Zondag 07/03/2021

Het slechtste van alle werelden

Reportage

Patrick Cockburn in Aden

'Ze zingen over bitterheid en de hel.

We zijn de Awaleq,

Geboren uit verdoemenis.

Wij zijn de spijkers in de rots.

Wij zijn de vonken uit de hel.

Wie ons uitdaagt, wacht het vuur.'

Zo gaat het clanlied van de Awaleq, een van de machtigste clans van Jemen. En ze zijn niet de enige woestelingen. In de bergen van de provincie Abyan, ten oosten van Aden, huizen de Kazam, een oorlogszuchtige clan die bekendstaat om zijn genereuze gastvrijheid ten opzichte van vreemdelingen die hun gebied betreden.

Maar de goed gevoede gast moet oppassen als hij afscheid neemt van zijn gastheren. Zodra hij hun land verlaat, wordt hij beschouwd als vogelvrij. De wetten van de gastvrijheid gelden dan niet meer. Hij wordt, in hun eigen woorden, 'een goede rug om op te schieten' en de Kazam staan plaatselijk bekend om hun uitstekende scherpschutterskunst.

De Awaleq en de Kazam zijn beslist geen exotische overblijfselen in de marge van de Jemenitische maatschappij. De centrale regering in de hoofdstad Sanaa heeft weinig echte macht buiten de grote steden en past ervoor op hen voor het hoofd te stoten. Jemen is één van de armste landen ter wereld en de regering moet een constante strijd om de macht voeren tegen een bende rivalen die een tribale, politieke of godsdienstige achtergrond kunnen hebben.

De stad Aden en het omliggende platteland zijn bezaaid met tekens van dit conflict. Het dak van de luchthaven wordt gestut door pas gebouwde betonnen zuilen, een herstelling van de schade die bommen aanrichtten tijdens de burgeroorlog in 1994. Het zuiden van het land, dat pas drie jaar daarvoor verenigd was met het noorden, wilde zich met de steun van Saoedi-Arabië opnieuw afscheiden. De politieke erfenis van de oorlog is een terugkerend gespreksonderwerp in het voormalige Britse protectoraat, waar de overheersing van beambten uit het noorden een steen des aanstoots is. Zoals een goed geïnformeerde commentator zegt: "Ik denk dat de haat nu groter is dan tijdens de oorlog."

Wie Aden in het oosten verlaat en langs de door de Chinezen aangelegde kustweg rijdt, ziet rechts een paar vakantiehuizen in aanbouw langs de kuststrook, maar links een lege vlakte waar uitgestrekte mijnenvelden liggen. Aan de rand van de stad ligt een sloppenwijk. Daar woont een deel van de 850.000 Jemenitische arbeiders die in 1990 uit Saoedi-Arabië werden verbannen toen Jemen een neutrale positie innam na de Iraakse invasie van Koeweit. Hun uitzetting verwoestte de economie van Jemen en die is daar nooit helemaal van hersteld.

De kustweg zou vrij moeten zijn van ontvoerders, maar noordelijker in de provincie Abyan werden in december zestien toeristen ontvoerd door Abu Hassan, de islamitische militant die op dit moment terechtstaat. Vier toeristen, drie Britten en een Australiër, werden tijdens de reddingsactie gedood. Dat was een schok. In de meer dan honderd ontvoeringen door clans was nog nooit een buitenlander gewond geraakt. Maar gijzelingen zijn een erkende manier om druk uit te oefenen op de regering. Jemen staat op het Arabische schiereiland bekend om de kwaliteit van zijn honing. De korven worden van oudsher geplaatst in uitgeholde boomstammen op metalen poten, om ze te beschermen tegen mieren. Een jaar geleden haalde de politie zich de woede van een clan op de hals door zijn gekoesterde korven te verwoesten. De clan eiste een tegemoetkoming van de regering. Toen die niet kwam, trokken ze een checkpoint op langs de hoofdweg en ontvoerden een Chinees om hun misnoegen kracht bij te zetten.

De centrale regering is zwak, maar tegelijk is Jemen democratischer dan het merendeel van de Arabische wereld. Er bestaat een belaagde maar felle oppositiepers. Toen de ontvoerder Abu Hassan begin van de maand terechtstond, zond de Jemenitische staatstelevisie vijfenveertig minuten uit van de tirade die hij vanaf zijn beklaagdenbankje tegen de regering afstak.

In deze gewelddadige, anarchistische en achterdochtige wereld kwamen vorig jaar acht Britse moslims en twee Algerijnen met Franse paspoorten terecht. Ze zeggen dat ze het Arabisch en de islam kwamen bestuderen. De aanklager van hun proces in Aden, dat deze week opnieuw van start ging, beweert dat hun ware doel het oprichten van de afdeling-Aden van de 'Aanhangers van de Sharia' (de islamitische wet) was. Dat is een groep onder leiding van Abu Hamza al-Masri, een militante islamfunctionaris uit Finsbury Park, Noord-Londen.

Twee van de acht Britten die op 24 december zijn aangehouden hebben familiebanden met Abu Hamza, die de regering van Jemen verwijt geen echte moslimregering te zijn omdat ze de sharia niet op de letter volgt. In een achterdochtig land moesten deze familiebanden wel leiden tot verdenkingen, ook al hadden de bezoekers uit Groot-Brittannië louter academische en religieuze bedoelingen. Het was de ontvoering door Abu Hassan op 28 december die ervoor zorgde dat de arrestaties in Aden vier dagen daarvoor uitliepen op een sensationele rechtszaak. Toen werd ontdekt dat hij vanuit zijn verborgen kampement met zijn mobiele telefoon naar Abu Hamza in Londen belde om advies te vragen, zag de Jemenitische overheid een driehoekssamenzwering: de fanatieke sjeik in Londen, de ontvoerders in Jemen met wie hij in contact stond en de groep in Aden met nauwe familiebanden. "Ze vonden een draad en proberen daar een touw van te knopen", zei een Jemeniet over de verhoren van de verdachten. Foltering is een gewone gang van zaken in gevangenissen in Jemen. Zoals een Jemenitisch gezegde over die ondervragingen zegt: 'Ze laten een zebra bekennen dat hij een gazelle is.'

Jemen is erin geslaagd het slechtste van alle mogelijke werelden te verenigen. Het liet vrijuit televisiecamera's toe in de rechtszaal - maar kreeg daarvoor geen enkele waardering, omdat de beelden van gemartelde mannen met littekens onmiddellijk over de gehele wereld werden verspreid.

© The Independent

In Jemen woedt een wrede machtsstrijd tussen een zwakke regering en de woeste clans ten oosten van Aden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234