bij het invullen van belangrijke internationale functies."

Er wordt de jongste maanden ook druk gepraat over de oprichting van een Europees leger.

"In het Verdrag van Maastricht werd de poort al geopend naar een Europees defensiebeleid. Mij lijkt dat een logisch verlengstuk van één Europese buitenlandse politiek. Je moet de middelen hebben om zo'n buitenlandbeleid waar te maken. Mijn ervaring, zowel op Buitenlandse Zaken als nadien bij de Navo, is vrij ontnuchterend. Ik heb de hele operatie in Bosnië geleid. We hebben daar gedurende een vrij korte periode gebombardeerd. Het grote verschil met Kosovo was dat daar tegelijkertijd een operatie op de grond plaatsvond. Niet door Navo-troepen, maar door de Kroaten en Bosniërs. Het was een bijna gecombineerde actie, wat vrij snel tot succes leidde, in tegenstelling tot in Kosovo. Ik heb daar geleerd dat die operatie, die gevolgd is geweest door een IFOR-operatie, niet mogelijk was zonder inzet van Amerikaanse steun, bijzonder op het domein van de intelligence. Moderne militaire operaties zijn ondenkbaar zonder zeer sterk doorgedreven informatievergaring, waarvoor zeer ontwikkelde technologieën en instrumenten noodzakelijk zijn. Vooral in de communicatie heeft Europa een grote achterstand. Maar zelfs qua logistiek blijven we achter. Militair gesproken bestaat er een niet te onderschatten kloof tussen de beide zijden van de oceaan. En die kloof wordt veeleer groter dan kleiner. Daarom zeg ik: wees voorzichtig! Zorg er inderdaad voor dat je geleidelijk een Europees defensiebeleid ontwikkelt en dus ook een Europese defensiemacht. Maar pas op dat je je niet afsnijdt van onze Big Brother in de Navo, want dan zou je wel eens in ongelukkige avonturen kunnen terechtkomen. En dus zeg ik: ontwikkel een Europese defensiestrategie binnen de Navo."

Hoe kijkt u aan tegen de huidige paars-groene regeringscoalitie?

"In een democratie is het niet slecht dat er op tijd wissels plaatsvinden. Je moet zo'n nieuwe formule krediet en tijd geven. Maar het roderen is intussen achter de rug en het beeld van een zekere verwarring en een gebrek aan cohesie moet nu worden hersteld. De theorieën die ik hoor over regeren in een meer transparante stijl mogen niet beletten dat er toch wat meer discipline in de ploeg komt."

Bemoeit u zich nog met de leiding van uw partij?

"Neen. Ik heb als minister van staat automatisch recht op zitting in het partijbureau, maar er is nu een nieuwe equipe aan de slag."

Zou Patrick Janssens uw keuze geweest zijn als voorzitter?

"Oh, dat weet ik echt niet. Je mag Patrick Janssens nu nog niet beoordelen, laat staan veroordelen. De man komt uit een totaal ander actieveld, hij is in de politiek gedropt. Je moet hem een kans geven om zich in te werken. Ik heb maar enkele keren met hem gesproken. Ik denk dat hij een begaafd man is. Patrick Janssens heeft een moeilijke erfenis gekregen. Hij staat onmiddellijk voor een niet te onderschatten uitdaging: de gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij heeft hij zich zeer moedig - maar terecht - in de strijd geworpen op de moeilijkste plaats: Antwerpen. Ik vind dat al degenen in de partij die meer ervaring hebben hem daarbij onvoorwaardelijk moeten steunen."

Hij komt in Antwerpen anders wel in conflict met enkele van uw generatiegenoten.

(snel) "Nee, je mag het woord generatiegenoten in dit verband niet gebruiken. Hij komt in conflict met andere Antwerpenaren. (lacht) Dat is iets anders. Met alle sympathie voor de Antwerpenaren, maar het is altijd een speciaal ras geweest. Zelfs bij ons in de partij. En daar krijgt Janssens nu mee te maken. Wat moet ik daarover zeggen? Het is goed dat er nieuw bloed komt in die federatie. En Patrick heeft ongetwijfeld goede bedoelingen. Hij meent het. Het is belangrijk dat hij volop medewerking krijgt, ook in Antwerpen. Hij verdient alle steun."

'De internationale politiek houdt me bezig omdat dáár de echte slagen geleverd worden. Wat niet wil zeggen dat ik minachtend neerkijk op politiek op lokaal vlak. Maar de echte klappen worden nu uitgedeeld in internationale organen, omdat wij leven in een gemondialiseerde wereld'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234